Adhyaya 66

Verse 1

ययातिरुवाच । पापात्पतति कायोयं धर्माच्च शृणु मातले । विशेषं न च पश्यामि पुण्यस्यापि महीतले

యయాతి అన్నాడు—ఈ దేహము పాపమువలన పడిపోతుంది, ధర్మమువలన కూడా; ఓ మాతలీ, వినుము. ఈ భూమిపై పుణ్యమునకైనా ప్రత్యేక భేదము నేను చూడుటలేదు।

Verse 2

पुनः प्रजायते कायो यथा हि पतनं पुरा । कथमुत्पद्यते देहस्तन्मे विस्तरतो वद

మునుపు పతనం జరిగినట్లే దేహము మళ్లీ జన్మిస్తుంది. అయితే దేహము ఎలా ఉత్పన్నమవుతుంది? దానిని నాకు విస్తారంగా చెప్పుము।

Verse 3

मातलिरुवाच । अथ नारकिणां पुंसामधर्मादेव केवलात् । क्षणमात्रेण भूतेभ्यः शरीरमुपजायते

మాతలి అన్నాడు—ఇప్పుడు నరకస్థులైన మనుష్యుల దేహము కేవలము అధర్మమునుండే ఏర్పడుతుంది; క్షణమాత్రములో భూతతత్త్వములనుండి అది ఉద్భవిస్తుంది।

Verse 4

तद्वद्धर्मेण चैकेन देवानामौपपादिकम् । सद्यः प्रजायते दिव्यं शरीरं भूतसारतः

అదేవిధంగా ఒక్క ధర్మక్రియ ప్రభావంతో దేవులకు తగిన, భూతసారముతో నిర్మితమైన దివ్యశరీరం తక్షణమే స్వయంగా ప్రాదుర్భవిస్తుంది।

Verse 5

कर्मणा व्यतिमिश्रेण यच्छरीरं महात्मनाम् । तद्रूपपरिणामेन विज्ञेयं हि चतुर्विधम्

మహాత్ముల శరీరం మిశ్రకర్మల వల్ల ఏర్పడినదైతే, దాని రూపపరిణామ భేదముచే అది నాలుగు విధాలుగా గ్రహించవలెను।

Verse 6

उद्भिज्जाः स्थावरा ज्ञेयास्तृणगुल्मादि रूपिणः । कृमिकीटपतंगाद्याः स्वेदजानामदेहिनः

ఉద్భిజ్జములు స్థావరములు—తృణ, గుల్మాది రూపములు ధరించినవని తెలుసుకో; కృమి, కీట, పతంగాది స్వేదజములు దేహధారులని గ్రహించు।

Verse 7

अंडजाः पक्षिणः सर्वे सर्पा नक्राश्च भूपते । जरायुजाश्च विज्ञेया मानुषाश्च चतुष्पदाः

ఓ భూపతే! సమస్త పక్షులు అండజములు; సర్పములు, నక్రములు (మకరాలు) కూడ అండజములే. జరాయుజములు మనుష్యులు మరియు చతుష్పద జంతువులని తెలుసుకో।

Verse 8

तत्र सिक्ता जलैर्भूमिर्रक्ते उष्मविपाचिता । वायुना धम्यमाना च क्षेत्रे बीजं प्रपद्यते

అక్కడ జలములతో తడిసిన భూమి, రక్తిమ మట్టిలో ఉష్ణతచే పరిపక్వమై, వాయువుచే ఊదబడుతూ క్షేత్రమై—అందులో విత్తనం ఆశ్రయించి ఫలిస్తుంది।

Verse 9

यथा उप्तानि बीजानि संसिक्तान्यंभसा पुनः । उपगम्य मृदुत्वं च मूलभावं व्रजंति च

ఎలా విత్తిన విత్తనాలు మళ్లీ మళ్లీ నీటితో సేద్యం చేయబడితే మృదువై, తరువాత వేర్లు పట్టే స్థితికి చేరుతాయో।

Verse 10

तन्मूलादंकुरोत्पत्तिरंकुरात्पर्णसंभवः । पर्णान्नालं ततः कांडं कांडाच्च प्रभवः पुनः

దాని వేరునుండి మొలక పుడుతుంది; మొలకనుండి ఆకులు పుడతాయి. ఆకులనుండి కాడ, తరువాత కాండం; కాండంనుండి మళ్లీ తదుపరి వికాసం జరుగుతుంది।

Verse 11

प्रभवाच्च भवेत्क्षीरं क्षीरात्तंदुलसंभवः । तंदुलाच्च ततः पक्वा भवंत्योषधयस्तथा

ప్రభవం నుండి పాలు ఉద్భవిస్తాయి; పాల నుండి బియ్యం పుడుతుంది. బియ్యం వండినప్పుడు, అలాగే ఔషధ మొక్కలూ ఉద్భవిస్తాయి।

Verse 12

यवाद्याः शालिपर्यंताः श्रेष्ठाः सप्तदश स्मृताः । ओषध्यः फलसाराढ्याः शेषा क्षुद्रा प्रःकीर्तिताः

యవం మొదలుకొని శాలి (వరి) వరకు పదిహేడు రకాల ధాన్యాలు శ్రేష్ఠమని స్మరించబడ్డాయి. ఔషధులు ఫలసారంతో సమృద్ధి; మిగతావి క్షుద్రమని చెప్పబడినవి।

Verse 13

एता लूना मर्दिताश्च मुनिभिः पूर्वसंस्कृताः । शूर्पोलूखलपात्राद्यैः स्थालिकोदकवह्निभिः

వీటిని కోసి నూరి, మునులు ముందుగానే సంస్కరించారు—సూపం, ఉఖలి, పాత్రాదులతో పాటు కుండ, నీరు, అగ్ని సహాయంతో।

Verse 14

षड्विधा हि स्वभेदेन परिणामं व्रजंति ताः । अन्योन्यरससंयोगादनेकस्वादतां गताः

అవి తమ తమ భేదములనుబట్టి నిశ్చయంగా ఆరు విధములుగా పరిణమించును; పరస్పర రససంయోగముచేత అనేక రుచివైవిధ్యమును పొందును।

Verse 15

भक्ष्यं भोज्यं पेयलेह्यं चोष्यं खाद्यं च भूपते । तासां भेदाः षडंगाश्च मधुराद्याश्च षड्गुणाः

హే భూపతే! ఆహారం ఆరు విధములు—భక్ష్యము, భోజ్యము, పేయము, లేహ్యము, చోష్యము, ఖాద్యము. వీటి భేదములు ఆరు; అలాగే మధురాది ఆరు రసగుణములును ఉన్నవి।

Verse 16

तदन्नं पिंडकवलैर्ग्रासैर्भुक्तं च देहिभिः । अन्नमूलाशये सर्वप्राणान्स्थापयति क्रमात्

ఆ అన్నము దేహధారులచే పిండము, కవలము, గ్రాసములుగా భక్షింపబడి, అన్నమూలాశయమందు (జఠరస్థ పాచనాధారమందు) క్రమంగా సమస్త ప్రాణశక్తులను స్థాపించి పోషించును।

Verse 17

अपक्वं भुक्तमाहारं स वायुः कुरुते द्विधा । संप्रविश्यान्नमध्ये च पक्वं कृत्वा पृथग्गुणम्

అపక్వంగా భక్షింపబడిన ఆహారమును ఆ వాయువు రెండు భాగములుగా చేయును; అన్నమధ్యమందు ప్రవేశించి దానిని పక్వం చేసి, దాని భిన్న గుణములనుబట్టి వేరుచేయును।

Verse 18

अग्नेरूर्ध्वं जलं स्थाप्य तदन्नं च जलोपरि । जलस्याधः स्वयं प्राणः स्थित्वाग्निं धमते शनैः

అగ్నికి పైగా జలమును ఉంచి, ఆ జలముపై అన్నమును స్థాపించి, జలమునకు క్రింద స్వయంగా ప్రాణము నిలిచి, మెల్లమెల్లగా అగ్నిని ఊదుతూ ప్రజ్వలింపజేయును।

Verse 19

वायुना धम्यमानोग्निरत्युष्णं कुरुते जलम् । तदन्नमुष्णयोगेन समंतात्पच्यते पुनः

వాయువుతో ఊదబడిన అగ్ని జలాన్ని అత్యంత వేడిగా చేస్తుంది; ఆ వేడి స్పర్శవల్ల ఆ అన్నము చుట్టూ అన్ని వైపులా మళ్లీ పాకుతుంది.

Verse 20

द्विधा भवति तत्पक्वं पृथक्किट्टं पृथग्रसः । मलैर्द्वादशभिः किट्टं भिन्नं देहाद्बहिर्व्रजेत्

ఆ పాకిన ఆహారం రెండుగా మారుతుంది—ఒకటి కిట్టము (మలము), మరొకటి రసము. ద్వాదశ మలభేదాలుగా విడిపోయిన కిట్టము దేహం నుండి బయటకు వెళ్తుంది.

Verse 21

कर्णाक्षि नासिका जिह्वा दंतोष्ठ प्रजनं गुदा । मलान्स्रवेदथ स्वेदो विण्मूत्रं द्वादश स्मृताः

చెవి, కన్ను, ముక్కు, నాలుక, పళ్ళు-పెదవులు, జననేంద్రియము, గుదము—ఇవాటినుండి మలాలు స్రవిస్తాయి; అలాగే చెమట, మలం, మూత్రం—ఇవి ద్వాదశమని స్మృతం.

Verse 22

हृत्पद्मे प्रतिबद्धाश्च सर्वनाड्यः समंततः । तासां मुखेषु तं सूक्ष्मं प्राणः स्थापयते रसम्

హృదయపద్మంలో చుట్టూ అన్ని నాడులు బద్ధమై ఉంటాయి; వాటి ముఖాలలో ప్రాణుడు ఆ సూక్ష్మ రసాన్ని స్థాపిస్తాడు.

Verse 23

रसेन तेन ता नाडीः प्राणः पूरयते पुनः । संतर्पयंति ता नाड्यः पूर्णा देहं समंततः

ఆ రసంతోనే ప్రాణుడు మళ్లీ నాడులను నింపుతాడు; నిండిన నాడులు దేహాన్ని చుట్టూ అన్ని వైపులా పోషించి తృప్తిపరుస్తాయి.

Verse 24

ततः स नाडीमध्यस्थः शारीरेणोष्मणा रसः । पच्यते पच्यमानश्च भवेत्पाकद्वयं पुनः

అప్పుడు నాడుల మధ్యస్థానంలో ఉన్న ఆ దేహరసం శరీర ఉష్ణతచేత పచించబడుతుంది; పచించబడుచుండగా అది మళ్లీ ద్వివిధ పాకరూప పరిపక్వతను పొందుతుంది।

Verse 25

त्वङ्मांसास्थि मज्जा मेदो रुधिरं च प्रजायते । रक्ताल्लोमानि मांसं च केशाः स्नायुश्च मांसतः

త్వచ నుండి మాంసం, అస్థి, మజ్జ, మేదస్సు మరియు రుధిరం ఉత్పన్నమవుతాయి. రుధిరం నుండి లోమాలు, మాంసం నుండి కేశాలు మరియు స్నాయువులు కూడా పుడతాయి.

