The Description of the Glory of the Purāṇa (Purāṇa-Māhātmya)
సూతుడు చెబుతాడు—సనకాది కుమారులు నారదుని ప్రశ్నను గౌరవించి శివలోకానికి వెళ్లి, శివాగమసారాన్ని పొందీ ‘జీవతీర్థాలు’గా సంచరిస్తారు. నారదుడు వారివద్ద సాక్షాత్కారజ్ఞానం పొందించి బ్రహ్మకు నివేదించి కైలాసానికి వెళ్తాడు. కైలాసపు దివ్యవర్ణన—పుష్పవనాలు, పక్షులు, సిద్ధులు, అప్సరసలు, అలకనందా—తర్వాత కపర్దిన్/విరూపాక్ష/చంద్రశేఖరుడు యోగుల మధ్య ఆసీనుడై దర్శనమిస్తాడు. శివుడు స్నేహంతో స్వీకరిస్తాడు; నారదుడు పశు–పాశ బంధ విమోచకమైన శాంభవజ్ఞానాన్ని కోరగా, శివుడు అష్టాంగయోగాన్ని ఉపదేశిస్తాడు. అనంతరం నారదుడు నారాయణుని సమీపించి పురాణమాహాత్మ్యాన్ని వింటాడు—వేదసమ ప్రామాణ్యం, దేవాలయాల్లో మరియు పండితసభల్లో శ్రవణ-పఠన ఫలితం, మథుర, ప్రయాగ, సేతు, కాంచీ, పుష్కరాది తీర్థయాత్ర పుణ్యం, అలాగే ప్రవచకుని గౌరవం దాన, హోమ, బ్రాహ్మణభోజనాలతో. చివర నారాయణుడే పరముడు, పురాణాల్లో నారదపురాణమే శ్రేష్ఠమని ప్రకటించి, యజ్ఞసత్రపు సందర్భంలో సూతుడు వ్యాసుని వద్దకు తిరిగి వెళ్తాడు।
Shlokas
Verse 1
सूत उवाच । इत्येवमुक्त्वा मुनिना हि पृष्टास्ते वै कुमाराः किल नारदेन । संपूजिताः शास्त्रविदां वरिष्ठाः कृताह्निका जग्मुरुमेशलोकम् ॥ १ ॥
సూతుడు పలికెను—ముని నారదుడు ప్రశ్నించగా కుమారులు ఈ విధంగా చెప్పిరి. శాస్త్రవేత్తలలో శ్రేష్ఠులైన వారు సత్కరింపబడి, నిత్యకర్మలు ముగించి, ఉమేశుని (శివుని) లోకమునకు వెళ్లిరి।
Verse 2
तत्रेशमग्र्यर्कनिभैर्मुनींद्रैः श्रीवामदेवादिभिरर्चितांघ्रिम् । सुरासुरेन्द्रैरभिवंद्यमुग्रं नत्वाज्ञया तस्य निषेदुरुर्व्याम् ॥ २ ॥
అక్కడ వారు ఆ ఉగ్రేశ్వరుని దర్శించిరి—శ్రీవామదేవాది ఉదయసూర్యసమ తేజస్సుగల మునీంద్రులు ఆయన పాదాలను ఆరాధించిరి; దేవాసురేంద్రులకూడా ఆయనను అభివందించిరి. ఆ ప్రభువుకు నమస్కరించి, ఆయన ఆజ్ఞచే వారు భూమిపై కూర్చుండిరి।
Verse 3
श्रुत्वाथ तत्राखिलशास्त्रसारं शिवागमं ते पशुपाशमोक्षणम् । जग्मुस्ततो ज्ञानघनस्वरूपा नत्वा पुरारिं स्वपितुर्निकाशम् ॥ ३ ॥
అక్కడ వారు సమస్త శాస్త్రసారమైన, పశుపాశమోక్షప్రదమైన శివాగమాన్ని శ్రవణం చేశారు. జ్ఞానఘనస్వరూపులైన వారు తరువాత బయలుదేరి, త్రిపురారిని నమస్కరించి తమ తండ్రి సన్నిధికి చేరారు।
Verse 4
तत्पादपद्मे प्रणतिं विधाय पित्रापि सत्कृत्य सभाजितास्ते । लब्ध्वाशिषोऽद्यापि चरन्ति शश्वल्लोकेषु तीर्थानि च तीर्थभूताः ॥ ४ ॥
ఆయన పాదపద్మాలకు ప్రణామం చేసి వారు తమ తండ్రిచేత కూడా సత్కరింపబడి గౌరవింపబడ్డారు. ఆశీర్వాదం పొందిన వారు నేటికీ నిరంతరం లోకాల్లో తిరుగుతూ తీర్థాలను దర్శించి, తామే తీర్థస్వరూపులై నిలుస్తున్నారు।
