Kalpa-Lakṣaṇa and Gṛhya-Kalpa: Classifications, Purifications, Implements, and Spatial Rite-Design

Verse 1

अथातः संप्रवक्ष्यामि कल्पग्रन्थं मुनीश्वर । यस्य विज्ञानमात्रेण स्यात् कर्मकुशलो नरः 1. ॥ १ ॥

ఇప్పుడు, ఓ మునీశ్వరా, నేను కల్పగ్రంథాన్ని సమ్యక్‌గా వివరిస్తాను; దాని జ్ఞానమాత్రంతోనే మనిషి కర్మానుష్ఠానంలో నిపుణుడవుతాడు.

Verse 2

नक्षत्रकल्पो वेदानां संहितानां तथैव च । चतुर्थः स्यादाङ्गिरसः शान्तिकल्पश्च पञ्चमः ॥ २ ॥

వేదాలకు మరియు వాటి సంహితలకు నాల్గవది నక్షత్ర-కల్పమని చెప్పబడింది; ఐదవది ఆంగిరస-కల్పం, అలాగే శాంతి-కల్పమూ (అదే క్రమంలో) ఉంది.

Verse 3

नक्षत्राधीश्वराख्यानं विस्तरेण यथातथम् । नक्षत्रकल्पे निर्दिष्टं ज्ञातव्यं तदिहापि च ॥ ३ ॥

నక్షత్రాల అధీశ్వరుల వివరమైన వృత్తాంతం యథాతథంగా నక్షత్ర-కల్పంలో నిర్దేశించబడింది; అదే బోధను ఇక్కడ కూడా తెలుసుకోవాలి.

Verse 4

वेदकल्पे विधानं तु ऋगादीनां मुनीश्वर । धर्मार्थकाममोक्षाणां सिद्ध्यै प्रोक्तं सविस्तरम् ॥ ४ ॥

ఓ మునీశ్వరా, వేద-కల్పంలో ఋగ్వేదాది వేదాల విధానాలు విస్తారంగా చెప్పబడ్డాయి; ధర్మ, అర్థ, కామ, మోక్ష సిద్ధి కోసం అవి ఉపదేశించబడ్డాయి.

Verse 5

मन्त्राणामृषयश्चैव छन्दांस्यथ च देवताः । निर्दिष्टाः संहिताकल्पे मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः ॥ ५ ॥

మంత్రాల ఋషులు, వాటి ఛందస్సులు, అధిష్ఠాతృ దేవతలు—ఇవన్నీ సంహితా మరియు కల్ప పరంపరల్లో తత్త్వదర్శి మునులచే స్పష్టంగా నిర్దేశించబడ్డాయి।

Verse 6

तथैवाङ्गिरसे कल्पे षट्कर्माणि सविस्तरम् । अभिचारविधानेन निर्दिष्टानि स्वयम्भुवा ॥ ६ ॥

అదేవిధంగా ఆంగిరస కల్పంలో షట్కర్మాలు విస్తారంగా చెప్పబడ్డాయి; అభిచార విధాన ప్రక్రియల ద్వారా స్వయంభూ (బ్రహ్మ) వాటిని నిర్దేశించాడు।

Verse 7

शान्तिकल्पे तु दिव्यानां भौमानां मुनिसत्तम । तथान्तरिक्षोत्पातानां शान्तयो ह्युदिताः पृथक् ॥ ७ ॥

కానీ శాంతి-కల్పంలో, ఓ మునిశ్రేష్ఠా, దివ్య, భౌమ మరియు అంతరిక్షంలో కలిగే ఉత్పాతాలకు శాంతి విధానాలు వేరువేరుగా ఉపదేశించబడ్డాయి।

Verse 8

संक्षेपेणैतदुद्दिष्टं लक्षणं कल्पलक्षणे । विशेषः पृथगेतेषां स्थितः शाखान्तरेषु च ॥ ८ ॥

ఇలా కల్పల లక్షణాల విషయములో ఇది సంక్షేపంగా చెప్పబడింది; వీటి ప్రత్యేక విశేషాలు వేర్వేరు వేదశాఖలలో విడివిడిగా స్థితిచెందాయి।

