Shloka 75

The Greatness of Hari’s Janmāṣṭamī (Jayantī) Vow

Devanagari script

क्षुत्पिपासाकुलक्लेशः संध्यायां यमुनातटे । अष्टमीरोहिणीयुक्ता तद्दिनं जन्मवासरम्

Transliteration

kṣutpipāsākulakleśaḥ saṃdhyāyāṃ yamunātaṭe | aṣṭamīrohiṇīyuktā taddinaṃ janmavāsaram

Translation

ఆకలి దాహాల బాధతో వ్యాకులుడై, సంధ్యాసమయంలో యమునా తీరంలో ఉన్నాడు. ఆ రోజున అష్టమి తిథి రోహిణి నక్షత్రంతో యుక్తమై ఉండి, అదే (ప్రభువు) జన్మదినమైంది.

Word by Word

• क्षुत्: hunger
• क्षुत्: Sambandha (सम्बन्ध/compound-member)
• Type: Noun
• Root: क्षुत् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (समासाङ्ग-रूपे); अर्थः—भूख (hunger)

• पिपासा: thirst
• पिपासा: Sambandha (सम्बन्ध/compound-member)
• Type: Noun
• Root: पिपासा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (समासाङ्ग-रूपे); अर्थः—तृष्णा (thirst)

• आकुल: distressed
• आकुल: Sambandha (सम्बन्ध/compound-member)
• Type: Adjective
• Root: आकुल (प्रातिपदिक)
• Form: विशेषण-प्रातिपदिक (compound-member); अर्थः—व्याकुल (distressed)

• क्लेशः: hardship/distress
• क्लेशः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्लेश (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; तत्पुरुष-समास: क्षुत्-पिपासा-आकुलः क्लेशः (hardship caused by hunger and thirst)

• संध्यायाम्: at twilight
• संध्यायाम्: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: संध्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, सप्तमी (Locative)

• यमुनातटे: on the bank of the Yamunā
• यमुनातटे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: यमुना + तट (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, सप्तमी; तत्पुरुष-समास (यमुनायाः तटे = on the bank of Yamunā)

• अष्टमी: the eighth (tithi)
• अष्टमी: Sambandha (सम्बन्ध/compound-member)
• Type: Noun
• Root: अष्टमी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (समासाङ्ग-रूपे); तिथिवाचक (the eighth lunar day)

• रोहिणी: Rohiṇī (nakṣatra)
• रोहिणी: Sambandha (सम्बन्ध/compound-member)
• Type: Noun
• Root: रोहिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा (समासाङ्ग-रूपे); नक्षत्रवाचक (Rohiṇī constellation)

• युक्ता: joined/associated
• युक्ता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: युज् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; स्त्रीलिङ्ग, एकवचन, प्रथमा; तत्पुरुष-समास: अष्टमी-रोहिणी-युक्ता (associated with Aṣṭamī and Rohiṇī)

• तत्: that
• तत्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम-विशेषण; नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; (तत् दिनम् = that day)

• दिनम्: day
• दिनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: दिन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया

• जन्मवासरम्: birthday
• जन्मवासरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: जन्मन् + वासर (प्रातिपदिके)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, एकवचन, द्वितीया; तत्पुरुष-समास (जन्मनः वासरम् = birthday)

Speaker

Not explicitly stated in the provided excerpt (context needed from surrounding verses).

Verse Rasa

Primary Rasa: karuna

Secondary Rasa: adbhuta

Geographic Context

Type: river

Sandhi Resolution Notes

Sandhi Resolution Notes: क्षुत्पिपासाकुलक्लेशः = क्षुत् + पिपासा + आकुल + क्लेशः (समास/समाहार); यमुनातटे = यमुना + तटे; अष्टमीरोहिणीयुक्ता = अष्टमी + रोहिणी + युक्ता; तद्दिनं = तत् + दिनम्

Characters & Entities

• Yamunā
• Aṣṭamī
• Rohiṇī

FAQs

What calendrical details does this verse give about the birth day?

It specifies a conjunction of the lunar date Aṣṭamī (eighth tithi) with the Rohiṇī nakṣatra, marking that day as the birthday.

Why is the Yamunā mentioned in this verse?

The verse situates the event at the Yamunā’s bank, highlighting the sacred geography associated with Kṛṣṇa-centered Vaiṣṇava tradition.

What is the devotional implication of mentioning hunger, thirst, and twilight?

The imagery underscores human hardship and liminality (twilight) surrounding a divine advent, a common Purāṇic motif that heightens the sense of sacred significance and compassion.