Adhyaya 21
The Sumanā Episode: Suvrata’s Childhood Devotion and All-Activity Remembrance of Hari
వ్యాసుడు బ్రహ్మను ‘సువ్రతుని సంపూర్ణ వృత్తాంతం’ చెప్పమని అడుగుతాడు. బ్రహ్మ వివరిస్తాడు—సువ్రతుడు గర్భస్థుడిగానే నారాయణ దర్శనం పొందాడు; బాల్యమంతా అతని ఆటలే నిరంతర హరి-స్మరణగా మారాయి. అతడు స్నేహితులను కేశవ, మాధవ, మధుసూదన వంటి దివ్యనామాలతో పిలుస్తూ, తాళ-లయతో కృష్ణకీర్తన చేస్తూ, స్తోత్రంలా శరణాగతి వాక్యాలను పలుకుతాడు. ఈ అధ్యాయం స్మరణం సర్వకాలికమని బోధిస్తుంది—చదువు, నవ్వు, నిద్ర, ప్రయాణం, మంత్రం, జ్ఞానం, సత్కర్మలు—ఏ కార్యంలోనైనా హరిని మనసులో నిలుపుకోవాలి. గృహకార్యాలూ పూజగా మారతాయి: భోజనాన్ని విష్ణురూపంగా భావించి అర్పణ చేయడం, విశ్రాంతినీ కృష్ణచింతనతో చేయడం. తర్వాత తీర్థప్రసంగం—సువ్రతుడు వైడూర్య పర్వతంలో సిద్ధేశ్వర లింగ సమీపంలో నివసించి, నర్మదా దక్షిణ తీరంలో తపస్సు చేస్తాడు; శైవ పుణ్యక్షేత్రంలో వైష్ణవ భక్తి సమన్వయం ఇక్కడ ప్రతిఫలిస్తుంది.
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । एकदा व्यास देवोऽसौ ब्रह्माणं जगतः पतिम् । सुव्रताख्यानकं सर्वं पप्रच्छातीव विस्मितः
సూతుడు పలికెను—ఒకసారి దివ్యవ్యాసదేవుడు అత్యంత ఆశ్చర్యంతో జగత్పతి బ్రహ్మదేవుని ‘సువ్రతాఖ్యానం’ సమస్తమును గురించి ప్రశ్నించెను।
Verse 2
व्यास उवाच । लोकात्मंल्लोकविन्यास देवदेव महाप्रभो । सुव्रतस्याथ चरितं श्रोतुमिच्छामि सांप्रतम्
వ్యాసుడు పలికెను—హే లోకాత్మా, హే లోకవిన్యాసకర్త, హే దేవదేవ మహాప్రభో! ఇప్పుడు సువ్రతుని చరిత్రమును వినదలచితిని।
Verse 3
ब्रह्मोवाच । पाराशर्यमहाभाग श्रूयतां पुण्यमुत्तमम् । सुव्रतस्य सुविप्रस्य तपश्चर्यासमन्वितम्
బ్రహ్ముడు పలికెను—హే మహాభాగ పారాశర్యా! ఈ పరమ పుణ్యమైన ఉత్తమ కథను వినుము—తపస్సు మరియు ధర్మాచరణతో యుక్తుడైన ఆ శ్రేష్ఠ బ్రాహ్మణుడు సువ్రతుని గాథను।
Verse 4
सुव्रतो नाम मेधावी बाल्यादपि स चिंतयन् । गर्भे नारायणं देवं दृष्टवान्पुरुषोत्तमम्
సువ్రతుడు అనే ఒక మేధావి పురుషుడు ఉండెను; బాల్యమునుండి నిరంతరం భగవంతుని ధ్యానించుచుండెను. గర్భస్థుడైయుండగానే పురుషోత్తముడైన నారాయణదేవుని దర్శించెను।
Verse 5
स पूर्वकर्माभ्यासेन हरेर्ध्यानं गतस्तदा । शंखचक्रधरं देवं पद्मनाभं सुपुण्यदम्
అప్పుడు పూర్వకర్మాభ్యాసబలముచేత అతడు హరిని ధ్యానమున ప్రవేశించెను—శంఖచక్రధారి, పద్మనాభుడు, మహాపుణ్యప్రదుడైన దేవుని ధ్యానించెను।
Verse 6
ध्यायते चिंतयेत्सो हि गीते ज्ञाने प्रपाठने । एवं देवं हरिं ध्यायन्सदैव द्विजसत्तमः
గీతపఠనంలో, జ్ఞానాధ్యయనంలో, ప్రపాఠనంలో కూడా అతడు ప్రభువును ధ్యానించి చింతించాలి. ఈ విధంగా సదా దేవుడు హరిని ధ్యానించే శ్రేష్ఠ ద్విజుడు ఎల్లప్పుడూ ఆయనలోనే లీనమై ఉంటాడు.