Verse 9

गृह्यकल्पे तु सर्वेषामुपयोगितयाऽधुना । वक्ष्यामि ते द्विजश्रेष्ठ सावधानतया शृणु ॥ ९ ॥

ఇప్పుడు అందరికీ ప్రయోజనకరంగా ఉండునట్లు నేను గృహ్య-కల్పాన్ని నీకు వివరిస్తాను; ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా, సంపూర్ణ శ్రద్ధతో విను।

Verse 10

ॐकारश्चाथ शब्दश्च द्वावेतौ ब्रह्मणः पुरा । कण्ठं भित्वा विनिर्यातौ तस्मान्माङ्गल्यकाविमौ ॥ १० ॥

ఆదిలో బ్రహ్ముని కంఠాన్ని ఛేదించి ఈ రెండు—ఓంకారము మరియు పవిత్ర శబ్దము—బయలుదేరినవి; అందుచేత ఇవి రెండూ స్వభావతః మంగళప్రదములు।

Verse 11

कृत्वा प्रोक्तानि कर्माणि तदूर्द्ध्वानि करोति यः । सोऽथ शब्दं प्रयुञ्जीत तदानन्त्यार्थमिष्यते ॥ ११ ॥

ముందుగా బోధించబడిన కర్మలను చేసి, తరువాత ఊర్ధ్వ (సూక్ష్మ) సాధనలను ఆచరించేవాడు, ఆపై పవిత్ర శబ్దాన్ని ప్రయోగించాలి; అది అనంతప్రాప్తికి ఉద్దేశించబడింది।

Verse 12

कुशाः परिसमूहाय व्यस्तशाखाः प्रकीर्तिताः । न्यूनाधिका निष्फलाय कर्मणोऽभिमतस्य च ॥ १२ ॥

కుశలను ‘పరిసమూహ’ కోసం గట్టిగా గుచ్ఛంగా చేసి, అగ్రభాగాలను విడివిడిగా ఉంచి గ్రహించమని చెప్పబడింది; తక్కువగా లేదా ఎక్కువగా తీసుకుంటే అభిప్రేత కర్మ ఫలించదు।

Verse 13

कृमिकीटपतङ्गाद्या भ्रमति वसुधातले । तेषां संरक्षणार्थाय प्रोक्तं परिसमूहनम् ॥ १३ ॥

కృములు, కీటకాలు, పతంగాలు మొదలైనవి భూమితలంపై సంచరిస్తుంటాయి; వాటి రక్షణార్థం ‘పరిసమూహన’ అనే విధి చెప్పబడింది।

Verse 14

रेखाः प्रोक्ताश्च यास्तिस्रः कर्तव्यास्ताः समा द्विज । न्यूनाधिका न कर्तव्या इत्येव परिभाषितम् ॥ १४ ॥

హే ద్విజా! చెప్పబడిన మూడు రేఖలను సమంగా, ఏకరూపంగా చేయాలి; తక్కువగా గానీ ఎక్కువగా గానీ చేయరాదు—ఇదే నియమం।

Verse 15

मेदिनी मेदसा व्याप्ता मधुकैटभदैत्ययोः । गोमयेनोपलेप्येयं तदर्थमिति नारद ॥ १५ ॥

మధు–కైటభ దైత్యుల మేదస్సుతో ఈ భూమి వ్యాపించి ఉంది; అందుకే శుద్ధి-రక్షణార్థం గోమయంతో లేపనం చేయాలి—అని నారదుడు పలికెను।

Verse 16

वन्ध्या दुष्टा च दीनाङ्गी मृतवत्सा स च या भवेत् । यज्ञार्थं गोमयं तस्या नाहरेदिति भाषितम् ॥ १६ ॥

బంజరమైనది, దుష్టస్వభావమైంది, క్షీణదేహమైంది లేదా దూడ చనిపోయిన గోవు—ఆమె గోమయాన్ని యజ్ఞార్థం కోసం సేకరించకూడదని చెప్పబడింది।

Verse 17

ये भ्रमन्ति सदाकाशे पतङ्गाद्या भयङ्कराः । तेषां प्रहरणार्थाय मतं प्रोद्धरणं द्विज ॥ १७ ॥