Verse 26

स्नायोर्मज्जा तथास्थीनि वसा मज्जास्थिसंभवा । मज्जाकारेण वैकल्यं शुक्रं च प्रसवात्मकम्

స్నాయువుల నుండి మజ్జ మరియు అలాగే అస్థులు ఉత్పన్నమవుతాయి; మజ్జా-అస్థుల నుండి వసా (కొవ్వు) జనిస్తుంది. మజ్జా నిర్మాణంలో లోపం కలిగితే ప్రసవస్వభావమైన శుక్రము కూడా దోషమవుతుంది.

Verse 27

इति द्वादश शान्तस्य परिणामाः प्रकीर्तिताः । शुक्रं तस्य परीणामः शुक्राद्देहस्य संभवः

ఇలా శాంతమైన (ఆహారరస) యొక్క ద్వాదశ పరిణామాలు చెప్పబడ్డాయి. దాని అంతిమ పరిణామం శుక్రము; శుక్రము నుండే దేహసంభవం కలుగుతుంది.

Verse 28

ऋतुकाले यदा शुक्रं निर्दोषं योनिसंस्थितम् । तदा तद्वायुसंसृष्टं स्त्रीरक्तेनैकतां व्रजेत्

ఋతుకాలంలో నిర్దోషమైన శుక్రము యోనిలో స్థితమైతే, అప్పుడు అది వాయుతో సంయుక్తమై స్త్రీరక్తంతో ఏకత్వాన్ని పొందుతుంది.

Verse 29

विसर्गकाले शुक्रस्य जीवः कारणसंयुतः । नित्यं प्रविशते योनिं कर्मभिः स्वैर्नियंत्रितः

శుక్రవిసర్జన సమయంలో కారణసంయుతుడైన జీవాత్మ తన స్వకర్మలచే నియంత్రితుడై నిత్యం గర్భయోనిలో ప్రవేశించును।

Verse 30

शुक्रस्य सह रक्तस्य एकाहात्कललं भवेत् । पंचरात्रेण कलले बुद्बुदत्वं ततो भवेत्

శుక్రంతో కలిసి రక్తం ఒక దినంలోనే ‘కలల’ (జెల్లీ వంటి పిండం) అవుతుంది; ఐదు రాత్రుల్లో ఆ కలలమే ‘బుద్బుద’ (బుడగ వంటి) రూపం పొందుతుంది.

Verse 31

मांसत्वं मासमात्रेण पंचधा जायते पुनः । ग्रीवा शिरश्च स्कंधश्च पृष्ठवंशस्तथोदरम्

కేవలం ఒక మాసంలో మాంసత్వం ఐదు విధాలుగా ఉద్భవిస్తుంది—గ్రీవ, శిరస్సు, స్కంధాలు, పృష్ఠవంశం మరియు ఉదరం.

Verse 32

पाणीपादौ तथा पार्श्वौ कटिर्गात्रं तथैव च । मासद्वयेन पर्वाणि क्रमशः संभवंति च

అనంతరం చేతులు-కాళ్లు, పార్శ్వాలు, కటి మరియు దేహమూ ఏర్పడతాయి; రెండు రెండు మాసాల వ్యవధిలో క్రమంగా సంధులు (పర్వాలు) ఉద్భవిస్తాయి.

Verse 33

त्रिभिर्मासैः प्रजायंते शतशोंकुरसंधयः । मासैश्चतुर्भिर्जायंते अंगुल्यादि यथाक्रमम्

మూడు మాసాల్లో వందల సంఖ్యలో అంకురసదృశ సంధులు ఉద్భవిస్తాయి; నాలుగో మాసంలో క్రమంగా వేళ్లు మొదలైనవి ఏర్పడతాయి.

Verse 34

मुखं नासा च कर्णौ च मासैर्जायंति पंचभिः । दंतपंक्तिस्तथा जिह्वा जायते तु नखाः पुनः

ఐదు నెలలలో ముఖము, నాసిక, కర్ణములు ఏర్పడుతాయి. తదనంతరం దంతపంక్తి మరియు జిహ్వ వికసిస్తాయి; ఆపై నఖములు మళ్లీ ప్రాదుర్భవిస్తాయి.

Verse 35

कर्णयोश्च भवेच्छिद्रं षण्मासाभ्यंतरे पुनः । पायुर्मेढ्रमुपस्थं च शिश्नश्चाप्युपजायते

ఆరు నెలల లోపల కర్ణములలో రంధ్రము ఏర్పడుతుంది. తరువాత పాయువు, వృషణములు, ఉపస్థప్రదేశము మరియు శిశ్నమూ ఉద్భవిస్తాయి.

Verse 36

संधयो ये च गात्रेषु मासैर्जायंति सप्तभिः । अंगप्रत्यंगसंपूर्णं शिरः केशसमन्वितम्

ఏడవ నెలకు అవయవాలలోని సంధులు ఏర్పడతాయి. అలాగే శిరస్సు ప్రధాన-ఉపాంగములతో సంపూర్ణమై కేశములతో యుక్తమవుతుంది.

Verse 37

विभक्तावयवस्पष्टं पुनर्मासाष्टमे भवेत् । पंचात्मक समायुक्तः परिपक्वः स तिष्ठति

ఎనిమిదవ నెలలో అవయవాలు స్పష్టంగా విభజితమవుతాయి. పంచతత్త్వసమాయుక్తుడై, పరిపక్వుడై, స్థిరంగా నిలుస్తాడు.

Verse 38

मातुराहारवीर्येण षड्विधेन रसेन च । नाभिसूत्रनिबद्धेन वर्द्धते स दिनेदिने

మాతృఆహారవీర్యముతో, షడ్రసముల ద్వారా పోషింపబడి, నాభిసూత్రముతో బద్ధుడై ఆ గర్భము దినదినము వృద్ధి చెందుతుంది.

Verse 39

ततः स्मृतिं लभेज्जीवः संपूर्णोस्मिञ्छरीरके । सुखं दुःखं विजानाति निद्रां स्वप्नं पुराकृतम्

అప్పుడు జీవుడు స్మృతిని పొందుకొని ఈ శరీరంలో సంపూర్ణంగా స్థితుడవుతాడు; సుఖదుఃఖాలను తెలుసుకుంటాడు, అలాగే పూర్వకర్మఫలంగా నిద్రను, స్వప్నాన్ని కూడా అనుభవిస్తాడు।

Verse 40

मृतश्चाहं पुनर्जातो जातश्चाहं पुनर्मृतः । नानायोनिसहस्राणि मया दृष्टान्यनेकधा

నేను మరణించి మళ్లీ జన్మించాను; జన్మించి మళ్లీ మరణించాను. అనేక విధాలుగా నేను వేలాది భిన్న యోనులను (జన్మరూపాలను) దర్శించాను।

Verse 41

अधुना जातमात्रोहं प्राप्तसंस्कार एव च । ततः श्रेयः करिष्यामि येन गर्भे न संभवः

ఇప్పుడు నేను ఇప్పుడే జన్మించాను, విధిసంస్కారములనూ పొందాను; కనుక మళ్లీ గర్భప్రవేశం (పునర్జన్మ) లేకుండా చేసే శ్రేయస్సైన మార్గాన్ని ఆచరిస్తాను।

Verse 42

गर्भस्थश्चिंतयत्येवमहं गर्भाद्विनिःसृतः । अध्येष्यामि परं ज्ञानं संसारविनिवर्तकम्

గర్భస్థుడై అతడు ఇలా చింతిస్తాడు—“గర్భం నుండి బయటికి వచ్చిన తరువాత, సంసారనివృత్తికరమైన పరమజ్ఞానాన్ని నేను అధ్యయనం చేస్తాను।”

Verse 43

अवश्यं गर्भदुःखेन महता परिपीडितः । जीवः कर्मवशादास्ते मोक्षोपायं विचिंतयेत्

గర్భదుఃఖమనే మహా బాధతో తప్పక పీడితుడైన జీవుడు కర్మవశంగా ఉంటాడు; అందువల్ల మోక్షోపాయాన్ని చింతించాలి।

Verse 44

यथा गिरिवराक्रांतः कश्चिद्दुःखेन तिष्ठति । तथा जरायुणा देही दुःखं तिष्ठति दुःखितः

ఎలా మహా పర్వతం కింద నలిగిపోయిన వాడు బాధలోనే నిలుస్తాడో, అలాగే జరాయువు (గర్భఝిల్లి) చేత నలిగిన దేహి దుఃఖితుడై దుఃఖంలోనే నిలిచియుంటాడు।

Verse 45

पतितः सागरे यद्वद्दुःखमास्ते समाकुलः । गर्भोदकेन सिक्तांगस्तथास्ते व्याकुलात्मकः

ఎలా సముద్రంలో పడిపోయిన వాడు వ్యాకులమై దుఃఖంలో ఉంటాడో, అలాగే గర్భజలంతో తడిసిన అవయవాలున్న దేహి అంతరంగంలో వ్యాకులుడై ఉంటాడు।

Verse 46

लोहकुंभे यथा न्यस्तः पच्यते कश्चिदग्निना । गर्भकुंभे तथाक्षिप्तः पच्यते जठराग्निना

ఎలా ఇనుప కుండలో ఉంచిన వాడు అగ్నిచేత ఉడికించబడతాడో, అలాగే గర్భకుండలో పడవేయబడిన జీవి జఠరాగ్నిచేత తపించి ఉడికించబడతాడు।

Verse 47

सूचीभिरग्निवर्णाभिर्भिन्नगात्रो निरंतरम् । यद्दुःखं जायते तस्य तद्गर्भेष्टगुणं भवेत्

అగ్నివర్ణ సూచి వంటి ముల్లులతో నిరంతరం ఛేదింపబడిన అతని అవయవాలలో ఏ దుఃఖం పుడుతుందో, అది గర్భంలో ఎనిమిది రెట్లు అవుతుంది।

Verse 48

गर्भवासात्परं वासं कष्टं नैवास्ति कुत्रचित् । देहिनां दुःखमतुलं सुघोरमपि संकटम्

దేహధారులకు గర్భవాసం కన్నా ఎక్కువ కష్టమైన నివాసం ఎక్కడా లేదు; అది సాటిలేని దుఃఖం—అతి భయంకరమైన మహా సంకటము।

Verse 49

इत्येतद्गर्भदुःखं हि प्राणिनां परिकीर्तितम् । चरस्थिराणां सर्वेषामात्मगर्भानुरूपतः

ఇట్లు ప్రాణుల గర్భదుఃఖము వర్ణింపబడినది—చరాచర సమస్త జీవులది, వారి వారి స్వగర్భస్వభావానుసారంగా।

Verse 50

गर्भात्कोटिगुणापीडा योनियंत्रनिपीडनात् । संमूर्च्छितस्य जायेत जायमानस्य देहिनः

యోనియంత్ర నిపీడనము వలన జనన సమయంలో దేహికి గర్భపీడకన్నా కోటిగుణముల అధిక వేదన కలుగుతుంది; జన్మించువాడు మూర్ఛలో పడును।

Verse 51

इक्षुवत्पीड्यमानस्य पापमुद्गरपेषणात् । गर्भान्निष्क्रममाणस्य प्रबलैः सूतिवायुभिः

అతడు చెరకు వలె నలిగిపోతాడు—పూర్వపాపముల ముద్గరముచే పిసికింపబడి; ప్రసవవాయువుల ప్రబల వేగముచే గర్భమునుండి బయటకు తోసివేయబడును।

Verse 52

जायते सुमहद्दुःखं परित्राणं न विंदति । यंत्रेण पीड्यमानाः स्युर्निःसाराश्च यथेक्षवः

అత్యంత మహా దుఃఖము కలుగుతుంది, రక్షణ దొరకదు; యంత్రచాపమున నలిగినవారు చెరకు వలె సారహీనులగుదురు।

Verse 53

तथा शरीरं योनिस्थं पात्यते यंत्रपीडनात् । अस्थिमद्वर्तुलाकारं स्नायुबंधनवेष्टितम्

అలాగే గర్భస్థ శరీరము యంత్రపీడనముచే క్రిందికి నెట్టబడును—అస్థులతో నిండినది, వృత్తాకారము, స్నాయుబంధములతో చుట్టబడినది।

Verse 54

रक्तमांसवसालिप्तं विण्मूत्रद्रव्यभाजनम् । केशलोमनखच्छन्नं रोगायतनमुत्तमम्

ఈ దేహము రక్త‑మాంస‑వసతో లిప్తమై, మల‑మూత్ర ద్రవ్యాల పాత్రమై ఉంది; కేశ‑లోమ‑నఖాలతో కప్పబడి—నిజముగా రోగాలకు ఉత్తమ ఆశ్రయస్థానము.

