Shloka 30

The Greatness of Haridvāra

Gaṅgādvāra-māhātmya

Devanagari script

भोजयेत्परमान्नेन स्वर्गे कल्पं वसेत्स तु । अथ पश्चाद्दिशि गतं कोटितीर्थँ सुमध्यमे ॥ ३० ॥

Transliteration

bhojayetparamānnena svarge kalpaṃ vasetsa tu | atha paścāddiśi gataṃ koṭitīrthaṃ sumadhyame || 30 ||

Translation

ఎవడు పరమోత్తమ అన్నంతో (యోగ్యుడిని) భోజనం చేయిస్తాడో, వాడు స్వర్గంలో ఒక కల్పకాలం నివసిస్తాడు. తరువాత, హే సుమధ్యమే! పశ్చిమ దిశకు వెళ్లి కోటితీర్థ పుణ్యఫలాన్ని పొందుతాడు।

Word by Word

• भोजयेत्: should feed
• भोजयेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative/should cause to eat), प्रथमपुरुष, एकवचन; णिच् (causative) भाव: भोजयति

• परम-अन्नेन: with excellent food
• परम-अन्नेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: परम + अन्न (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन; कर्मधारय-समास: परमम् अन्नम् (excellent food)

• स्वर्गे: in heaven
• स्वर्गे: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: स्वर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• कल्पम्: for a kalpa
• कल्पम्: Kalam (काल-अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कल्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; कालपरिमाण (duration)

• वसेत्: would dwell
• वसेत्: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• तु: indeed/and
• तु: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय, निपात (particle), विरोध/विशेषार्थक (emphatic/contrast)

• अथ: then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय, अनुक्रमसूचक निपात (then/thereafter)

• पश्चात्: afterwards
• पश्चात्: Kalam (काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: पश्चात् (अव्यय)
• Form: अव्यय, कालवाचक (afterwards)

• दिशि: in a direction
• दिशि: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दिश् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन

• गतम्: situated/located
• गतम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: गम् (धातु)
• Form: कृदन्त (क्त-प्रत्ययान्त PPP from √गम्), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; विशेषण (कोटितीर्थम्)

• कोटितीर्थम्: (the) Koṭitīrtha
• कोटितीर्थम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कोटि + तीर्थ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; तत्पुरुष-समास (षष्ठी/संबन्ध): कोटीनां तीर्थम् / कोटिसदृशं तीर्थम् (name of a tīrtha)

• सुमध्यमे: O fair-waisted one
• सुमध्यमे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: सुमध्यमा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन, एकवचन; बहुव्रीहि: सु- + मध्यमा (she whose waist/middle is beautiful)

Speaker

Sanatkumara (teaching Narada in a tirtha-mahatmya context)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: shanta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Sanatkumara
• Narada
• Kotitirtha
• Svarga

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It links two high-merit acts—annadāna (feeding with the best food) and tīrtha-yātrā—stating that generous nourishment offered as dharma yields prolonged heavenly enjoyment and further pilgrimage-based merit.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Though framed as tīrtha-mahātmya, the verse supports bhakti through seva: feeding others as an offering aligned with sacred duty, which purifies the heart and prepares one for deeper devotion.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual pragmatics (kalpa/ācāra): it emphasizes dāna-vidhi—proper food-giving as a dharmic act—and the pilgrimage orientation (dik-nirdeśa, ‘western direction’) used in tīrtha procedures.