Anukramaṇī (Synoptic Table of Contents) of the Śrī Bṛhannāradīya Purāṇa
ఈ అధ్యాయంలో శ్రీబ్రహ్మ ఒక బ్రాహ్మణునితో బృహన్నారదీయ పురాణ విస్తారాన్ని (25,000 శ్లోకాలు, బృహత్-కల్ప పరంపర) చెప్పి అనుక్రమణీని వివరిస్తాడు. సూత–శౌనక సంభాషణ పరంపర, సంక్షిప్త సృష్టివర్ణన, మొదటి పాదంలో సనకోపదేశం, రెండో పాదం ‘మోక్షధర్మం’, వేదాంగ విషయాలు, సనందనుడు నారదునికి చెప్పిన శుకజన్మకథ పేర్కొనబడతాయి. మహాతంత్ర భాగంలో జీవబంధ విమోచనం, మంత్రశుద్ధి, దీక్ష, మంత్రనిర్గమం, పూజావిధులు, అలాగే గణేశ, సూర్య, విష్ణు, శివ, శక్తి దేవతల కోసం ప్రయోగ, కవచ, నామసహస్ర, స్తోత్రాది విధిసమూహం ఉంది. మూడో విభాగంలో సనత్కుమారుడు పురాణలక్షణం, ప్రమాణం, దానం, నెలవారీ తిథి నియమాలను బోధిస్తాడు. నాలుగో పాదంలో సనాతనుడు ప్రతిపదా వ్రతాల నుంచి ఏకాదశీ వ్రతానికి తీసుకెళ్లి మాంధాతృ–వసిష్ఠ, రుక్మాంగద, మోహినీ శాపవిమోచన కథలతో బలపరుస్తాడు. గంగా, గయ, కాశీ, పురుషోత్తమ, ప్రయాగ, కురుక్షేత్ర, హరిద్వార, బదరీ, కామాక్షా, ప్రభాస, పుష్కర, గౌతమతీర్థ, వేదపాదస్తుతి, గోకర్ణ, సేతు, నర్మదా, అవంతీ, మథుర, వృందావన తదితర తీర్థమాహాత్మ్యాలు, యాత్రావిధి సూచించబడతాయి. చివరలో శ్రవణఫలం మరియు ఏడు ఆవులు, బాణతూణీరు దానఫలం—మోక్ష/స్వర్గప్రాప్తి—చెప్పబడుతుంది.
Shlokas
Verse 1
श्रीब्रह्मोवाच । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि पुराणं नारदीयकम् । पंचविंशतिसाहस्रं बृहत्कल्पकथाश्रयम् ॥ १ ॥
శ్రీబ్రహ్ముడు పలికెను—హే విప్రా, వినుము; నేను నారదీయ పురాణమును ప్రవచించెదను; అది ఇరవై ఐదు వేల శ్లోకాలతో కూడి, బృహత్కల్ప కథాపరంపరపై ఆధారపడినది।
Verse 2
सूतशौनकसंवादः सृष्टिसंक्षेपवर्णनम् । नानाधर्मकथाः पुण्याः प्रवृत्ते समुदाहृताः ॥ २ ॥
ఇక్కడ సూత-శౌనక సంభాషణ, సృష్టి యొక్క సంక్షిప్త వర్ణన, అలాగే పరంపరగా ప్రచలితమైన నానావిధ పుణ్యధర్మకథలు వివరించబడ్డాయి।
Verse 3
प्राग्भागे प्रथमे पादे सनकेन महात्मना । द्वितीये मोक्षधर्माख्ये मोक्षोपायनिरूपणम् ॥ ३ ॥
పూర్వభాగంలోని మొదటి పాదంలో మహాత్ముడు సనకుడు విషయాన్ని వివరించాడు; ‘మోక్షధర్మ’ అనే రెండవ పాదంలో మోక్షసాధనోపాయాలు నిరూపించబడ్డాయి।
Verse 4
वेदांगानां च कथनं शुकोत्पत्तिश्च विस्तरात् । सनंदनेन गदिता नारदाय महात्मने ॥ ४ ॥
ఇక్కడ వేదాంగాల వివరణతో పాటు శుకుని జన్మవృత్తాంతం కూడా విస్తారంగా ఉంది—దాన్ని మహాత్ముడు సనందనుడు మహాత్ముడు నారదునికి చెప్పాడు।
Verse 5
महातंत्रे समुद्दिष्टं पशुपाशविमोक्षणम् । मंत्राणां शोधनं दीक्षामंत्रोद्धारश्च पूजनम् ॥ ५ ॥
మహాతంత్రంలో జీవుని పాశబంధ విమోచనం, మంత్రశోధన, దీక్ష, దీక్షామంత్రాల ఉద్ధారం/నిర్ణయం మరియు పూజావిధి స్పష్టంగా ఉపదేశించబడ్డాయి।
Verse 6
प्रयोगाः कवचं नामसहस्रं स्तोत्रमेव च । गणेशसूर्यविष्णूनां शिवशक्त्योरनुक्रमात् ॥ ६ ॥