Verse 55

वदनैकमहाद्वारं गवाक्षाष्टकभूषितम् । ओष्ठद्वयकपाटं तु दंतजिह्वागलान्वितम्

ముఖము ఒక మహాద్వారము; ఎనిమిది గవాక్షాలతో అలంకృతము. దాని కపాటములు రెండు పెదవులు; దంతాలు, నాలుక, కంఠము కలిగినది.

Verse 56

नाडीस्वेदप्रवाहं च कफपित्तपरिप्लुतम् । जराशोकसमाविष्टं कालवक्त्रानलेस्थितम्

ఇది నాడులు‑చెమట ప్రవాహాలతో నిండినది, కఫ‑పిత్తాలతో ముంచెత్తబడినది; జరా‑శోకాలకు లోనై, కాలుని (మృత్యువు) ముఖాగ్నిలో నిలిచినది.

Verse 57

कामक्रोधसमाक्रांतं श्वसनैश्चोपमर्दितम् । भोगतृष्णातुरं गूढं रागद्वेष वशानुगम्

ఇది కామ‑క్రోధాలతో ఆక్రమింపబడి, ప్రాణశ్వాసల దెబ్బలకు నలిగినది; భోగతృష్ణతో బాధపడుతూ, అంతరంగంలో గూఢమై—రాగ‑ద్వేషాల వశానుసారంగా నడుస్తుంది.

Verse 58

सवर्णितांगप्रत्यंगं जरायु परिवेष्टितम् । संकटेनाविविक्तेन योनिमार्गेण निर्गतम्

అంగ‑ప్రత్యంగాలు యథావిధిగా రూపుదిద్దుకొని, జరాయు (గర్భపుట)తో చుట్టబడి; సంకుచితమైన, ఇంకా విస్తరించని యోనిమార్గం ద్వారా—వేదన మధ్య—బయటకు వస్తుంది.

Verse 59

विण्मूत्ररक्तसिक्तांगं षट्कौशिकसमुद्भवम् । अस्थिपंजरसंघातं ज्ञेयमस्मिन्कलेवरे

ఈ కలేవరంలో అవయవాలు మలం, మూత్రం, రక్తంతో లేపింపబడి ఉన్నాయి; ఇది షట్కోశముల నుండి పుట్టినది, కేవలం ఎముకల పంజర సమూహమాత్రమేనని తెలుసుకొనుము।

Verse 60

शतत्रयं शताधिकं पंचपेशी शतानि च । सार्धाभिस्तिसृभिश्छन्नं समंताद्रोमकोटिभिः

ఇందులో మూడు వందల ఒక ఎముకలు, ఐదు వందల మాంసపేశీలు ఉన్నాయి; మరియు శరీరం చుట్టూ సర్వత్ర సాడే మూడు కోట్ల రోమాలతో కప్పబడి ఉంది।

Verse 61

शरीरं स्थूलसूक्ष्माभिर्दृश्यादृश्याभिरंततः । एताभिर्मांसनाडीभिः कोटिभिस्तत्समन्वितम्

ఈ శరీరం స్థూల-సూక్ష్మ, దృశ్య-అదృశ్యమైన మాంసనాడులచే అన్ని విధాలా వ్యాపించి ఉంది; అనేక కోటి నాడులతోనే ఇది నిర్మితమైంది।

Verse 62

प्रस्वेदमशुचिं ताभिरंतरस्थं च तेन हि । द्वात्रिंशद्दशनाः प्रोक्ता विंशतिश्च नखाः स्मृताः

చెమట అశుచియైనది; దాని వలన లోపల ఉన్నదీ అశుచియే. అందుకే దంతాలు ముప్పై రెండు అని, నఖాలు ఇరవై అని చెప్పబడింది।

Verse 63

पित्तस्य कुडवं ज्ञेयं कफस्यार्धाढकं तथा । वसायाश्च पलाः पंच तदर्धं फलकस्य च

పిత్తం యొక్క ప్రమాణం ఒక కుడవమని తెలుసుకొనుము; కఫం అర్ధ ఆఢకము. వసా ఐదు పలములు; ఫలకము దాని అర్ధమని చెప్పబడింది।

Verse 64

पंचार्बुद पला ज्ञेयाः पलानि दश मेदसः । पलत्रयं महारक्तं मज्जा रक्ताच्चतुर्गुणा

మేదస్సు (కొవ్వు) పరిమాణం పది పలములు అని తెలుసుకొనవలెను; మహారక్తం మూడు పలములు; మజ్జా రక్తానికి నాలుగు రెట్లు—ఇవి దేహమాపనలుగా చెప్పబడినవి.

Verse 65

शुक्रार्धकुडवं ज्ञेयं तदर्धं देहिनां बलम् । मांसस्य चैकं पिंडेन पलसाहस्रमुच्यते

శుక్ర పరిమాణం అర్ధ కుడవమని తెలుసుకొనవలెను; దాని అర్ధమే దేహుల బలం. మాంసపు ఒక పిండం వెయ్యి పలముల పరిమాణమని చెప్పబడింది.

Verse 66

इति श्रीपद्मपुराणे भूमिखंडे वेनोपाख्याने पितृमातृतीर्थ । माहात्म्ये षट्षष्टितमोऽध्यायः

ఇట్లు శ్రీపద్మపురాణం భూమిఖండంలో వెనోపాఖ్యానాంతర్గత పితృమాతృతీర్థమాహాత్మ్యమును తెలిపే అరవై ఆరవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.

Verse 67

अशुद्धं च विशुद्धस्य कर्मबंधविनिर्मितम् । शुक्रशोणितसंयोगाद्देहः संजायते क्वचित्

విశుద్ధుడైనవానికీ కర్మబంధముచే నిర్మితమైన అశుద్ధ దేహత్వం కొన్నిసార్లు కలుగుతుంది; ఎందుకంటే శుక్ర-శోణిత సంయోగమునుండి దేహం కొన్నిసార్లు పుడుతుంది.

Verse 68

नित्यं विण्मूत्रसंयुक्तस्तेनायमशुचिः स्मृतः । यथा वै विष्ठया पूर्णः शुचिः सांतर्बहिर्घटः

దేహం నిత్యం విణ్మూత్రములతో సంయుక్తమై ఉండుటచేత ఇది అశుచియని స్మరించబడింది; బయట కడిగిన కుండ అయినా లోపల మలంతో నిండితే అది శుచికాదు.

Verse 69

शौचेन शोध्यमानोपि देहोयमशुचिर्भवेत् । यं प्राप्यातिपवित्राणि पंचगव्य हवींषि च

శౌచకర్మలతో శుద్ధి చేయబడుతున్నప్పటికీ ఈ దేహము అశుచిగానే ఉంటుంది; కాని ఆయనను పొందినపుడు పరమపావనమైన పంచగవ్యములు మరియు యజ్ఞహవిస్సులు కూడా నిజంగా పవిత్రమగును।

Verse 70

अशुचित्वं प्रयांत्याशु देहोयमशुचिस्ततः । हृद्यान्यप्यन्नपानानि यं प्राप्य सुरभीणि च

అశుచిత్వము త్వరగా కలుగుతుంది, ఎందుకంటే ఈ దేహమే అశుచి; హృద్యమైన అన్నపానములు కూడా దీనిని చేరగానే, సుగంధమున్నవైనా, దుర్గంధమగును।

Verse 71

अशुचित्वं प्रयांत्याशु कोऽन्य स्यादशुचिस्ततः । हे जनाः किं न पश्यध्वं यन्निर्याति दिनेदिने

అశుచిత్వము త్వరగా వస్తుంది; అప్పుడు మరెవరు శుచియని చెప్పగలరు? ఓ జనులారా, రోజురోజుకు ఏమేమి బయటకు పోతున్నదో మీరు చూడరా?

Verse 72

देहानुगो मलः पूतिस्तदाधारः कथं शुचिः । देहः संशोध्यमानोपि पंचगव्यकुशांबुभिः

మలము మరియు దుర్గంధము దేహాన్నే అనుసరిస్తాయి; వాటికి ఆధారమైన ఈ దేహము ఎలా శుచిగా ఉంటుంది? పంచగవ్యములతోను కుశాగ్రసంస్కృత జలముతోను శుద్ధి చేసినప్పటికీ దేహాశుచిత్వము నిజంగా తొలగదు।

Verse 73

घृष्यमाण इवांगारो निर्मलत्वं न गच्छति । स्रोतांसि यस्य सततं प्रवहंति गिरेरिव

రుద్దినప్పటికీ మండే అంగారం నిర్మలమవనట్లే, ఎవరి అంతఃస్రోతస్సులు రజస్సు-చంచలతతో పర్వత ప్రవాహాలవలె నిరంతరం ప్రవహిస్తాయో, అతడు శుద్ధిని పొందడు।

Verse 74

कफमूत्राद्यमशुचिः स देहः शुध्यते कथम् । सर्वाशुचिनिधानस्य शरीरस्य न विद्यते

కఫము, మూత్రము మొదలైన వాటితో అపవిత్రమైన ఈ దేహము ఎలా శుద్ధమగును? సమస్త అపవిత్రతల నిధియైన శరీరమున నిజమైన శుద్ధి లేదు।

Verse 75

शुचिरेकप्रदेशोपि शुचिर्न स्यादृतेऽपि वा । दिवा वा यदि वा रात्रौ मृत्तोयैः शोध्यते करः

ఒక భాగము శుచియని భావించినా, విధిపూర్వక శోధన లేక నిజమైన శుచిత్వం కలగదు. పగలు గానీ రాత్రి గానీ మట్టి, నీటితో చేయి శుద్ధమగును।

Verse 76

तथापि शुचिभाङ्नस्यान्न विरज्यंति ते नराः । कायोयमग्र्यधूपाद्यैर्यत्नेनापि सुसंस्कृतः

అయినప్పటికీ బాహ్య శౌచమాత్రముతో వారు అంతరంగ విరక్తిని పొందరు. ఈ దేహము ఉత్తమ ధూప-గంధాది అలంకారాలతో యత్నపూర్వకంగా సంస్కరించినా, దానివల్లే వైరాగ్యం కలగదు।

Verse 77

न जहाति स्वभावं हि श्वपुच्छमिव नामितम् । तथा जात्यैव कृष्णोर्णा न शुक्ला जातु जायते

మనిషి తన సహజ స్వభావాన్ని విడువడు—వంచిన కుక్క తోక తన స్వరూపాన్ని విడనట్లే. అలాగే జన్మతః నల్లని ఉన్నె ఎప్పటికీ తెల్లగా పుట్టదు।

Verse 78

संशोध्यमानापि तथा भवेन्मूर्तिर्न निर्मला । जिघ्रन्नपि स्वदुर्गंधं पश्यन्नपि मलं स्वकम्

శుద్ధి చేయబడుతున్నప్పటికీ దేహధారి మూర్తి నిజంగా నిర్మలమగదు—తన దుర్గంధాన్ని వాసన చూసినా, తన మలినాన్ని చూచినా।

Verse 79

न विरज्यति लोकोऽयं पीडयन्नपि नासिकाम् । अहो मोहस्य माहात्म्यं येन व्यामोहितं जगत्

ముక్కు నొక్కి బాధ పెట్టినప్పటికీ ఈ లోకం విరక్తి చెందదు. అయ్యో, మోహమహిమ ఎంత గొప్పదో—దానివల్ల సమస్త జగత్తు పూర్తిగా వ్యామోహితమైంది.