Verse 5
जग्मुस्ततो वै बदरीवनान्ते सुरेन्द्रवर्गैरुपसेव्यमानम् । दध्युश्चिरं विष्णुपदाब्जमव्ययं ध्यायन्ति यद्यतयो वीतरागाः ॥ ५ ॥
తరువాత వారు బదరీవన అంతర్భాగానికి వెళ్లారు; అక్కడ ఇంద్రాది దేవగణాలు సేవలో నిమగ్నులై ఉన్నారు. అక్కడ వారు విష్ణువు యొక్క అవ్యయ పాదపద్మాన్ని దీర్ఘకాలం ధ్యానించారు; వీతరాగ యతులు ధ్యానించునట్లు।
Verse 6
नारदोऽपि ततो विप्रा कुमारेभ्यः समीहितम् । लब्ध्वा ज्ञानं सविज्ञानं भृशं प्रीतमना ह्यभूत् ॥ ६ ॥
ఓ విప్రులారా! అప్పుడు నారదుడు కూడా కుమారుల నుండి కోరుకున్న జ్ఞానాన్ని—అనుభవసహిత విజ్ఞానంతో కూడిన జ్ఞానాన్ని—పొందాడు; అతని హృదయం అత్యంత ఆనందంతో నిండింది।
Verse 7
स तस्मात्स्वर्णदीतीरादागत्य पितुरन्तिके । प्रणम्य सत्कृतः पित्रा ब्रह्मणा निषसाद च ॥ ७ ॥
అతడు స్వర్ణదీ నది తీరంనుండి వచ్చి తన తండ్రి సన్నిధికి చేరాడు. ప్రణామం చేసిన వెంటనే తండ్రి బ్రహ్మ అతనిని సత్కరించగా, అతడు అక్కడ కూర్చున్నాడు।
Verse 8
कुमारेभ्यः श्रुतं यच्च ज्ञानं विज्ञानसंयुतम् । वर्णयामास तत्त्वेन सोऽपि श्रुत्वा मुमोद च ॥ ८ ॥
కుమారుల నుండి వినిన జ్ఞానం—అనుభవసిద్ధ విజ్ఞానంతో కూడినది—అతడు తత్త్వానుసారంగా సత్యంగా వివరించాడు; అది విని మరొకడూ ఆనందించాడు।
Verse 9
अथ प्रणम्य शिरसा लब्धाशीर्मुनिसत्तमः । आजगाम च कैलासं मुनिसिद्धनिषेवितम् ॥ ९ ॥
అప్పుడు ఆ మునిశ్రేష్ఠుడు శిరస్సు వంచి ప్రణమించి, ఆశీర్వాదం పొందిన తరువాత, మునులు సిద్ధులు సేవించే కైలాస పర్వతానికి వెళ్లాడు।
Verse 10
नानाश्चर्यमयं शश्वत्सर्वर्त्तुकुसुमद्रुमैः । मंदारैः पारिजातैश्च चंपकाशोकवंजुलैः ॥ १० ॥
అది నిత్యం అనేక ఆశ్చర్యాలతో నిండినది; అన్ని ఋతువులలో పుష్పించే వృక్షాలతో అలంకృతం—మందార, పారిజాత, అలాగే చంపక, అశోక, వంజుల వృక్షాలతో।
Verse 11
अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैर्नानापक्षिगणावृतैः । वातोद्धूतशिखैः पांथानाह्वयद्भिरिवावृतम् ॥ ११ ॥
ఇంకా అనేక రకాల వృక్షాలు ఉండి, నానా పక్షుల గుంపులతో చుట్టుముట్టబడి ఉన్నాయి; గాలికి ఊగే వాటి శిఖరాలు మార్గంలోని ప్రయాణికులను పిలుస్తున్నట్లుగా కనిపించాయి।
Verse 12
नानामृगगणाकीर्णं सिद्धकिन्नरसंकुलम् । सरोभिः स्वच्छसलिलैर्लसत्कांचनपंकजैः ॥ १२ ॥
అది నానా మృగగణాలతో నిండినది, సిద్ధులు కిన్నరులతో కిటకిటలాడినది; స్వచ్ఛ జలమున్న సరస్సులతో అలంకృతమై, అందులో బంగారు కమలాలు ప్రకాశించాయి।
Verse 13
शोभितं सारसैर्हंसैश्चक्राह्वाद्यैर्निनादितम् । स्वर्द्धनीपातनि र्घृष्टं क्रीडद्भिश्चाप्सरोगणैः ॥ १३ ॥
