Shloka 92

Puruṣottama-māhātmya

The Greatness of Puruṣottama Kṣetra

Devanagari script

इंद्रद्युम्नस्य गमनं क्षेत्रसंदर्शनं तथा । क्षेत्रस्य वर्णनं चैव व्युष्टिं तस्य च मोहिनि ॥ ९२ ॥

Transliteration

iṃdradyumnasya gamanaṃ kṣetrasaṃdarśanaṃ tathā | kṣetrasya varṇanaṃ caiva vyuṣṭiṃ tasya ca mohini || 92 ||

Translation

ఓ మోహినీ, ఇక్కడ రాజు ఇంద్రద్యుమ్నుని ప్రయాణవృత్తాంతం, పవిత్ర క్షేత్రదర్శనం, ఆ క్షేత్రవర్ణనం, అలాగే అక్కడ అతనికి కలిగిన ప్రభాతము (వ్యుష్టి) కూడా వివరించబడుతుంది।

Word by Word

• इन्द्रद्युम्नस्य: of Indradyumna
• इन्द्रद्युम्नस्य: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रद्युम्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन; सम्बन्ध (of)

• गमनम्: going, journey
• गमनम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: गमन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति (Nom./Acc. 1st/2nd), एकवचन; भाववाचक-संज्ञा (action-noun)

• क्षेत्र-संदर्शनम्: seeing/visiting the sacred place
• क्षेत्र-संदर्शनम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक) + संदर्शन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (क्षेत्रस्य संदर्शनम् = seeing of the holy place/field)

• तथा: and also, likewise
• तथा: समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; अव्यय-प्रकारः: समुच्चय/अनुक्रमसूचक (also/likewise)

• क्षेत्रस्य: of the sacred place/field
• क्षेत्रस्य: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• वर्णनम्: description
• वर्णनम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (Nom./Acc.), एकवचन; भाववाचक

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक-निपात (and)

• एव: indeed, just
• एव: अवधारण (Emphasis/अवधारण)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधारणार्थक-निपात (emphasis/indeed)

• व्युष्टिम्: dawn; (here) the account of ‘Vyuṣṭi’/dawn-event
• व्युष्टिम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्युष्टि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (Accusative/2nd), एकवचन

• तस्य: of him/that
• तस्य: षष्ठी-सम्बन्ध (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, पुं/नपुंसक, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय (Conjunctive/समुच्चय)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक-निपात (and)

• मोहिनि: O Mohinī
• मोहिनि: सम्बोधन (Address/Vocative)
• Type: Noun
• Root: मोहिनी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative/8th), एकवचन; संबोधन (address)

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Indradyumna

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It frames the kṣetra-māhātmya: Indradyumna’s pilgrimage, the darśana of the holy site, and the transformative “dawn” (vyuṣṭi) that signals spiritual renewal through contact with a sacred place.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

By emphasizing kṣetra-darśana and the narrative of a devotee-king, it points to bhakti expressed through tīrtha-yātrā, reverent seeing (darśana), and hearing the glories (varṇana) of a Vishnu-connected sacred field.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

No specific Vedāṅga technique is taught in this verse; it functions as an anukrama-like transition that organizes the narrative topics (journey, darśana, description), a common Purāṇic method of structured exposition.