Verse 80

जिघ्रन्पश्यन्स्वकान्दोषान्कायस्य न विरज्यते । स्वदेहस्य विगंधेन विरज्येत न यो नरः

శరీరంలోని తన దోషాలను వాసనతోనూ చూపుతోనూ గ్రహించినా అతడు విరక్తి చెందడు. తనದೇ దేహపు దుర్గంధం వల్ల కూడా విరక్తి పొందని వాడు ఎంత మోహగ్రస్తుడు!

Verse 81

विरागकारणं तस्य किमन्यदुपदिश्यते । सर्वमेव जगत्पूतं देहमेवाशुचिः परम्

అతని విరాగానికి ఇంకేమి కారణం బోధించాలి? నిజంగా సమస్త జగత్తు పవిత్రమే; పరమ అపవిత్రం మాత్రం ఈ దేహమే.

Verse 82

यन्मलावयवस्पर्शाच्छुचिरप्यशुचिर्भवेत् । गंधलेपापनोदाय शौचं देहस्य कीर्तितम्

మలమయ అవయవాల స్పర్శతో శుచియైనవాడూ అశుచిగా మారుతాడు. అందుకే దుర్గంధం, మలినం తొలగించుటకు దేహశౌచం విధిగా చెప్పబడింది.

Verse 83

द्वयस्यापगमात्पश्चाद्भावशुद्ध्या विशुद्ध्यति । गंगातोयेन सर्वेण मृद्भारैर्गात्रलेपनैः

ద్వైతం తొలగిన తరువాత భావశుద్ధి ద్వారా మనిషి విశుద్ధుడవుతాడు; అలాగే గంగాజలాన్ని సమ్యక్‌గా సేవించుట/ఉపయోగించుట వల్ల, పవిత్ర మట్టిని భారంగా దేహానికి లేపనం చేయుట వల్ల (శుద్ధి కలుగుతుంది).

Verse 84

मर्त्यो दुर्गंधदेहोसौ भावदुष्टो न शुध्यति । तीर्थस्नानैस्तपोभिश्च दुष्टात्मा न च शुध्यति

దేహం దుర్గంధముగా ఉండి అంతర్భావం దుష్టమైయున్న మానవుడు శుద్ధి పొందడు. తీర్థస్నానములు, తపస్సులు చేసినా దుష్టాత్ముడు శుద్ధి చెందడు.

Verse 85

स्वमूर्तिः क्षालिता तीर्थे न शुद्धिमधिगच्छति । अंतर्भावप्रदुष्टस्य विशतोपि हुताशनम्

తీర్థంలో దేహాన్ని కడిగినప్పటికీ శుద్ధి లభించదు; అంతర్భావం కలుషితమైనవాడు అగ్నిలో ప్రవేశించినా అపవిత్రుడిగానే ఉంటాడు.

Verse 86

न स्वर्गो नापवर्गश्च देहनिर्दहनं परम् । भावशुद्धिः परं शौचं प्रमाणं सर्वकर्मसु

స్వర్గమూ కాదు, అపవర్గమూ (మోక్షమూ) కాదు—ఇవే పరమ లక్ష్యం కాదు; పరమ దహనం అనగా దేహాభిమాన దహనమే. భావశుద్ధియే పరమ శౌచం, అదే సమస్త కర్మలకు ప్రమాణం.

Verse 87

अन्यथा लिंग्यते कांता भावेन दुहितान्यथा । मनसा भिद्यते वृत्तिरभिन्नेष्वपि वस्तुषु

భావభేదం వల్ల ప్రియురాలు ఒక విధంగా, కుమార్తె మరో విధంగా గ్రహింపబడుతుంది. వస్తువులు భిన్నం కాకపోయినా మనస్సు వృత్తి విభజితమవుతుంది.

Verse 88

अन्यथैव सती पुत्रं चिंतयेदन्यथा पतिम् । यथायथा स्वभावस्य महाभाग उदाहृतम्

ఓ మహాభాగా! సతీమణి కుమారుని ఒక విధంగా, భర్తను మరో విధంగా చింతిస్తుంది—వారి వారి స్వభావానుసారంగా, అని వివరించబడింది.

Verse 89

परिष्वक्तोपि यद्भार्यां भावहीनां न कारयेत् । नाद्याद्विविधमन्नाद्यं रस्यानि सुरभीणि च

పురుషుడు భార్యను ఆలింగనం చేసినా, ఆమె ప్రేమభావం లేనిదైతే ఆమెతో సంగమం చేయకూడదు. అలాగే నానావిధమైన భోజనాలు, రుచికరమైనవి మరియు సువాసనగల లాలనీయ వంటకాలు కూడా తినకూడదు।

Verse 90

अभावेन नरस्तस्माद्भावः सर्वत्र कारणम् । चित्तं शोधय यत्नेन किमन्यैर्बाह्यशोधनैः

అందువల్ల మనిషి అంతర్భావం చేతనే (అతని స్థితి) ఏర్పడుతుంది; భావమే సర్వత్ర కారణం. యత్నంతో చిత్తాన్ని శుద్ధి చేయి—ఇతర బాహ్య శుద్ధిక్రియలతో ఏమి ప్రయోజనం?

Verse 91

भावतः शुचिशुद्धात्मा स्वर्गं मोक्षं च विंदति । ज्ञानामलांभसा पुंसः सवैराग्यमृदापुनः

సద్భావం వల్ల శుచిగా, శుద్ధాత్ముడైన వాడు స్వర్గమును మరియు మోక్షమును పొందుతాడు. జ్ఞానమనే నిర్మల జలము, వైరాగ్యమనే మృదుమట్టితో కలిసి, మనిషిని మళ్లీ శుద్ధి చేసి స్థిరపరుస్తుంది.

Verse 92

अविद्या रागविण्मूत्र लेपो नश्येद्विशोधनैः । एवमेतच्छरीरं हि निसर्गादशुचिं विदुः

అవిద్య అనే పూత—రాగం, మలం, మూత్రంతో కూడినది—శుద్ధిక్రియలతో తొలగిపోవచ్చు. అయినా జ్ఞానులు ఈ శరీరాన్ని స్వభావతః అశుచిగా తెలుసుకుంటారు.

Verse 93

विद्यादसार निःसारं कदलीसारसन्निभम् । ज्ञात्वैवं दोषवद्देहं यः प्राज्ञः शिथिली भवेत्

సారంలేని విద్య అరటి కాండపు గుజ్జులా ఖాళీదని తెలుసుకొని, అలాగే దేహం దోషభరితమని గ్రహించిన ప్రాజ్ఞుడు వైరాగ్యంతో ఆసక్తిని విడిచి శాంతిస్తాడు.

Verse 94

सोतिक्रामति संसारं दृढग्राहोवतिष्ठति । एवमेतन्महाकष्टं जन्मदुःखं प्रकीर्तितम्

ఈ విధంగా దృఢనిశ్చయంతో స్థిరంగా నిలిచి జీవుడు సంసారాన్ని దాటి పోతాడు. ఇట్లే జన్మలోని మహాకష్టం—జన్మదుఃఖం—ప్రకటించబడింది।

Verse 95

पुंसामज्ञानदोषेण नानाकर्मवशेन च । गर्भस्थस्य मतिर्यासीत्सा जातस्य प्रणश्यति

మనుష్యుల అజ్ఞానదోషం వల్ల, అలాగే నానావిధ కర్మల వశం వల్ల, గర్భస్థుడికి ఉన్న బుద్ధి జన్మించిన వెంటనే నశిస్తుంది।

Verse 96

सुमूर्च्छितस्य दुःखेन योनियंत्रनिपीडनात् । बाह्येन वायुना चास्य मोहसंगेन देहिनाम्

యోని-యంత్రపు నిపీడనంతో కలిగిన దుఃఖం వల్ల అతడు మూర్ఛితుడవుతాడు; బాహ్య వాయువుల దెబ్బలతోను, మోహసంగ బంధంతోను దేహులు బాధపడతారు।

Verse 97

स्पृष्टमात्रस्य घोरेण ज्वरः समुपजायते । तेन ज्वरेण महता महामोहः प्रजायते

ఆ భయంకరమైన (స్పర్శం) కేవలం తాకగానే జ్వరం పుడుతుంది; ఆ మహా జ్వరంవల్ల మహామోహం కలుగుతుంది।

Verse 98

संमूढस्य स्मृतिभ्रंशः शीघ्रं संजायते पुनः । स्मृतिभ्रंशात्ततस्तस्य पूर्वकर्मवशेन च

మోహగ్రస్తుడికి స్మృతిభ్రంశం త్వరగా మళ్లీ కలుగుతుంది; ఆ స్మృతిభ్రంశం వల్ల, పూర్వకర్మ వశంగా, తదుపరి ఫలితాలు ఏర్పడతాయి।

Verse 99

रतिः संजायते तस्य जंतोस्तत्रैव जन्मनि । रक्तो मूढश्च लोकोयमकार्ये संप्रवर्त्तते

అదే జన్మలోనే ఆ జీవునికి రతి (ఆసక్తి) పుడుతుంది; ఈ లోకం రాగంతో రంజితమై, మోహంతో మూఢమై అకార్యములో ప్రవృత్తమవుతుంది।

Verse 100

न चात्मानं विजानाति न परं न च दैवतम् । न शृणोति परं श्रेयः सचक्षुरपि नेक्षते

అతడు తన ఆత్మస్వరూపాన్ని గానీ, పరమ తత్త్వాన్ని గానీ, దైవాన్ని గానీ ఎరుగడు; పరమ శ్రేయస్సును వినడు, కళ్లున్నా నిజంగా చూడడు।

Verse 101

समे पथि शनैर्गच्छन्स्खलतीव पदेपदे । सत्यां बुद्धौ न जानाति बोध्यमानो बुधैरपि

సమమైన మార్గంలో నెమ్మదిగా నడిచినా అతడు ప్రతి అడుగులోనూ తడబడినట్లే ఉంటుంది; ‘ఇదే సత్యం’ అని బుద్ధిని నిలిపి, పండితులు బోధించినా గ్రహించడు।