హే ద్విజా! పతంగాది భయంకర జీవులు ఎల్లప్పుడూ ఆకాశంలో సంచరిస్తారు; వారిని కొట్టివేయుటకు పైకి విసిరే ప్రక్షేపణమే సమ్మతమైన విధానమని చెప్పబడింది।

Verse 18

स्रुवेण च कुशेनापि कुर्यादुल्लेखनं भुवः । अस्थिकण्टकसिर्द्ध्य्थं ब्रह्मणा परिभाषितम् ॥ १८ ॥

స్రువతో గానీ కుశాగ్రాసంతో గానీ భూమిపై స్వల్పంగా గుర్తు/గీత వేయాలి; ఎముకలు, ముల్లులాంటి అపవిత్రతలను తొలగించుటకు బ్రహ్మా ఈ విధానాన్ని నిర్దేశించాడు।

Verse 19

आपो देवगणाः सर्वे तथा पितृगणा द्विज । तेनाद्भिरुक्षणं प्रोक्तं मुनिभिर्विधिकोविदैः ॥ १९ ॥

హే ద్విజా! ఆపః (జలం) సమస్త దేవగణములే, అలాగే పితృగణములూ; అందువల్ల విధి తెలిసిన మునులు శుద్ధ్యర్థం జలప్రోక్షణాన్ని విధిగా చెప్పారు।

Verse 20

अग्नेरानयनं प्रोक्तं सौभाग्यस्त्रीभिरेव च । शुभदे मृण्मये पात्रे प्रोक्ष्याद्भिस्तं निधापयेत् ॥ २० ॥

అగ్నిని తెచ్చుట సౌభాగ్యవతులైన స్త్రీలచేతనే చేయవలెనని విధి. జలంతో ప్రోక్షించి, శుభప్రదమైన మట్టిపాత్రలో ఆ అగ్నిని స్థాపించాలి.

Verse 21

अमृतस्य क्षयं दृष्ट्वा ब्रह्माद्यैः सर्वदैवतैः । वेद्यां निधापितस्तस्मात्समिद्गर्भो हुताशनः ॥ २१ ॥

అమృతము క్షయమవుతున్నదని చూచి బ్రహ్మాది సమస్త దేవతలు, సమిధలను గర్భముగా ధరించిన హుతాశనుని యజ్ఞవేదికపై స్థాపించారు.

Verse 22

दक्षिणस्यां दानवाद्याः स्थिता यज्ञस्य नारद । तेभ्यः संरक्षणार्थाय ब्रह्माणं तद्दिशि न्यसेत् ॥ २२ ॥

ఓ నారదా! యజ్ఞమున దక్షిణ దిశలో దానవాదులు నిలిచియుంటారు. వారినుండి రక్షణార్థం ఆ దిశలోనే బ్రహ్మను స్థాపించాలి.

Verse 23

उत्तरे सर्वपात्राणि प्रणीताद्यानि पश्चिमे । यजमानः पूर्वतः स्युर्द्विजाः सर्वेऽपि नारद ॥ २३ ॥

ఓ నారదా! సమస్త పాత్రలను ఉత్తర దిశలో ఉంచాలి; ప్రణీతజలము మొదలైనవి పశ్చిమంలో. యజమాని తూర్పు ముఖంగా కూర్చోవాలి; ద్విజులందరూ అలాగే.

Verse 24

द्यूते च व्यवहारे च यज्ञकर्मणि चेद्भवेत् । कर्त्तोदासीनचित्तस्तत्कर्म नश्येदिति स्थितिः ॥ २४ ॥

జూదములోనైనా, లోకవ్యవహారములోనైనా, యజ్ఞకర్మలోనైనా—కర్త మనస్సు ఉదాసీనంగా, అనాసక్తంగా ఉంటే ఆ కర్మ బంధకముగా నశించునని సిద్ధాంతం.