క్రమంగా గణేశుడు, సూర్యుడు, విష్ణువు మరియు శివ-శక్తుల కోసం ప్రయోగాలు, కవచాలు, నామసహస్రాలు, స్తోత్రాలు కూడా చెప్పబడ్డాయి।
Verse 7
सनत्कुमारमुनिना नारदाय तृतीयके । पुराणलक्षणं चैव प्रमाणं दानमेव च ॥ ७ ॥
మూడవ పాదంలో ముని సనత్కుమారుడు నారదునికి పురాణలక్షణాలు, ప్రమాణం (జ్ఞాన ప్రమాణాలు) మరియు దానధర్మాన్ని ఉపదేశించాడు।
Verse 8
पृथक्पृथक् समुद्दिष्टं दानकालपुरःसरम् । चैत्रादिसर्वमासेषु तिथीनांचपृथक्पृथक् ॥ ८ ॥
దానకాల నిర్ణయం తగిన సందర్భాన్ని ముందుగా ఉంచి విడివిడిగా వివరించబడింది; అలాగే చైత్రాది అన్ని మాసాలలో తిథులు కూడా క్రమంగా ప్రత్యేకంగా నిర్దేశించబడ్డాయి।
Verse 9
प्रोक्तं प्रतिपदादीनां व्रतं सर्वाघनाशनम् । सनातनेन मुनिना नारदाय चतुर्थके ॥ ९ ॥
ప్రతిపద మొదలైన తిథులనుండి ప్రారంభమయ్యే, సమస్త పాపాలను నశింపజేసే వ్రతం చెప్పబడింది; చతుర్థ పాదంలో ముని సనాతనుడు నారదునికి దానిని ఉపదేశించాడు।
Verse 10
पूर्वभागोऽयमुदितो बृहदाख्यानसंज्ञितः । अस्योत्तरे विभागे तु प्रश्न एकादशीव्रते ॥ १० ॥
ఈ పూర్వభాగం ‘బృహదాఖ్యానం’ అనే పేరుతో వివరించబడింది; దీని ఉత్తర విభాగంలో అయితే ఏకాదశీ వ్రతం గురించి ప్రశ్న ఉంటుంది।
Verse 11
वसिष्ठेनाथ संवादो मांधातुः परिकीर्तितः । रुक्मांगदकथा पुण्यामोहिन्युत्पत्तिकर्म च ॥ ११ ॥
వశిష్ఠునితో రాజు మాంధాతృ సంభాషణ వర్ణించబడింది; అలాగే రుక్మాంగదుని పుణ్యకథ, మోహినీ యొక్క ఉద్భవం మరియు కర్మలూ చెప్పబడ్డాయి।
Verse 12
वसुशापश्च मोहिन्यै पश्चादुद्धरणक्रिया । गंगाकथा पुण्यतमा गयायात्रानुकीर्तनम् ॥ १२ ॥
తర్వాత మోహినీపై వసువుల శాపం, ఆపై ఉద్ధరణ క్రియ; అత్యంత పుణ్యప్రదమైన గంగాకథ, అలాగే గయా యాత్ర యొక్క అనుకీర్తనం చెప్పబడుతుంది।
Verse 13
काश्या माहात्म्यमतुलं पुरुषोत्तमवर्णनम् । यात्राविधानं क्षेत्रस्य बह्वाख्यानसमन्वितम् ॥ १३ ॥
ఇందులో కాశీ యొక్క అతుల మహాత్మ్యం, పురుషోత్తమ భగవానుని వర్ణనం, అలాగే ఆ పవిత్ర క్షేత్ర యాత్రావిధానం—అనేక ఉపాఖ్యానాలతో కూడి—వివరించబడింది।
Verse 14
प्रयागस्याथ माहात्म्यं कुरुक्षेत्रस्य तत्परम् । हरिद्वारस्य चाख्यानं कामोदाख्यानकं तथा ॥ १४ ॥
తదుపరి ప్రయాగ మహాత్మ్యం, ఆపై క్రమంగా కురుక్షేత్ర మహిమ; హరిద్వార కథనం, అలాగే ‘కామోద’ అనే ఉపాఖ్యానం కూడా (వర్ణించబడింది)।
Verse 15
बदरीतीर्थमाहात्म्यं कामाक्षायास्तथैव च । प्रभासस्य च माहात्म्यं पुष्कराख्यानकं ततः ॥ १५ ॥
ఆపై బదరీతీర్థ మహాత్మ్యం, అలాగే కామాక్షా మహిమ; ప్రభాస మహాత్మ్యం కూడా, తదనంతరం పుష్కర ఉపాఖ్యానం (వర్ణించబడింది)।
Verse 16
गौतमाख्यानकं पश्चाद्वेदपादस्तवस्ततः । गोकर्णक्षेत्रमाहात्म्यं लक्ष्मणाख्यानकं तथा ॥ १६ ॥