Verse 102

संसारे क्लिश्यते तेन नरो लोभवशानुगः । गर्भस्मृतेरभावे च शास्त्रमुक्तं शिवेन च

కాబట్టి సంసారంలో లోభవశుడై నడిచే మనిషి క్లేశపడతాడు; గర్భస్మృతి లేనందున ఈ బోధ శాస్త్రంలో—శివుడు కూడా—ప్రకటించాడు।

Verse 103

तद्दुःखकथनार्थाय स्वर्गमोक्षप्रसाधकम् । येन तस्मिञ्छिवे ज्ञाते धर्मकामार्थसाधने

ఆ దుఃఖాన్ని వివరించుటకై స్వర్గమోక్షాలను సాధించు ఆ ఉపాయాన్ని చెప్పుచున్నాను; ఆ శివతత్త్వం (మంగళస్వరూపం) తెలిసినచో ధర్మ-కామ-అర్థ సాధనములు కూడా సిద్ధిస్తాయి।

Verse 104

न कुर्वंत्यात्मनः श्रेयस्तदत्र महदद्भुतम् । अव्यक्तेंद्रियबुद्धित्वाद्बाल्येदुःखं महत्पुनः

వారు తమ నిజమైన శ్రేయస్సును అనుసరించరు—ఇది ఇక్కడ మహా ఆశ్చర్యం. ఇంద్రియాలు, బుద్ధి ఇంకా అవ్యక్తంగా ఉండుటవలన బాల్యంలో మళ్లీ గొప్ప దుఃఖం కలుగుతుంది।

Verse 105

इच्छन्नपि न शक्नोति वक्तुं कर्तुं न सत्कृती । दंतजन्ममहद्दुःखं लौल्येन वायुना तथा

ఇచ్చినా కూడా అతడు మాట్లాడలేడు, చేయలేడు; సత్కృతుడైనవాడికీ గౌరవం లభించదు. అలాగే దంతోత్పత్తి వల్ల కలిగే మహాదుఃఖం చంచలతతోను వాయు విక్షోభంతోను కలుగుతుంది।

Verse 106

बालरोगैश्च विविधैः पीडाबालग्रहैरपि । तृड्बुभुक्षा परीतांगः क्वचित्तिष्ठति गच्छति

అతడు అనేక రకాల బాలరోగాలతో బాధపడతాడు; బాలగ్రహాల పీడతో కూడా వేధింపబడతాడు. దాహం, ఆకలితో కప్పబడిన శరీరంతో కొన్నిసార్లు నిలుస్తాడు, కొన్నిసార్లు తిరుగుతాడు।

Verse 107

विण्मूत्रभक्षणाद्यं च मोहाद्बालः समाचरेत् । कौमारः कर्णवेधेन मातापित्रोश्च ताडनैः

మోహవశాత్ బాలుడు మలమూత్ర భక్షణం మొదలైన పనులు కూడా చేస్తాడు. అలాగే కౌమారంలో కర్ణవేధం మరియు తల్లిదండ్రుల తాడన వల్ల కూడా (దుఃఖం పొందుతాడు)।

Verse 108

अक्षराध्ययनाद्यैश्च दुःखं गुर्वादिशासनात् । प्रमत्तेंद्रियवृत्तेश्च कामरागप्रपीडिनः

కామరాగాలతో పీడితులైన వారు అక్షరాభ్యాసం మొదలైన విద్యల వల్ల, గురువులు-పెద్దల శాసనశిక్షణ వల్ల, అలాగే ఇంద్రియాల అజాగ్రత్త ప్రవృత్తి వల్ల కూడా దుఃఖాన్ని పొందుతారు।

Verse 109

रोगार्दितस्य सततं कुतः सौख्यं हि यौवने । ईर्ष्यासु महद्दुःखं मोहाद्दुःखं प्रजायते

ఎల్లప్పుడూ రోగంతో బాధపడేవాడికి యౌవనంలోనైనా సుఖం ఎక్కడ? ఈర్ష్యలో మహాదుఃఖం, మోహం నుంచే దుఃఖం పుడుతుంది.

Verse 110

तत्रस्यात्कुपितस्यैव रागो दुःखाय केवलम् । रात्रौ न विंदते निद्रा कामाग्नि परिखेदितः

ఆ స్థితిలో కోపించినవాడి రాగం కేవలం దుఃఖానికే దారి తీస్తుంది. కామాగ్నితో బాధపడుతూ అతడు రాత్రి నిద్ర పొందడు.

Verse 111

दिवा वापि कुतः सौख्यमर्थोपार्जनचिंतया । स्त्रीष्वायासितदेहस्य ये पुंसः शुक्रबिंदवः

ధనం సంపాదించాలనే చింతతో పగలైనా సుఖం ఎక్కడ? స్త్రీలలో దేహాన్ని అలసటపెట్టే పురుషుని వీర్యబిందువులు అక్కడ వ్యర్థంగా క్షయమవుతాయి.

Verse 112

न ते सुखाय मंतव्याः स्वेदजा इव बिंदवः । कृमिभिस्ताड्यमानस्य कुष्ठिनः पामरस्य च

ఆ బిందువులు సుఖకరమని భావించకూడదు—అవి చెమట బిందువుల్లాంటివే—కృములచే బాధింపబడే దయనీయ కుష్ఠురోగికి.

Verse 113

कंडूयनाग्नितापेन यत्सुखं स्त्रीषु तद्विदुः । यादृशं मन्यते सौख्यमर्थोपार्जनचिंतया

స్త్రీలలో లభించే ‘సుఖం’ అనేది దురదను గోక్కునప్పుడు కలిగే మంట తగ్గినట్లే అని వారు చెబుతారు; అలాగే ధనోపార్జన చింతలోనూ మనిషి అలాంటి సుఖాన్నే ఊహిస్తాడు.

Verse 114

तादृशं स्त्रीषु मंतव्यमधिकं नैव विद्यते । मर्त्यस्य वेदना सैव यां विना चित्तनिर्वृतिः

స్త్రీల విషయములో ఆ అనుభవమే పరమమని గ్రహించాలి; దానికన్నా అధికమేమీ లేదు. మానవునికి అదే వేదన; అది లేకపోతే చిత్తానికి విశ్రాంతి కలగదు.

Verse 115

ततोन्योन्यं पुरा प्राप्तमंते सैवान्यथा भवेत् । तदेवं जरया ग्रस्तमामया व्यपिनप्रियम्

కాబట్టి పూర్వకాలంలో ఇద్దరూ పరస్పరం పొందినది, చివరికి వేరే విధంగా మారిపోవచ్చు. ఈ విధంగా ప్రియమైనది జరచేత గ్రస్తమై, రోగములచేత వ్యాపించబడుతుంది.

Verse 116

अपूर्ववत्समात्मानं जरया परिपीडितम् । यः पश्यन्न विरज्येत कोन्यस्तस्मादचेतनः

తన శరీరం పూర్వంలా లేక జరచేత బాధింపబడుతున్నదని చూచినా విరక్తి పొందని వాడు—అతనికన్నా మరెవడు అచేతనుడు?

Verse 117

जराभिभूतोपि जंतुः पत्नीपुत्रादिबांधवैः । अशक्तत्वाद्दुराचारैर्भृत्यैश्च परिभूयते

జరచేత అధీనమైన జీవుడు కూడా అశక్తత కారణంగా భార్య, కుమారులు మొదలైన బంధువులచేత, అలాగే దురాచార సేవకులచేత అవమానింపబడి తృణీకరింపబడతాడు.

Verse 118

न धर्ममर्थं कामं च मोक्षं च जरयायुतः । शक्तः साधयितुं तस्माद्युवा धर्मं समाचरेत्

జరభారంతో ఉన్న మనిషి ధర్మం, అర్థం, కామం, మోక్షం—ఏదీ సాధించలేడు. అందువల్ల యౌవనంలోనే ధర్మాన్ని శ్రద్ధగా ఆచరించాలి.

Verse 119

वातपित्तकफादीनां वैषम्यं व्याधिरुच्यते । वातादीनां समूहेन देहोयं परिकीर्तितः

వాత, పిత్త, కఫ మొదలైన వాటిలో అసమతుల్యతనే ‘వ్యాధి’ అంటారు. నిజానికి ఈ దేహం వాతాది దోషాల సమూహముగా చెప్పబడింది.

Verse 120

तस्माद्व्याधिमयं ज्ञेयं शरीरमिदमात्मनः । वाताद्यव्यतिरिक्तत्वाद्व्याधीनां पंजरस्य च

కాబట్టి ఆత్మకు చెందిన ఈ శరీరాన్ని ‘వ్యాధిమయం’గా తెలుసుకోవాలి; వాతాది దోషాల నుండి ఇది వేరుకాదు, పైగా వ్యాధులకు పంజరంలా ఉంది.

Verse 121

रोगैर्नानाविधैर्याति देही दुःखान्यनेकधा । तानि च स्वात्मवेद्यानि किमन्यत्कथयाम्यहम्

నానావిధ రోగాలతో బాధపడే దేహధారి అనేక రీతులుగా అపారమైన దుఃఖాలను అనుభవిస్తాడు. అవి స్వయంగా ఆత్మకే తెలిసేవి—నేను ఇంకేమి చెప్పగలను?

Verse 122

एकोत्तरं मृत्युशतमस्मिन्देहे प्रतिष्ठितम् । तत्रैकः कालसंयुक्तः शेषाश्चागंतवः स्मृताः

ఈ దేహంలో నూరొక్క మరణాలు స్థితిచెందినవని చెప్పబడింది. వాటిలో ఒకటి కాలంతో నియతమైనది; మిగిలినవి ఆగంతుక (అకస్మాత్తు) అని స్మరించబడతాయి.

Verse 123

ये त्विहागंतवः प्रोक्तास्ते प्रशाम्यंति भेषजैः । जपहोमप्रदानैश्च कालमृत्युर्न शाम्यति

ఇక్కడ ఆగంతుకమని చెప్పబడిన వ్యాధులు ఔషధాలతో శమిస్తాయి; జపం, హోమం, దానాలతో కూడ. కానీ కాలనియతమైన మృతి శమించదు.

Verse 124

यदि वापमृत्युर्न स्याद्विषास्वादादशंकितः । न चात्ति पुरुषस्तस्मादपमृत्योर्बिभेति सः

అకాలమరణం అనే విషయం లేకపోతే మనిషి భయంలేక విషాన్ని రుచి చూసేవాడు; కానీ అతడు విషాన్ని తినడు, అందువల్ల అతడు అకాలమరణాన్నే భయపడుతున్నాడు.

Verse 125

विविधा व्याधयस्तत्र सर्पाद्याः प्राणिनस्तथा । विषाणि चाभिचाराश्च मृत्योर्द्वाराणि देहिनाम्

అక్కడ నానావిధ వ్యాధులు, సర్పాది ప్రాణులు, అలాగే విషాలు మరియు అభిచారకర్మలు—ఇవే దేహధారులకు మరణద్వారాలు.

Verse 126

पीडितं सर्वरोगाद्यैरपि धन्वंतरिः स्वयम् । स्वस्थीकर्तुं न शक्नोति कालप्राप्तं न चान्यथा

నియత కాలం వచ్చినప్పుడు, అన్ని రోగాలతో బాధపడుతున్న వానిని స్వయంగా ధన్వంతరి కూడా ఆరోగ్యవంతుడిని చేయలేడు; ఇది వేరేలా జరగదు.