Verse 25

ब्रह्माचार्यौ स्वशाखौ हि कर्तव्यौ यज्ञकर्मणि । ऋत्विजां नियमो नास्ति यथालाभं समर्चयेत् ॥ २५ ॥

యజ్ఞకర్మలో తన స్వశాఖకు చెందిన ఇద్దరు బ్రహ్మచారులను తప్పక నియమించాలి. ఋత్వికుల విషయంలో కఠిన నియమం లేదు; లభ్యమైనవారిని విధిగా సత్కరించి యజ్ఞంలో నియోగించాలి॥२५॥

Verse 26

द्वे पवित्रे त्र्यङ्गुलेस्तः प्रोक्षिणी चतुरङ्गुला । आज्यस्थाली त्र्यङ्गुलाथ चरुस्थाली षडङ्गुला ॥ २६ ॥

రెండు పవిత్రాలు (కుశవలయాలు) ఒక్కొక్కటి మూడు అంగుళాల ప్రమాణం. ప్రోక్షిణీ నాలుగు అంగుళాలు. ఆజ్యస్థాలి మూడు అంగుళాలు, చరుస్థాలి ఆరు అంగుళాల ప్రమాణం॥২৬॥

Verse 27

द्व्यङ्गुलं तूपयमनमेकं सम्मार्जनाङ्गुलम् । स्रुवं षडङ्गुलं प्रोक्तं स्रुचं सार्द्धत्रयाङ्गुलम् ॥ २७ ॥

ఉపయమనం రెండు అంగుళాల ప్రమాణమని, సమ్మార్జన అంగుళం ఒక అంగుళమని చెప్పబడింది. స్రువం ఆరు అంగుళాలు, స్రుచం మూడున్నర అంగుళాల ప్రమాణమని ప్రకటించారు॥२७॥

Verse 28

प्रादेशमात्रा समिधः पूर्णपात्रं षडङ्गुलम् । प्रोक्षिण्या उत्तरे भागे प्रणीतापात्रमष्टभिः ॥ २८ ॥

సమిధలు ఒక ప్రదేశ (చేతి విస్తారం) పొడవుగా ఉండాలి. నిండిన పాత్ర ఆరు అంగుళాల ప్రమాణం. ప్రోక్షిణీకి ఉత్తర భాగంలో ఎనిమిది అంగుళాల దూరంలో ప్రణీతాపాత్రాన్ని స్థాపించాలి॥२८॥

Verse 29

यानि कानि च तीर्थानि समुद्राः सरितस्तथा । प्रणीतायां समासन्नात्तस्मात्तां पूरयेज्जलैः ॥ २९ ॥

ఏ ఏ తీర్థాలు, సముద్రాలు, నదులు ఉన్నాయో వాటిని స్మరించుకుంటూ, ప్రణీతాపాత్రం సమీపానికి వచ్చినప్పుడు దానిని జలంతో నింపాలి॥२९॥

Verse 30

वैदिका वस्त्रहीना च नग्ना संप्रोच्यते द्विज । परिस्तीर्य्य ततो दर्भैः परिदध्यादिमां बुधः ॥ ३० ॥

హే ద్విజా! తగిన ఆవరణాలు/ఉపకరణాలు లేకుండా జరిగే వైదిక కర్మను ‘నగ్నం’ అని అంటారు. కాబట్టి దర్భలను పరచి, ఆపై బుద్ధిమంతుడు ఈ విధిని యథావిధిగా ఏర్పాటు చేసి నిర్వహించాలి॥३०॥

Verse 31

इन्द्र वज्रं विष्णुचक्रं वामदेवत्रिशूलकम् । दर्भरूपतया त्रीणि पवित्रच्छेदनानि च ॥ ३१ ॥

ఇంద్రుని వజ్రం, విష్ణువు చక్రం, వామదేవుని త్రిశూలం—ఈ మూడు దర్భరూపంగా భావించబడినప్పుడు, పవిత్ర (శుద్ధి వలయాలు/తంతువులు) సిద్ధం చేయుటకు ఉపయోగించే పవిత్ర-ఛేదన (కత్తిరింపు సాధనాలు)గా కూడా చెప్పబడతాయి॥३१॥

Verse 32

प्रोक्षणी च प्रकर्तव्या प्रणीतोदकसंयुता । तेनातिपुण्यदं कर्म पवित्रमिति कीर्तितम् ॥ ३२ ॥

ప్రోక్షణీ (చల్లే పాత్ర)ను కూడా సిద్ధం చేయాలి; అది ప్రణీతోదకము (సంస్కారిత జలం)తో నిండివుండాలి. దాని ద్వారా కర్మ అత్యంత పుణ్యప్రదమవుతుంది; అందుకే అది ‘పవిత్రం’ అని కీర్తించబడింది॥३२॥