ఆ తరువాత గౌతమ ఉపాఖ్యానం, తదుపరి వేదపాద స్తవం; గోకర్ణ క్షేత్ర మహాత్మ్యం, అలాగే లక్ష్మణ ఉపాఖ్యానం (వర్ణించబడింది)।
Verse 17
सेतुमाहात्म्यकथनं नर्मदातीर्थवर्णनम् । अवंत्याश्चैव माहात्म्यं मधुरायास्ततः परम् ॥ १७ ॥
సేతు మహాత్మ్య కథనం, నర్మదా తీర్థ వర్ణనం, అవంతీ మహిమ, తదుపరి మథురా మహాత్మ్యం (బోధించబడింది)।
Verse 18
बृन्दावनस्य महिमा पशोर्ब्रह्मांतिके गतिः । मोहिनीचरितं पश्चादेवं पश्चादेवं वै नारदीयकम् ॥ १८ ॥
తదుపరి వృందావన మహిమ; ఆపై బ్రహ్మసన్నిధిలో ఒక పశువుకూడా ఉత్తమ గతి పొందిన వృత్తాంతం. తరువాత మోహినీచరితం—ఇలా విషయానంతరం విషయంగా నారదీయ పురాణం సాగుతుంది।
Verse 19
यः शृणोति नरो भक्त्याश्रावयेद्वा समाहितः । स याति ब्रह्मणो धाम नात्र कार्या विचारणा ॥ १९ ॥
భక్తితో దీనిని వినే వాడెవడైనా, లేదా సమాహితచిత్తంతో పఠింపజేసే వాడైనా, బ్రహ్మధామాన్ని పొందుతాడు; ఇందులో సందేహవిచారం అవసరం లేదు।
Verse 20
यस्त्वेतदिषुपूर्णायां धेनूनां सप्तकान्वितम् । प्रदद्याद्दिजंर्याय संलभेन्मोक्षमेव च ॥ २० ॥
కానీ ఎవడు బాణాలతో నిండిన తూణీరు సహితంగా ఏడు ధేనువుల సమూహాన్ని ఉత్తమ బ్రాహ్మణునికి దానం చేస్తాడో, అతడు నిజంగా మోక్షాన్ని కూడా పొందుతాడు।
Verse 21
यश्चानुक्रमणीमेतां नारदीयस्य वर्णयेत् । श्रृणुयद्वैकचित्तेन सोऽपि स्वर्गगतिं लभेत् ॥ २१ ॥
నారదీయ పురాణంలోని ఈ అనుక్రమణిని ఎవడు వివరిస్తాడో, లేదా ఏకచిత్తంతో వింటాడో, అతడూ స్వర్గగతిని పొందుతాడు।
Verse 22
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे नारदीयपुराणानुक्रमणीकथनं नाम सप्तनवतितमोऽध्यायः ॥ ९७ ॥
ఇట్లు శ్రీ బృహన్నారదీయ పురాణం పూర్వభాగంలోని బృహదుపాఖ్యానంలో చతుర్థ పాదంలో ‘నారదీయ పురాణ అనుక్రమణీ కథనం’ అనే తొంభైఏడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది।
Frequently Asked Questions
The chapter frames the Fourth Pāda as moving from general Pratipadā-based vrata discipline into a focused doctrinal and narrative investigation of Ekādaśī, indicating its special status as a high-merit vow supported by exempla (e.g., Rukmāṅgada) and theological framing.
It signals a complete ritual toolkit: kavaca for protection, nāma-sahasra for sustained devotional recitation, and stotra for praise—integrated with prayoga and dīkṣā procedures—showing the Purāṇa’s practical liturgical orientation across multiple deities.
By placing tīrtha-māhātmya and yātrā-vidhi alongside mokṣa-dharma, vrata, and dāna, the Anukramaṇī portrays pilgrimage as a dharma practice that accrues puṇya and supports purification, thereby functioning as an auxiliary path within a broader liberation-oriented framework.