Verse 127

नौषधं न तपो दानं न माता न च बांधवाः । शक्नुवंति परित्रातुं नरं कालेन पीडितम्

ఔషధం కాదు, తపస్సు కాదు, దానం కాదు—తల్లి గానీ బంధువులు గానీ—కాలబాధతో పీడితుడైన మనిషిని రక్షించలేరు.

Verse 128

रसायन तपो जाप्ययोगसिद्धैर्महात्मभिः । अवांतरितशांतिः स्यात्कालमृत्युमवाप्नुयात्

మహాత్ములు ఆచరించే రసాయనసాధన, తపస్సు, జపం, యోగసిద్ధి వంటి పరిపూర్ణ అనుష్ఠానాల ద్వారా అవిచ్ఛిన్న శాంతి లభిస్తుంది; అకాలమరణాన్నికూడా జయించవచ్చు.

Verse 129

जायते योनिकीटेषु मृतः कर्मवशात्पुनः । देहभेदेन यः पश्येद्वियोगं कर्मसंक्षयात्

కర్మవశాత్ మరణించిన జీవుడు మళ్లీ యోనిజ జీవులలోను కీటకులలోను జన్మిస్తాడు. అయితే దేహభేద వివేకంతో కర్మక్షయమువలన దేహవియోగం కలుగుతుందని గ్రహించువాడు యథార్థదర్శి.

Verse 130

मरणं तद्विनिर्दिष्टं न नाशः परमार्थतः । महातमः प्रविष्टस्य छिद्यमानेषु मर्मसु

ఇదే ‘మరణం’ అని నిర్దేశించబడింది; పరమార్థంగా ఇది నాశం కాదు. ఘోరాంధకారంలో ప్రవేశించినవానికి మర్మస్థానాలు ఛేదింపబడునప్పుడు ఇలాంటి స్థితి కలుగుతుంది.

Verse 131

यद्दुःखं मरणे जंतोर्न तस्येहोपमा क्वचित् । हा तात मातः कांतेति क्रंदत्येवं सुदुःखितः

మరణకాలంలో జీవికి కలిగే దుఃఖానికి ఈ లోకంలో ఎక్కడా ఉపమ లేదు. అతడు తీవ్ర వేదనతో ‘హా తండ్రీ! హా తల్లీ! హా ప్రియమా!’ అని పలుకుతూ మళ్లీ మళ్లీ విలపిస్తాడు.

Verse 132

मंडूक इव सर्पेण ग्रस्यते मृत्युना जगत् । बांधवैः स परित्यक्तः प्रियैश्च परिवारितः

పాము కప్పను మింగినట్లు, అలాగే మృత్యువు జగత్తును గ్రసిస్తుంది. మనిషి బంధువులచే విడిచిపెట్టబడతాడు, ప్రియులు చుట్టూ ఉన్నప్పటికీ.

Verse 133

निःश्वसन्दीर्घमुष्णं च मुखेन परिशुष्यता । खट्वायां परिवृत्तो हि मुह्यते च मुहुर्मुहुः

అతడు దీర్ఘంగా వేడిగా నిశ్వాసం విడుస్తాడు; నోరు ఎండిపోతుంది. మంచంపై తిప్పుకుంటూ ఉండి, మళ్లీ మళ్లీ మోహంలో మునిగి తికమకపడతాడు.

Verse 134

संमूढः क्षिपतेत्यर्थं हस्तपादावितस्ततः । खट्वातो वांछते भूमिं भूमेः खट्वां पुनर्महीम्

అత్యంత మోహగ్రస్తుడై అతడు వ్యాకులతతో చేతులు కాళ్లు ఇటూ అటూ విసురుతాడు. మంచం మీద నుంచి నేలను కోరుతాడు; నేల మీద నుంచి మళ్లీ మంచాన్నే—ఇలా పునఃపునః కోరుకుంటాడు.

Verse 135

विवशस्त्यक्तलज्जश्च मूत्रविष्ठानुलेपितः । याचमानश्च सलिलं शुष्ककंठोष्ठतालुकः

అతడు నిర్వశుడై లజ్జను విడిచి, మూత్రవిష్ఠలతో లేపితుడై ఉంటాడు. గొంతు, పెదవులు, తాలువు ఎండిపోవడంతో నీటిని వేడుకుంటాడు.

Verse 136

चिंतयानः स्ववित्तानि कस्यैतानि मृते मयि । यमदूतैर्नीयमानः कालपाशेन कर्षितः

అతడు తన ధనాన్ని తలచుకుంటూ—‘నేను చనిపోతే ఇవి ఎవరివి?’ అని అనుకుంటాడు. యమదూతలు అతడిని తీసుకెళ్తారు; కాలపాశంతో లాగబడతాడు.

Verse 137

म्रियते पश्यतामेवं गलो घुरुघुरायते । जीवस्तृणजलौकेव देहाद्देहं विशेत्क्रमात्

ఇలా చూస్తుండగానే అతడు మరణిస్తాడు; గొంతు ఘురఘుర మంటుంది. జీవుడు గడ్డి-నీటిలోని జలగలా, క్రమంగా ఒక దేహం నుంచి మరొక దేహంలో ప్రవేశిస్తాడు.

Verse 138

प्राप्नोत्युत्तरमंगं च देहं त्यजति पूर्वकम् । मरणात्प्रार्थनाद्दुःखमधिकं हि विवेकिनाम्

అతడు ఉత్తమ స్థితిని పొందుతాడు, కానీ ముందుగా ఈ దేహాన్ని విడిచిపెట్టాలి. వివేకులకు యాచన వల్ల కలిగే దుఃఖం, మరణదుఃఖం కంటే ఎక్కువగా ఉంటుంది.

Verse 139

क्षणिकं मरणे दुःखमनंतं प्रार्थनाकृतम् । जगतां पतिरर्थित्वाद्विष्णुर्वामनतां गतः

మరణ సమయంలో కలిగే దుఃఖం క్షణికం; కానీ ప్రార్థన వల్ల కలిగే ఫలం అనంతం. అందుచేత జగదాధిపతి విష్ణువు, యాచింపబడినందున, వామనరూపాన్ని ధరించాడు।

Verse 140

अधिकः कोपरस्तस्माद्यो न यास्यति लाघवम् । ज्ञातं मयेदमधुना मृत्योर्भवति यद्गुरुः

కాబట్టి వినయానికి రాని వాని కోపం మరింత అధికం. ఇప్పుడు నాకు స్పష్టంగా తెలిసింది—అది మరణానికీ గురువుగా నిలుస్తుంది।

Verse 141

न परं प्रार्थयेद्भूयस्तृष्णालाघवकारणम् । आदौ दुःखं तथा मध्ये दुःखमंते च दारुणम्

తృష్ణను తగ్గించుకోవాలన్నా మళ్లీ మళ్లీ ఎక్కువగా యాచించకూడదు. ఎందుకంటే ఆరంభంలో దుఃఖం, మధ్యలో దుఃఖం, చివరికి ఘోర దుఃఖం కలుగుతుంది।

Verse 142

निसर्गात्सर्वभूतानामिति दुःख परंपरा । वर्तमानान्यतीतानि दुःखान्येतानि यानि तु

సర్వభూతాల స్వభావం నుంచే దుఃఖ పరంపర నిరంతరం ఉద్భవిస్తుంది—ఇవి ప్రస్తుతం ఉన్నవీ, గతించినవీ అయిన దుఃఖాలే।

Verse 143

न नरः शोचयेज्जन्म न विरज्यति तेन वै । अत्याहारान्महद्दुःखमल्पाहारात्तदंतरम्

మనిషి తన జన్మను గురించి శోకించకూడదు; దాని కారణంగా వైరాగ్యానికీ పోకూడదు. అతిభోజనం వల్ల మహాదుఃఖం; అల్పాహారం వల్ల అది తక్కువగా ఉంటుంది।

Verse 144

त्रुटते भोजने कंठो भोजने च कुतः सुखम् । क्षुधा हि सर्वरोगाणां व्याधिः श्रेष्ठतमः स्मृतः

భోజనం చేస్తూ కంఠం అడ్డుపడుతుంది; అప్పుడు భోజనంలో సుఖం ఎక్కడ? ఎందుకంటే క్షుధనే సమస్త రోగాలలో అత్యుత్తమ వ్యాధిగా స్మరించబడింది.

Verse 145

सच्छांतौषधलेपेन क्षणमात्रं प्रशाम्यति । क्षुद्व्याधि वेदना तीव्रा निःशेषबलकृंतनी

నిజంగా శాంతినిచ్చే ఔషధ లేపనంతో అది క్షణమాత్రం తగ్గుతుంది; కానీ క్షుధా-వ్యాధి యొక్క తీవ్రమైన వేదన సమస్త బలాన్ని పూర్తిగా క్షీణింపజేస్తుంది.

Verse 146

तयाभिभूतो म्रियते यथान्यैर्व्याधिभिर्नरः । तद्रसेपि हि किं सौख्यं जिह्वाग्रपरिवर्तिनि

దానిచేత అధీనుడైన మనిషి ఇతర వ్యాధులవలెనే మరణిస్తాడు; దాని రుచిలోనూ సుఖం ఏముంది, అది కేవలం నాలుక అగ్రభాగంపై క్షణికంగా తళుక్కుమంటుంది కదా?

Verse 147

तत्क्षणादर्धकालेन कंठं प्राप्य निवर्तते । इति क्षुद्व्याधितप्तानामन्नमोषधवत्स्मृतम्

క్షణంలోనే—అర్ధక్షణంలో—అది కంఠానికి చేరి తిరిగి పోతుంది; అందుకే క్షుధా-వ్యాధితో తప్తులైనవారికి అన్నం ఔషధంలా స్మరించబడింది.

Verse 148

न तत्सुखाय मंतव्यं परमार्थेन पंडितैः । मृतोपमश्च यः शेते सर्वकार्यविवर्जितः

పరమార్థ దృష్టితో పండితులు దానిని సుఖమని భావించకూడదు—మనిషి మృతుడిలా పడి, సమస్త కర్తవ్యకర్మలను విడిచిపెట్టినప్పుడు.

Verse 149

तत्रापि च कुतः सौख्यं तमसा चोदितात्मनः । प्रबोधेपि कुतः सौख्यं कार्येषूपहतात्मनः

అక్కడ కూడా తమస్సుతో ప్రేరితమైన మనస్సుకు సుఖం ఎక్కడ? మేల్కొన్నప్పటికీ కార్యభారంతో దెబ్బతిన్న ఆత్మకు సుఖం ఎక్కడ?

Verse 150

कृषिवाणिज्यसेवाद्य गोरक्षादि परश्रमैः । प्रातर्मूत्रपुरीषाभ्यां मध्याह्ने क्षुत्पिपासया

వ్యవసాయం, వ్యాపారం, సేవ మొదలైనవి, గోరక్షణ వంటి కఠిన శ్రమలతో—ఉదయం మూత్ర-మల విసర్జనతో, మధ్యాహ్నం ఆకలి-దాహాలతో (జీవుడు బాధపడతాడు).