Verse 7
क्रीडत्येवं सदा डिंभैः सार्द्धं च बालकोत्तमः । बालकानां स्वकं नाम हरेश्चैव महात्मनः
ఈ విధంగా ఆ శ్రేష్ఠ బాలుడు ఎల్లప్పుడూ చిన్న పిల్లలతో కలిసి ఆడుతూ ఉండేవాడు. బాలకుల మధ్య అతని స్వనామం ‘హరి’ అని పలుకబడేది—ఆ మహాత్ముడు హరినామంతోనే ప్రసిద్ధుడు.
Verse 8
चकार स हि मेधावी पुण्यात्मा पुण्यवत्सलः । समाह्वयति वै मित्रं हरेर्नाम्ना महामतिः
అతడు మేధావి, పుణ్యాత్ముడు, పుణ్యకార్యాలపై ప్రేమ కలవాడు. ఆ మహామతి ‘హరి’ అనే నామంతో తన మిత్రుణ్ని పిలిచాడు.
Verse 9
भोभोः केशव एह्येहि एहि माधवचक्रधृक् । क्रीडस्व च मया सार्धं त्वमेव पुरुषोत्तम
“ఓ ఓ కేశవా, ఇక్కడికి రా—రా; ఓ మాధవా, చక్రధారీ, రా. నాతో కలిసి ఆడు; నీవే పురుషోత్తముడు.”
Verse 10
सममेवं प्रगंतव्यमावाभ्यां मधुसूदन । एवमेव समाह्वानं नामभिश्च हरेर्द्विजः
“ఓ మధుసూదనా, మన ఇద్దరం ఇదే విధంగా కలిసి ముందుకు సాగాలి. అలాగే ద్విజుడు కూడా హరిని ఆయన నామాలతో పిలిచి ఆహ్వానించాలి.”
Verse 11
क्रीडने पठने हास्ये शयने गीतप्रेक्षणे । याने च ह्यासने ध्याने मंत्रे ज्ञाने सुकर्मसु
ఆటలో, అధ్యయనంలో, నవ్వులో, నిద్రలో, గీత శ్రవణ‑దర్శనంలో; ప్రయాణంలో, ఆసనంలో, ధ్యానంలో; మంత్రంలో, జ్ఞానంలో, సత్కర్మాలలో—ఎల్లప్పుడూ భగవత్స్మరణం చేయవలెను।
Verse 12
पश्यत्येवं वदत्येवं जगन्नाथं जनार्दनम् । स ध्यायते तमेकं हि विश्वनाथं महेश्वरम्
ఇలా జగన్నాథ జనార్దనుని దర్శించి, ఇలానే ఆయనను స్తుతిస్తూ, అతడు ఆ ఏకైక విశ్వనాథ మహేశ్వరుని ధ్యానిస్తాడు।
Verse 13
तृणे काष्ठे च पाषाणे शुष्के सार्द्रे हि केशवम् । पश्यत्येवं स धर्मात्मा गोविंदं कमलेक्षणम्
గడ్డిలో, కట్టెలో, రాయిలో—ఎండగా ఉన్నా తడిగా ఉన్నా—ధర్మాత్ముడు ఇలా కేశవుడు, కమలనేత్రుడు గోవిందుని దర్శిస్తాడు।
Verse 14
आकाशे भूमिमध्ये तु पर्वतेषु वनेषु च । जले स्थले च पाषाणे जीवेष्वेव महामतिः
ఆకాశంలోను భూమి మధ్యలోను; పర్వతాలలోను వనాలలోను; నీటిలోను నేలపైను; రాయిలోను—నిజంగా జీవులలోనూ—ఆ మహామతి (పరమ తత్త్వం) నివసిస్తుంది।
Verse 15
नृसिंहं पश्यते विप्रः सुव्रतः सुमनासुतः । बालक्रीडां समासाद्य रमत्येवं दिनेदिने
