Shloka 57

Kārtika-Māhātmya

The Greatness of Kārtika

Devanagari script

तन्मुक्तो जायते पापी विष्ठाशी ग्राम्यसूकरः । मात्स्यं मांसं न भुञ्जीत न कौर्मं नापि हारिणम् ॥ ५७ ॥

Transliteration

tanmukto jāyate pāpī viṣṭhāśī grāmyasūkaraḥ | mātsyaṃ māṃsaṃ na bhuñjīta na kaurmaṃ nāpi hāriṇam || 57 ||

Translation

ఆ నియమభంగం వల్ల పాపి పతితుడై, తరువాత మలాన్ని తినే గ్రామ్య పందిగా జన్మిస్తాడు. కాబట్టి చేప మాంసం, తాబేలు మాంసం, జింక మాంసం భుజించకూడదు.

Word by Word

• तत्-मुक्तः: freed from that (hell)
• तत्-मुक्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: तत् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + मुक्त (मुच् धातु, क्त-प्रत्यय; कृदन्त)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/कर्ता), एकवचन; ‘तस्मात् (नरकात्) मुक्तः’ इति तत्पुरुष-समास; मुक्त = क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त

• जायते: is born
• जायते: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; आत्मनेपद

• पापी: a sinner
• पापी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पापिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/कर्ता), एकवचन

• विष्ठा-आशी: one who eats excrement
• विष्ठा-आशी: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: विष्ठा (प्रातिपदिक) + आशिन् (अश् धातु, णिनि/इन्-प्रत्यय; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; ‘विष्ठां अश्नाति’ इति उपपद-तत्पुरुष; आशी = ‘आशिन्’ (eater)

• ग्राम्य-सूकरः: a domestic pig
• ग्राम्य-सूकरः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: ग्राम्य (प्रातिपदिक) + सूकर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कर्मधारयः—‘ग्राम्यः सूकरः’

• मात्स्यम्: fish (flesh)
• मात्स्यम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मात्स्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/कर्म), एकवचन; ‘मांस’ इत्यर्थे (fish-flesh)

• मांसम्: meat
• मांसम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: मांस (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/कर्म), एकवचन

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात (negation particle)

• भुञ्जीत: should eat
• भुञ्जीत: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भुज् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (Optative), प्रथम-पुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात

• कौर्मम्: turtle (flesh)
• कौर्मम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: कौर्म (कूर्म-सम्बन्धी; प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/कर्म), एकवचन; ‘कूर्ममांस’ इत्यर्थे

• न: not
• न: Negation (निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात

• अपि: even; also
• अपि: Particle (निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (particle) ‘even/also’

• हारिणम्: deer (flesh)
• हारिणम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: हारिण (हरिण-सम्बन्धी; प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/कर्म), एकवचन; ‘हरिणमांस’ इत्यर्थे

Speaker

Narada

Vrata Kalpa

Vrata: Kartika-vrata (implied discipline)

Verse Rasa

Primary Rasa: bhayanaka

Secondary Rasa: bibhatsa

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It links purity of conduct—especially keeping one’s vow and food-discipline—to karmic outcomes, warning that violation leads to degrading rebirth and loss of spiritual merit.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is supported by sāttvika living; restraint in diet and fidelity to vows protect the devotee’s inner purity, which sustains steady remembrance and worship.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

Ritual discipline (kalpa-style vrata observance) is implied: specific food prohibitions function as niyamas that preserve the efficacy of religious observances.