Verse 151

तृप्ताः काम्येन बाध्यंते निद्रया निशि जंतवः । अर्थस्योपार्जने दुःखं दुःखमर्जितरक्षणे

తృప్తి ఉన్నా కూడా జీవులు కోరికలతో బంధింపబడతారు; రాత్రి నిద్ర వారిని వశపరుస్తుంది. ధనం సంపాదించడంలో దుఃఖం, సంపాదించినదాన్ని కాపాడడంలోనూ దుఃఖమే.

Verse 152

नाशे दुःखं व्यये दुःखमर्थस्यैव कुतः सुखम् । चौरेभ्यः सलिलेभ्योग्नेः स्वजनात्पार्थिवादपि

ధనం నశిస్తే దుఃఖం, ఖర్చయినా దుఃఖం—అయితే ధనంలో సుఖం ఎక్కడ? అది దొంగల నుండి, నీటి నుండి, అగ్ని నుండి, స్వజనుల నుండి, రాజు నుండికూడా భయపడుతుంది.

Verse 153

भयमर्थवतां नित्यं मृत्योर्देहभृतामिव । खे यथा पक्षिभिर्मांसं भक्ष्यते श्वापदैर्भुवि

ధనవంతులకు నిత్యం భయం ఉంటుంది, దేహధారులకు మృత్యుభయం ఉన్నట్లే. ఆకాశంలో పక్షులు, భూమిపై క్రూరమృగాలు మాంసాన్ని భక్షించినట్లుగా.

Verse 154

जले च भक्ष्यते मत्स्यैस्तथा सर्वत्र वित्तवान् । विमोहयंति संपत्सु वारयंति विपत्सु च

జలంలో అతడు చేపలచే భక్షింపబడును; అలాగే ఎక్కడైనా ధనవంతుడు బంధింపబడును. సంపదలో మోహింపబడును, విపత్తులో నియంత్రింపబడును.

Verse 155

खेदयंत्यर्जने काले कदार्थाः स्युः सुखावहाः । प्रागर्थपतिरुद्विग्नः पश्चात्सर्वार्थनिःस्पृहः

సంపాదించే వేళ తుచ్ఛ ధనమూ బాధ కలిగించును; అది సుఖదాయకమెలా? ముందుగా ధనార్థి వ్యాకులుడగును, తరువాత సమస్త భోగాల పట్ల నిరాసక్తుడగును.

Verse 156

तयोरर्थपतिर्दुःखी सुखी मन्येर्विरक्तधीः । वसंतग्रीष्मतापेन दारुणं वर्षपर्वसु

ఈ ఇద్దరిలో ధనాధిపతి దుఃఖి; విరక్తబుద్ధి గలవాడే సుఖి అని నేను భావించుచున్నాను. వసంత-గ్రీష్మ తాపము దారుణము; అలాగే వర్షాకాల మార్పులూ కఠినమే.

Verse 157

वातातपेन वृष्ट्या च कालेप्येवं कुतः सुखम् । विवाहविस्तरे दुःखं तद्गर्भोद्वहने पुनः

గాలి, ఎండ, వర్షం చేత—కాలానుగుణంగానే అయినా—ఇలా ఉంటే సుఖమెక్కడ? వివాహ విస్తారంలో దుఃఖం; తరువాత గర్భధారణ చేసి దానిని మోసుకోవడంలో మళ్లీ దుఃఖమే.

Verse 158

सूतिवैषम्यदुःखैश्च दुखं विष्ठादिकर्मभिः । दन्ताक्षिरोगे पुत्रस्य हा कष्टं किं करोम्यहम्

“విషమ ప్రసవ వేదనలతో నేను బాధపడుచున్నాను; మలమూత్రాది పనుల దుఃఖమూ ఉంది. ఇప్పుడు నా కుమారునికి పళ్ళు, కళ్ల రోగాలు—హా కష్టం! నేనేమి చేయుదును?”

Verse 159

गावो नष्टाः कृषिर्भग्ना भार्या च प्रपलायिता । अमी प्राघूर्णिकाः प्राप्ता भयं मे शंसिनो गृहान्

నా ఆవులు పోయాయి, వ్యవసాయం నాశనమైంది, భార్య కూడా పారిపోయింది. ఇప్పుడు ఈ తిరుగాడే దుష్టులు నా ఇంటికి వచ్చి నాకు భయం కలుగుతుందని చెబుతున్నారు.

Verse 160

बालापत्या च मे भार्या कः करिष्यति रंधनम् । विवाहकाले कन्यायाः कीदृशश्च वरो भवेत्

నా భార్య ఇంకా చిన్నదే, పైగా చిన్న బిడ్డ ఉంది—వంట ఎవరు చేస్తారు? అలాగే కన్యా వివాహ సమయంలో ఎలాంటి వరుడు ఉండాలి?

Verse 161

एतच्चिंताभिभूतानां कुतः सौख्यं कुटुंबिनाम्

ఇలాంటి చింతలతో నలిగిపోయిన గృహస్థులకు సుఖం ఎక్కడి నుంచి వస్తుంది?

Verse 162

कुटुंबचिंताकुलितस्य पुंसः श्रुतं च शीलं च गुणाश्च सर्वे । अपक्वकुंभे निहिता इवापः प्रयांति देहेन समं विनाशनम्

కుటుంబచింతతో కలత చెందిన మనిషి యొక్క శ్రుతజ్ఞానం, శీలం, సమస్త గుణాలు—కాల్చని మట్టి కుండలోని నీటిలా—దేహంతో పాటు నశించిపోతాయి.

Verse 163

राज्येपि हि कुतः सौख्यं संधिविग्रहचिंतया । पुत्रादपि भयं यत्र तत्र सौख्यं हि कीदृशम्

రాజ్యములోనూ సంధి-విగ్రహాల చింతతో సుఖం ఎక్కడ? తన కుమారుని నుంచికూడా భయం ఉన్న చోట సుఖం ఎలా ఉంటుంది?

Verse 164

स्वजातीयाद्भयं प्रायः सर्वेषामेव देहिनाम् । एकद्रव्याभिलाषित्वाच्छुनामिव परस्परम्

ప్రాయంగా సమస్త దేహధారులకు భయం స్వజాతివారినుంచే కలుగుతుంది. ఒకే వస్తువును కోరుటవల్ల కుక్కలవలె పరస్పరం శత్రువులవుతారు॥

Verse 165

न प्रविश्य वनं कश्चिन्नृपः ख्यातोस्ति भूतले । निखिलं यस्तिरस्कृत्य सुखं तिष्ठति निर्भयः

అడవిలో ప్రవేశించకుండా భూమిపై ఏ రాజూ ఖ్యాతిని పొందలేదు. యెవడు సమస్తాన్ని విసర్జించి నిర్భయంగా సుఖంగా నిలుచునో వాడే నిశ్చింతుడు॥

Verse 166

युद्धे बाहुसहस्रं हि पातयामास भूतले । श्रीमतः कार्तवीर्यस्य ऋषिपुत्रः प्रतापवान्

యుద్ధంలో ఆ ప్రతాపవంతుడైన ఋషిపుత్రుడు శ్రీమంతుడైన కార్తవీర్యుని సహస్ర బాహువులను భూమిపై పడగొట్టెను॥

Verse 167

ऋषिपुत्रस्य रामस्य रामो दशरथात्मजः । जघान वीर्यमतुलमूर्ध्वगं सुमहात्मनः

ఋషిపుత్రుడైన రాముడు (పరశురాముడు) యొక్క అతుల వీర్యాన్ని—ఆ మహాత్ముని ఉద్ధత తేజస్సును—దశరథనందన రాముడు సంహరించెను॥

Verse 168

जरासंधेन रामस्य तेजसा नाशितं यशः । जरासंधस्य भीमेन तस्यापि पवनात्मजः

జరాసంధుడు తన తేజస్సుతో రాముని యశస్సును మసకబార్చెను; జరాసంధుని యశస్సును భీముడు నశింపజేసెను—భీమునిదీ పવનపుత్రుడు (హనుమంతుడు)॥

Verse 169

हनुमानपि सूर्येण विक्षिप्तः पतितः क्षितौ । निवातकवचान्सर्वदानवान्बलदर्पितान्

హనుమానుడు కూడా సూర్యుని దెబ్బకు విక్షిప్తుడై భూమిపై పడిపోయెను; అతడే అప్రవేశ్య కవచధారులైన, బలదర్పంతో మదించిన సమస్త దానవులను ఎదుర్కొన్నవాడు।

Verse 170

हतवानर्जुनः श्रीमान्गोपालैः स विनिर्जितः । सूर्यः प्रतापयुक्तोऽपि मेघैः संछाद्यते क्वचित्

శత్రుహంతుడైన శ్రీమాన్ అర్జునుడుకూడా గోపాలుల చేత జయింపబడెను; ప్రతాపవంతుడైన సూర్యుడుకూడా కొన్నిసార్లు మేఘాలతో కప్పబడును।

Verse 171

क्षिप्यते वायुना मेघो वायोर्वीर्यं नगैर्जितम् । दह्यंते वह्निना शैलाः स वह्निः शाम्यते जलैः

మేఘము వాయువుచేత తోలబడును, కాని వాయువు బలం పర్వతాలచేత ఆపబడును; శైలములు అగ్నిచేత దహింపబడును, కాని ఆ అగ్నియే జలముచేత శమింపబడును।

Verse 172

तज्जलं शोष्यते सूर्यैस्ते सूर्याः सह वारिणा । त्रैलोक्येन समस्ताश्च नश्यंति ब्रह्मणो दिने

ఆ జలము సూర్యులచేత శోషింపబడును; ఆ సూర్యులుకూడా జలముతో సహా—సమస్త త్రిలోకముతో కూడ—బ్రహ్మదినాంతమున నశించుదురు।

Verse 173

ब्रह्मापि त्रिदशैः सार्धमुपसंह्रियते पुनः । परार्धद्वयकालांते शिवेन परमात्मना

బ్రహ్ముడు కూడా దేవతలతో కలిసి మరల ప్రళయమున లీనమగును; రెండు పరార్ధకాలాంతమున పరమాత్మ శివుడే సమస్తాన్ని ఉపసంహరించును।

Verse 174

एवं नैवास्ति संसारे यच्च सर्वोत्तमं बलम् । विहायैकं जगन्नाथं परमात्मानमव्ययम्

ఈ లోకంలో నిజంగా సర్వోత్తమమైన బలం ఏదీ లేదు—అవ్యయ పరమాత్ముడైన జగన్నాథుని తప్ప।

Verse 175

ज्ञात्वा सातिशयं सर्वमतिमानं विवर्जयेत् । एवंभूते जगत्यस्मिन्कः सुरः पंडितोपि वा

అతిశయత్వం సాపేక్షమని తెలుసుకొని, తన బుద్ధిపై ఉన్న సమస్త అహంకారాన్ని విడిచిపెట్టాలి. ఇలాంటి లోకంలో నిజంగా ఎవరు విశిష్టులు—దేవుడా, పండితుడా?

Verse 176

न ह्यस्ति सर्ववित्कश्चिन्न वा मूर्खोपि सर्वतः । यावद्यस्तु विजानाति तावत्तत्र स पंडितः

ఎవరూ సర్వజ్ఞులు కారు; అలాగే ఎవరూ అన్ని విషయాల్లో పూర్తిగా మూర్ఖులూ కారు. ఎవరు ఏ విషయాన్ని ఎంతవరకు గ్రహిస్తారో, అంతవరకే ఆ విషయంలో వారు పండితులు.