సుమనా కుమారుడైన సువ్రత అనే విప్రుడు నరసింహుని దర్శిస్తాడు; బాలక్రీడను ఆశ్రయించి, అతడు రోజురోజుకీ ఇలానే ఆనందిస్తాడు।
Verse 16
गीतैश्च गायते कृष्णं सुरागैर्मधुराक्षरैः । तालैर्लयसमायुक्तैः सुस्वरैर्मूर्च्छनान्वितैः
వారు మధురాక్షరాలతో, దివ్య రాగాలతో శ్రీకృష్ణుని గానము చేస్తారు; తాళ-లయ సమన్వయంతో, సుస్వరాలతో, మూర్ఛనలతో సమృద్ధిగా।
Verse 17
सुव्रत उवाच । ध्यायंति वेदविदुषः सततं सुरारिं यस्यांगमध्ये सकलं हि विश्वम् । योगेश्वरं सकलपापविनाशनं च व्रजामि शरणं मधुसूदनस्य
సువ్రతుడు పలికెను—వేదవిద్వాంసులు నిత్యం ధ్యానించే, దేవశత్రువుల శత్రువు, తన అంగమధ్యంలో సమస్త విశ్వాన్ని ధరించిన, యోగేశ్వరుడు మరియు సమస్త పాపనాశకుడు అయిన మధుసూదనుని నేను శరణు వేడుతున్నాను।
Verse 18
लोकेषु यो हि सकलेष्वनुवर्तते यो लोकाश्च यस्मिन्निवसंति सर्वे । दोषैर्विहीनमखिलैः परमेश्वरं तं तस्यैव पादयुगलं सततं नमामि
సర్వ లోకాలలో వ్యాపించి, సర్వ లోకాలు యందే నివసించునట్టి, సమస్త దోషరహిత పరమేశ్వరుని ఆ పాదయుగ్మమునకు నేను నిత్యం నమస్కరిస్తున్నాను।
Verse 19
नारायणं गुणनिधानमनंतवीर्यं वेदांतशुद्धमतयः प्रपठंति नित्यम् । संसारसागरमनंतमगाधदुर्गमुत्तारणार्थमखिलं शरणं प्रपद्ये
గుణనిధి, అనంతవీర్యుడు అయిన నారాయణుని నేను శరణు పొందుతున్నాను; వేదాంతశుద్ధబుద్ధులు నిత్యం జపించువానిని. అనంతమైన, అగాధమైన, దుర్గమమైన సంసారసాగరాన్ని దాటుటకై నేను సంపూర్ణంగా ఆయననే ఆశ్రయిస్తున్నాను।
Verse 20
योगींद्र मानससरोवरराजहंसं शुद्धं प्रभावमखिलं सततं हि यस्य । तस्यैव पादयुगलं विमलं विशालं दीनस्य मेऽसुररिपो कुरु तस्य रक्षाम्
హే యోగీంద్రా, మానససరోవర రాజహంససమా! యావనికి సమస్తమైన, నిత్యమైన ప్రభ శుద్ధమో—హే అసురరిపో, దీనుడనైన నన్ను కాపాడు; ఆ నిర్మలమైన, విశాలమైన పాదయుగ్మాన్ని రక్షించి నన్ను రక్షించుము।
Verse 21
इति श्रीपद्मपुराणे पंचपंचाशत्सहस्रसंहितायां भूमिखंडे ऐंद्रे सुमनोपाख्याने एकविंशोऽध्यायः
ఇట్లు శ్రీపద్మపురాణము—పంచపంచాశత్ సహస్రసంహితలో—భూమిఖండమున, ఐంద్రప్రకరణమున, ‘సుమనోపాఖ్యాన’మనే ప్రసంగమున ఇరవై ఒకటవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।