Verse 33

आज्यस्थाली प्रकर्तव्या पलमात्रप्रमाणिका । कुलालचक्रघटितं आसुरं मृण्मयं स्मृतम् ॥ ३३ ॥

ఆజ్యస్థాలీ (నెయ్యి పాత్ర) ఒక పల పరిమాణంగా చేయాలి. కుమ్మరి చక్రంపై తయారైన మట్టిపాత్రను ‘ఆసుర’ రకమని స్మృతిలో చెప్పబడింది॥३३॥

Verse 34

तदेव हस्तघटितं स्थाल्यादि दैविकं भवेत् । स्रुवे च सर्वकर्माणि शुभान्यप्यशुभानि च ॥ ३४ ॥

చేతితో తయారుచేసిన స్థాలీ మొదలైనవి మాత్రమే ‘దైవికం’ (దేవోపయోగ్యం) అవుతాయి. అలాగే స్రువ (హవిర్ తీసే చెంచా)లో అన్ని కర్మలు—శుభములు కూడా, అశుభములు కూడా—అంతర్భూతమై ఉన్నట్లు చెప్పబడింది॥३४॥

Verse 35

तस्य चैव पवित्रार्थं वह्नौ तापनमीरितम् । अग्रे धृतेन वैधव्यं मध्ये चैव प्रजाक्षयः ॥ ३५ ॥

దాని పవిత్రతకై అగ్నిలో తాపనం విధించబడింది. ఘృతంతో ముందుభాగంలో పట్టుకుంటే వైధవ్యం కలుగుతుంది; మధ్యభాగంలో పట్టుకుంటే సంతానక్షయం కలుగుతుంది.

Verse 36

मूले च म्रियते होता तस्माद्धार्यं विचार्य तत् । अग्निः सूर्यश्च सोमश्च विरञ्चिरनिलो यमः ॥ ३६ ॥

మూలం తెగిపోతే హోతా (యజ్ఞకర్త) కూడా నశిస్తాడు; కనుక విచారించి ఆ మూలాన్నే ధారించాలి. అగ్ని, సూర్యుడు, సోముడు, విరంచి (బ్రహ్మ), అనిలుడు (వాయు), యముడు—ఇవే దాని ఆధారదేవశక్తులు.

Verse 37

स्रुवे षडेते दैवास्तु प्रत्यङ्गुलमुपाश्रिताः । अग्निर्भोगार्थनाशाय सूर्यो व्याधिकरो भवेत् ॥ ३७ ॥

స్రువలో ఈ ఆరు దేవతలు ఒక్కొక్కరు ఒక అంగుళ ప్రమాణంలో స్థితులై ఉన్నారని చెప్పబడింది. అక్కడ అగ్ని భోగఫల నాశనార్థం, సూర్యుడు వ్యాధి ఉత్పత్తికర్తగా అవుతాడు.

Verse 38

निष्फलस्तु स्मृतः सोमो विरञ्चिः सर्वकामदः । अनिलो वृद्धिदः प्रोक्तो यमो मृत्युप्रदो मतः ॥ ३८ ॥

సోముడు నిష్ఫలుడని స్మరించబడుతున్నాడు; విరంచి (బ్రహ్మ) సర్వకామప్రదుడు. అనిలుడు (వాయు) వృద్ధిదాతగా చెప్పబడాడు; యముడు మృత్యుప్రదుడిగా భావించబడాడు.

Verse 39

सम्मार्जनोपयमनं कर्तव्यं च कुशद्वयम् । पूर्वं तु सर्वशाखं स्यात्पञ्चशाखं तथा परम् ॥ ३९ ॥

క్రియార్థం సమ్మార్జనము మరియు ఉపయమనము సిద్ధం చేయాలి; అలాగే కుశద్వయమును కూడా తయారు చేయాలి. మొదటి కుశము బహుశాఖలతో ఉండాలి; రెండవది ఐదు శాఖలతో ఉండాలి.