Verse 177

समाधाने तु सर्वत्र प्रभावः सदृशः स्मृतः । वित्तस्यातिशयत्वेन प्रभावः कस्यचित्क्वचित्

విషయాన్ని పరిష్కరించడంలో సాధారణంగా ప్రభావం ఎక్కడైనా సమానమేనని చెప్పబడింది; కానీ ధనాధిక్యంతో కొందరి ప్రభావం కొన్ని చోట్ల ఎక్కువవుతుంది.

Verse 178

दानवैर्निर्जिता देवास्ते दैवैर्निजिताः पुनः । इत्यन्योन्यं श्रितो लोको भाग्यैर्जयपराजयैः

దేవతలు దానవుల చేత ఓడిపోయారు; ఆ దానవులు మళ్లీ దేవతల చేత జయించబడ్డారు. ఇలా లోకం పరస్పరాశ్రయంగా నిలుస్తుంది—భాగ్యప్రేరిత జయాపజయాల వల్ల.

Verse 179

एवं वस्त्रयुगं राज्ञां प्रस्थमात्रांबुभोजनम् । यानं शय्यासनं चैव शेषं दुःखाय केवलम्

ఇలా రాజులకు వస్త్రయుగం మాత్రమే, ప్రస్థపరిమితమైన అన్నజలమే సరిపోతుంది; రథం, శయ్య, ఆసనం మొదలైనవి—ఇవన్నీ మించినది కేవలం దుఃఖహేతువే.

Verse 180

सप्तमे चापि भवने खट्वामात्र परिग्रहः । उदकुंभसहस्रेभ्यः क्लेशायास प्रविस्तरः

ఏడవ నివాసంలోనూ పరిగ్రహం ఖట్వామాత్రమే; వేలాది నీటి కుండలతో పోలిస్తే అది కూడా కష్టశ్రమల విస్తారమైన భారమవుతుంది.

Verse 181

प्रत्यूषे तूर्यनिर्घोषः समं पुरनिवासिभिः । राज्येभिमानमात्रं हि ममेदं वाद्यते गृहे

ఉదయవేళ నగరవాసులతో కలిసి తూర్యనాదం మార్మోగుతుంది; కానీ నా ఇంటిలో అది రాజ్యాభిమాన ప్రదర్శనమాత్రంగా వాయించబడుతుంది.

Verse 182

सर्वमाभरणं भारः सर्वमालेपनं मलम् । सर्वं प्रलपितं गीतं नृत्यमुन्मत्तचेष्टितम्

అన్ని ఆభరణాలు భారమే, అన్ని లేపన-శృంగారాలు మలమే; అన్ని ప్రలాపాలే గీతమని భావిస్తారు, నృత్యం ఉన్మత్తుని చేష్టనే.

Verse 183

इत्येवं राज्यसंभोगैः कुतः सौख्यं विचारतः । नृपाणां विग्रहे चिंता वान्योन्यविजिगीषया

ఇలా రాజ్యభోగాలను విచారిస్తే సుఖం ఎక్కడ? రాజులకు విగ్రహ-యుద్ధంలో పరస్పర విజయం కోరే ఆశ వల్ల కేవలం చింతనే ఉంటుంది.

Verse 184

प्रायेण श्रीमदालेपान्नहुषाद्या महानृपाः । स्वर्गं प्राप्ता निपतिताः कः श्रिया विंदते सुखम्

సాధారణంగా నహుషాది మహారాజులు శ్రీ-సంపద యొక్క మదముతో మోహితులై స్వర్గాన్ని పొందినా, అక్కడి నుండి పతనమయ్యారు. కేవలం ఐశ్వర్యంతో శాశ్వత సుఖం ఎవరికీ లభిస్తుంది?

Verse 185

स्वर्गेपि च कुतः सौख्यं दृष्ट्वा दीप्तां परश्रियम् । उपर्युपरि देवानामन्योन्यातिशयस्थिताम्

స్వర్గంలోనూ సుఖం ఎక్కడ? ఇతరుల దగ్ధమైన శ్రేష్ఠ ఐశ్వర్యాన్ని చూచి—దేవులలోనూ ఒకరు మరొకరికి పైపైగా, పరస్పర అతిశయ స్థితి ఉంటుంది.

Verse 186

नरैः पुण्यफलं स्वर्गे मूलच्छेदेन भुज्यते । न चान्यत्क्रियते कर्म सोऽत्र दोषः सुदारुणः

మనుష్యులు స్వర్గంలో పుణ్యఫలాన్ని మూలం కోసినట్లుగా మాత్రమే అనుభవించి క్షీణింపజేస్తారు; అక్కడ కొత్త కర్మ చేయబడదు. ఇదే ఇక్కడ అత్యంత భయంకరమైన దోషం.

Verse 187

छिन्नमूलतरुर्यद्वद्दिवसैः पतति क्षितौ । पुण्यस्य संक्षयात्तद्वन्निपतंति दिवौकसः

వేర్లు కోసిన చెట్టు కొన్ని రోజుల తరువాత నేలపై పడిపోతున్నట్లే, పుణ్యం క్షయమైనప్పుడు స్వర్గవాసులూ పతనమవుతారు.

Verse 188

सुखाभिलाषनिष्ठानां सुखभोगादि संप्लवैः । अकस्मात्पतितं दुःखं कष्टं स्वर्गेदिवौकसाम्

సుఖాభిలాషలో నిమగ్నులైన వారికి, భోగవిలాసాల ప్రవాహమధ్యే అకస్మాత్తుగా దుఃఖం పడిపోవడం అత్యంత బాధాకరం—స్వర్గవాసులకైనా.

Verse 189

इति स्वर्गेऽपि देवानां नास्ति सौख्यं विचारतः । क्षयश्च विषयासिद्धौ स्वर्गे भोगाय कर्मणाम्

ఇట్లుగా స్వర్గంలోనూ దేవులకు విచారించగా నిజమైన సుఖం లేదు. భోగవిషయాలు సిద్ధించనప్పుడు, స్వర్గభోగార్థం చేసిన కర్మల పుణ్యమూ క్షయమవుతుంది.

Verse 190

तत्र दुःखं महत्कष्टं नरकाग्निषु देहिनाम् । घोरैश्च विविधैर्भावैर्वाङ्मनः काय संभवैः

అక్కడ నరకాగ్నుల్లో దేహధారులు అపారమైన దుఃఖం, మహా కష్టం అనుభవిస్తారు. వాక్కు, మనస్సు, శరీరం నుండి పుట్టిన ఘోరమైన వివిధ బాధలతో వారు తప్తపడతారు.

Verse 191

कुठारच्छेदनं तीव्रं वल्कलानां च तक्षणम् । पर्णशाखाफलानां च पातश्चंडेन वायुना

అక్కడ గొడ్డళ్లతో తీవ్రమైన నరికివేత జరుగుతుంది; చెట్టు తొక్కను కూడా తొలగిస్తారు. ఉగ్రమైన గాలివేగంతో ఆకులు, కొమ్మలు, ఫలాలు కూడా కూలిపోతాయి.

Verse 192

उन्मूलनान्नदीभिश्च गजैरन्यैश्च देहिभिः । दावाग्निहिमशोषैश्च दुःखं स्थावरजातिषु

స్థావరజాతుల్లో (చెట్లు, మొక్కలు మొదలైనవి) నదుల వల్ల వేర్లతో పెకిలింపబడటం, ఏనుగులు మరియు ఇతర దేహధారుల వల్ల నష్టం, అలాగే దావాగ్ని, మంచు, ఎండదెబ్బల వల్ల దుఃఖం కలుగుతుంది.

Verse 193

तद्वद्भुजंगसर्पाणां क्रोधे दुःखं च दारुणम् । दुष्टानां घातनं लोके पाशेन च निबंधनम्

అదేవిధంగా భుజంగాలు, సర్పాలలో కోపం ఉద్భవించినప్పుడు భయంకరమైన దుఃఖం కలుగుతుంది. లోకంలో దుష్టులు హతమవుతారు; పాశంతో బంధింపబడుతారు కూడా.

Verse 194

अकस्माज्जन्ममरणं कीटानां च मुहुर्मुहुः । सरीसृपनिकायानामेवं दुःखान्यनेकधा

కీటకులకు జననమరణాలు అకస్మాత్తుగా మళ్లీ మళ్లీ సంభవిస్తాయి; అలాగే సరీసృపజాతి సమూహానికి ఈ విధంగా అనేక రకాల దుఃఖాలు కలుగుతాయి।

Verse 195

पशूनामात्मशमनं दंडताडनमेव च । नासावेधेन संत्रासः प्रतोदेन सुताडनम्

పశువులను ‘అణచివేయడం’ దండంతో కొట్టడమే; ముక్కు చీల్చడం వల్ల భయం కలుగుతుంది, అలాగే ప్రతోదంతో తీవ్రంగా కొట్టబడతారు।

Verse 196

वेत्रकाष्ठादिनिगडैरंकुशेनांगबंधनम् । भावेन मनसा क्लेशैर्भिक्षा युवादिपीडनम्

వెత్రం, కట్టెలు మొదలైన బంధనాలతోను, అంకుశంతోను అవయవాలను కట్టివేస్తారు; మనస్సును బాధతో క్షోభింపజేసి బలవంతంగా భిక్ష అడిగిస్తారు, యువకులనూ ఇతరులనూ పీడిస్తారు।

Verse 197

आत्मयूथवियोगैश्च बलान्नयनबंधने । पशूनां संति कायानामेवं दुःखान्यनेकशः

తమ గుంపు నుండి విడిపోవడం, అలాగే బలవంతంగా తీసుకెళ్లి కట్టివేయడం వల్ల—దేహధారులైన పశువులకు ఈ విధంగా అనేక దుఃఖాలు కలుగుతాయి।

Verse 198

वर्षाशीतातपाद्दुःखं सुकष्टं ग्रहपक्षिणाम् । क्लेशमानाति कायानामेवं दुःखान्यनेकधा

వర్షం, చలి, మండే ఎండ వల్ల దుఃఖం కలుగుతుంది—గృహజీవులు మరియు పక్షులకు అది అత్యంత కష్టకరం; దేహధారులు ఈ విధంగా అనేక రకాల క్లేశం, పీడను అనుభవిస్తారు।

Verse 199

गर्भवासे महद्दुःखं जन्मदुःखं तथा नृणाम् । सुबाल्यदुःखं चाज्ञानं कौमारे गुरुशासनम्

మనుష్యులకు గర్భవాసంలో మహా దుఃఖం, జనన సమయంలో కూడా కష్టం ఉంటుంది. బాల్యంలో అజ్ఞానముతో కలిగే బాధ, కుమారవయస్సులో గురువు విధించే శాసనం కూడా ఉంటుంది.

Verse 200

यौवने कामरागाभ्यां दुःखं चैवेर्ष्यया पुनः । कृषिवाणिज्यसेवाद्यैर्गोरक्षादिक कर्मभिः

యౌవనంలో కామం, రాగం వల్ల కష్టం కలుగుతుంది; మళ్లీ ఈర్ష్య వల్ల కూడా దుఃఖం కలుగుతుంది. వ్యవసాయం, వ్యాపారం, సేవ వంటి వృత్తులు, గోరక్షణ మొదలైన పనుల శ్రమతోనూ బాధ ఉంటుంది.