Verse 22
गायाम्यहं सुरसगीतकतालमानैः श्रीरंगमेकमनिशं भुवनस्य देवम् । अज्ञाननाशकमलं च दिनेशतुल्यमानंदकंदमखिलं महिमा समेतम्
దివ్యగానముల తాళ-లయ-మానములతో నేను నిరంతరం శ్రీరంగుని—భువనముల ఏకదేవుని—గానము చేస్తాను; ఆయన కాంతి సూర్యసమం, అజ్ఞానమలాన్ని నశింపజేసేవాడు, ఆనందకందము, సమస్త మహిమలతో యుక్తుడు।
Verse 23
संपूर्णमेवममृतस्यकलानिधानं तं गीतकौशलमनन्यरसैः प्रगाये । युक्तं स्वयोगकरणैः परमार्थदृष्टिं विश्वं स पश्यति चराचरमेव नित्यम्
ఇలా ఏకాగ్ర రసంతో ఆయననే గానము చేయవలెను—ఆయన అమృతస్వరూప తత్త్వకళల సంపూర్ణ నిధి, పవిత్ర గీతకౌశల స్వరూపుడు. స్వయోగసాధనాలతో సమ్యక్ యుక్తుడై పరమార్థదృష్టితో అతడు నిత్యం చరాచర సమస్త విశ్వాన్ని యథాతథంగా దర్శిస్తాడు।
Verse 24
पश्यंति नैव यमिहाथ सुपापलोकास्तं केशवं शरणमेवमुपैति नित्यम्
ఇక్కడ ఈ విధంగా నిత్యం కేశవుని శరణు పొందినవారికి, మహాపాపులకైనా యముడు దర్శనమివ్వడు।
Verse 25
कराभ्यां वाद्यमानस्तु तालं तालसमन्वितम् । गीतेनगायते कृष्णं बालकैः सह मोदते
రెండు చేతులతో చప్పట్లు కొడుతూ తాళాన్ని సరిచేసుకొని, అతడు పాటతో కృష్ణుని గానము చేస్తాడు; బాలలతో కలిసి ఆనందిస్తాడు।
Verse 26
एवं क्रीडारतो नित्यं बालभावेन वै तदा । सुव्रतः सुमनापुत्रो विष्णुध्यानपरायणः
అలా ఆ సమయంలో సుమన కుమారుడు సువ్రతుడు బాలభావంతో నిత్యం ఆటలలో లీనమై ఉన్నా, విష్ణుధ్యానంలో సంపూర్ణ పరాయణుడై ఉండెను।
Verse 27
क्रीडमानं प्राह माता सुव्रतं चारुलक्षणम् । भोजनं कुरु मे वत्स क्षुधा त्वां परिपीडयेत्
అతడు ఆడుకుంటున్నదాన్ని చూసి తల్లి, సుశీలుడూ సుందరలక్షణుడైన సువ్రతునితో చెప్పెను— “బిడ్డా, భోజనం చేయి; ఆకలి నిన్ను బాధించకూడదు।”
Verse 28
तामुवाच पुनः प्राज्ञः सुमना मातरं पुनः । महामृतेन तृप्तोस्मि हरिध्यानरसेन वै
అప్పుడు జ్ఞానివైన సుమనా మళ్లీ తల్లితో అన్నాడు— “నేను తృప్తుడను; హరిధ్యానరసమైన మహామృతంతోనే సంతృప్తి పొందాను।”
Verse 29
भोजनासनमारूढो मिष्टमन्नं प्रपश्यति । इदमन्नं स्वयं विष्णुरात्मा ह्यन्नं समाश्रितः
