Shloka 62

Tīrtha-yātrā-varṇana

Description of Pilgrimage to the Sacred Fords

Devanagari script

अविमुक्तेश्वरं चैव दृष्ट्वा गणपतिर्भवेत् । अविमुक्तेश्वरं लिंगं तत्र दृष्ट्वैव मानवः ॥ ६२ ॥

Transliteration

avimukteśvaraṃ caiva dṛṣṭvā gaṇapatirbhavet | avimukteśvaraṃ liṃgaṃ tatra dṛṣṭvaiva mānavaḥ || 62 ||

Translation

అవిముక్తేశ్వరుని దర్శించినవాడు గణపతి-పదాన్ని పొందుతాడు. అక్కడ అవిముక్తేశ్వర లింగాన్ని కేవలం దర్శించడమే మనిషికి ఆ మహోన్నత స్థితిని ప్రసాదిస్తుంది.

Word by Word

• अविमुक्त-ईश्वरम्: Avimukteśvara (Lord of Avimukta)
• अविमुक्त-ईश्वरम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अविमुक्त (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अविमुक्तस्य ईश्वरः)

• च: and
• च: सम्बन्ध (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• एव: indeed/just
• एव: सम्बन्ध (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वक्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त-अव्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया (having seen)

• गणपतिः: Gaṇapati (Ganesha)
• गणपतिः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गणपति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• भवेत्: would become / should become
• भवेत्: क्रिया (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• अविमुक्त-ईश्वरम्: Avimukteśvara (as an epithet)
• अविमुक्त-ईश्वरम्: विशेषण (Adjectival modifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अविमुक्त (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन; लिङ्गम् इति विशेष्यस्य विशेषण; षष्ठी-तत्पुरुष

• लिङ्गम्: liṅga (Śiva-emblem)
• लिङ्गम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: लिङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), एकवचन

• तत्र: there
• तत्र: अधिकरण (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: तत्र (अव्यय)
• Form: देशवाचक-अव्यय (locative adverb: there)

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वक्रिया (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: दृश् (धातु) → दृष्ट्वा (क्त्वान्त-अव्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• एव: indeed
• एव: सम्बन्ध (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (emphatic particle)

• मानवः: a man; human
• मानवः: कर्ता (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मानव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: adbhuta

Secondary Rasa: bhakti

Characters & Entities

• Avimukteshvara
• Shiva
• Linga
• Ganapati

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It teaches the extraordinary power of tīrtha-darśana: simply beholding Avimukteśvara (the Śiva of Avimukta/Kāśī) is said to elevate a person to a divine, honored status (Gaṇapati), highlighting the salvific merit of sacred places.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

The verse emphasizes bhakti expressed through darśana—reverent seeing of the deity/liṅga—showing that heartfelt approach to the sacred form in a holy kṣetra itself becomes a potent devotional act with transformative fruit.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

It reflects Kalpa-oriented ritual culture: the idea that specific acts like tīrtha-yātrā and liṅga-darśana have defined results (phala), guiding practitioners in choosing observances and pilgrimage as part of dharma.