Verse 40

श्रीपर्णी च शमी तद्वत्खदिरश्च विकङ्कतः । पलाशश्चैव विज्ञेयाः स्रुवे चैव तथा स्रुचि ॥ ४० ॥

శ్రీపర్ణీ, శమీ, ఖదిర, వికంకట మరియు పలాశ—ఇవే స్రువము, స్రుచి (హోమచమచాలు) చేయుటకు శాస్త్రసమ్మతమైన కట్టెలని తెలుసుకోవలెను।

Verse 41

हस्तोन्मितं स्रुवं शस्तं त्रिदशाङ्गुलिकं स्रुचम् । विप्राणां चैतदाख्यातं ह्यन्येषामङ्गुलोनकम् ॥ ४१ ॥

స్రువము ఒక హస్తప్రమాణముగా శ్రేష్ఠమని, స్రుచి ముప్పై అంగుళముల ప్రమాణమని విధించబడింది. ఇది బ్రాహ్మణులకు; ఇతరులకు ఒక అంగుళము తక్కువగా చెప్పబడింది।

Verse 42

शूद्रा णां पतितानां च खरादीनां च नारद । दृष्टिदोषविनाशार्थं पात्राणां प्रोक्षणं स्मृतम् ॥ ४२ ॥

ఓ నారదా! శూద్రులు, పతితులు, గాడిదలు మొదలైనవారు చూచిన పాత్రలలో దృష్టిదోషమునకు కలిగిన అపవిత్రతను తొలగించుటకు ప్రోక్షణం (పవిత్రజల ఛల్లడం) స్మృతిలో చెప్పబడింది।

Verse 43

अकृते पूर्णपात्रे तु यज्ञच्छिद्रं समुद्भवेत् । तस्मिन् पूर्णीकृते विप्र यज्ञसम्पूर्णता भवेत् ॥ ४३ ॥

పూర్ణపాత్రకర్మ చేయబడనిచో యజ్ఞంలో ఛిద్రము (దోషము) ఉద్భవించును. కాని ఓ విప్రా! అది విధివిధానంగా పూర్ణీకరించబడితే యజ్ఞం సంపూర్ణమగును।

Verse 44

अष्टमुष्टिर्भवेत् किञ्चित् पुष्कलं तच्चतुष्टयम् । पुष्कलानि तु चत्वारि पूर्णपात्रं विदुर्बुधाः ॥ ४४ ॥

‘కిఞ్చిత్’ అనగా ఎనిమిది ముష్టులు; దాని నాలుగు భాగములు ‘పుష్కల’మని చెప్పబడును. నాలుగు పుష్కలములు కలిసినదే ‘పూర్ణపాత్ర’మని పండితులు తెలుసుకొందురు।

Verse 45

होमकाले तु सम्प्राप्ते न दद्यादासनं क्वचित् । दत्ते तृप्तो भवेद् वह्निः शापं दद्याच्च दारुणम् ॥ ४५ ॥

హోమకాలము వచ్చినప్పుడు ఎట్టి పరిస్థితుల్లోనూ ఆసనాన్ని దానం చేయరాదు. దానమిచ్చినచో అగ్నిదేవుడు దానిని తన భాగముగా గ్రహించి తృప్తుడై ఘోర శాపమును ప్రసాదించగలడు.

Verse 46

आघारौ नासिके प्रौक्तौ आज्यभागौ च चक्षुषी । प्राजापत्यं मुखं प्रोक्तं कटिर्व्याहृतिभिः स्मृता ॥ ४६ ॥

రెండు ఆఘార ఆహుతులు నాసికా రంధ్రాలుగా చెప్పబడ్డాయి; రెండు ఆజ్యభాగాలు రెండు నేత్రాలుగా. ప్రాజాపత్య కర్మ ముఖముగా చెప్పబడింది; కటి (నడుము) వ్యాహృతులుగా (భూః భువః స్వః) స్మరించబడింది.

Verse 47

शीर्षं हस्तौ च पादौ च पञ्चवारुणमीरितम् । तथास्विष्टकृतं विप्र श्रोत्रे पूर्णाहुतिस्तथा ॥ ४७ ॥

శిరస్సు, రెండు చేతులు, రెండు పాదాలు—ఇవి పంచవారుణ కర్మముగా చెప్పబడ్డాయి. అలాగే, ఓ విప్రా, స్విష్టకృత సమాప్తి ఆహుతి చేయవలెను; శ్రోత్రాల సంబంధముగా పూర్ణాహుతి విధానమూ ఉంది.