భోజనాసనంపై కూర్చుని అతడు మధురమైన అన్నాన్ని చూస్తాడు. ఈ అన్నమే స్వయంగా విష్ణువు; ఆత్మ కూడా అన్నాన్ని ఆశ్రయించి నిలిచియున్నది।
Verse 30
आत्मरूपेण यो विष्णुरनेनान्नेन तृप्यतु । क्षीरसागरसंवासो यस्यैव परिसंस्थितः
ఇక్కడ ఆత్మరూపంగా స్థితుడైన విష్ణువు ఈ అన్ననివేదనతో తృప్తి పొందుగాక; ఆయన నివాసం క్షీరసాగరంలో దృఢంగా స్థాపితమై ఉంది।
Verse 31
जलेनानेन पुण्येन तृप्तिमायातु केशवः । तांबूलचंदनैर्गंधैरेभिः पुष्पैर्मनोहरैः
ఈ పుణ్యజలార్ఘ్యంతో కేశవుడు తృప్తి పొందుగాక; తాంబూలం, చందన సువాసనలతో కూడిన ఈ మనోహర పుష్పాలతోనూ ప్రసన్నుడగుగాక।
Verse 32
आत्मस्वरूपेण तृप्तस्तृप्तिमायातु केशवः । शयने याति धर्मात्मा तदा कृष्णं प्रचिंतयेत्
స్వస్వరూపంలో నిత్య తృప్తుడైన కేశవుడు తృప్తిని ప్రసాదించుగాక; ధర్మాత్ముడు శయనానికి వెళ్లునప్పుడు శ్రీకృష్ణుని ధ్యానించాలి।
Verse 33
योगनिद्रान्वितं कृष्णं तमहं शरणं गतः । भोजनाच्छादनेष्वेवमासने शयने द्विजः
యోగనిద్రలో లీనమైన శ్రీకృష్ణుని నేను శరణు పొందితిని; ఓ ద్విజా, భోజనం-వస్త్రం, అలాగే ఆసనం-శయనం విషయాలలోనూ ఇదే శరణభావంతో ఆచరించాలి।
Verse 34
चिंतयेद्वासुदेवं तं तस्मै सर्वं प्रकल्पयेत् । तारुण्यं प्राप्य धर्मात्मा कामभोगान्विहाय वै
ఆ వాసుదేవుని ధ్యానించి, సమస్తమును ఆయనకే అర్పించాలి; యౌవనం పొందిన ధర్మాత్ముడు నిజంగా కామభోగాలను విడిచిపెట్టాలి।
Verse 35
स युक्तः केशवध्याने वैडूर्यपर्वतोत्तमे । यत्र सिद्धेश्वरं लिंगं वैष्णवं पापनाशनम्
కేశవధ్యానంలో లీనుడై అతడు ఉత్తమ వైడూర్య పర్వతంపై నివసించాడు; అక్కడ వైష్ణవమైన, పాపనాశకమైన సిద్ధేశ్వర లింగం ఉంది।
Verse 36
रुद्रमोंकारसंज्ञं च ध्यात्वा चैव महेश्वरम् । ब्रह्मणा वर्द्धितं देवं नर्मदादक्षिणे तटे
రుద్ర-ఓంకారసంజ్ఞుడైన మహేశ్వరుని ధ్యానించి, బ్రహ్మచే వర్ధింపబడిన ఆ దేవుని నర్మదా దక్షిణ తీరంలో పూజించవలెను।
Verse 37
सिद्धेश्वरं समाश्रित्य तपोभावं व्यचिंतयत्
సిద్ధేశ్వరుని శరణు పొంది, అతడు తపస్సు యొక్క భావాన్ని మరియు అంతఃసంకల్పాన్ని మనసులో విచారించాడు।