అది సారసాలు, హంసలతో శోభిల్లి, చక్రవాకాది పక్షుల కూయింపులతో మార్మోగింది. అక్కడ క్రీడించే అప్సరాగణాల స్వర్ణాభరణాల కాంతి మెరుపులతో ఆ స్థలం మరింత వైభవంగా ప్రకాశించింది।
Verse 14
सलिलेऽलकनंदायाः कुचकुंकुमपिंगले । आमोदमुदितैर्नागैः सलिलैः पुष्करोद्धृतैः ॥ १४ ॥
అలకనందా జలము స్తనకుంకుమసదృశ రాగంతో పింగళవర్ణంగా కనిపించగా, సువాసనతో ముదితులైన గజాలు తమ సొండలతో నీటిని పైకి ఎత్తి ఎత్తి క్రీడించుచున్నారు।
Verse 15
स्नापयद्भिः करेणूश्च कलभांश्च समाकुले । अथ श्वेताभ्रसदृशे श्रृंगे तस्य च भूभृतः ॥ १५ ॥
అక్కడ ఆడఏనుగులు తమ పిల్లలను స్నానింపజేస్తుండగా, పిల్లలతో కూడి ఆ ప్రదేశం గుమిగూడి కనిపించింది. అనంతరం ఆ పర్వతపు తెల్ల మేఘసదృశ శిఖరంపై (కథ) కొనసాగుతుంది।
Verse 16
वटं कालाभ्रसदृशं ददर्श शतयोजनम् । तस्याधस्तात्समासीनं योगिमण्डलमध्यगम् ॥ १६ ॥
అతడు తుఫాను మేఘసమూహంలా నల్లగా కనిపించే, శతయోజన విస్తారమైన ఒక వటవృక్షాన్ని చూచెను. దాని క్రింద యోగుల మండల మధ్యభాగంలో ఆసీనుడైన ఒక మహాత్ముని దర్శించాడు।
Verse 17
कपर्दिनं विरूपाक्ष व्याघ्रचर्मांबरावृतम् । भूतिभूषितसर्वांगं नागभूषणभूषितम् ॥ १७ ॥
అతడు కపర్దీ, విరూపాక్షుడు—వ్యాఘ్రచర్మ వస్త్రధారి—ఆ ప్రభువును దర్శించాడు; ఆయన సర్వాంగము భస్మవిభూషితమై, నాగాలనే ఆభరణాలుగా ధరించి ఉన్నాడు।
Verse 18
रुद्राक्षमालया शश्वच्छोभितं चंद्रशेखरम् । तं दृष्ट्वा नारदो विप्रा भक्तिनम्रात्मकंधरः ॥ १८ ॥
హే విప్రులారా, రుద్రాక్షమాలతో నిత్యము శోభించే చంద్రశేఖరుడు (శివుడు)ను చూచి నారదుడు భక్తితో నమ్రుడై శిరస్సు వంచి ప్రణమించాడు।
Verse 19
ननाम् शिरसा तस्य पादयोर्जगदीशितुः । ततः प्रसन्नमनसा स्तुत्वा वाग्भिर्वृषध्वजम् ॥ १९ ॥
అతడు జగదీశ్వరుని పాదయుగ్మమున శిరస్సుతో నమస్కరించాడు; అనంతరం ప్రసన్నమనస్సుతో వృషధ్వజుడు (శివుడు)ను వాక్యములతో స్తుతించాడు।
Verse 20
निषसादाज्ञया स्थाणोः सत्कृतो योगिभिस्तदा । अथापृच्छच्च कुशलं नारदं जगतां गुरुः ॥ २० ॥
అనంతరం స్థాణువు (శివుడు) ఆజ్ఞచేత నారదుడు కూర్చున్నాడు; అప్పుడు యోగులు అతనిని సత్కరించారు. తదుపరి జగద్గురు నారదుని కుశలాన్ని అడిగాడు।
Verse 21
स च प्राह प्रसादेन भवतः सर्वमस्ति मे । सर्वेषां योगिवर्याणां श्रृण्वतां तत्र वाडवाः ॥ २१ ॥
అతడు ఇలా అన్నాడు—“మీ ప్రసాదముచేత నాకు సమస్తమూ సిద్ధమైంది.” అక్కడ శ్రేష్ఠ యోగులు వినుచుండగా, వాడవులు (సభలోని మునివర్గం) కూడ అది విన్నారు।
Verse 22
पप्रच्छ शांभवं ज्ञानं पशुपाशविमोक्षणम् । स शिवः सादरं तस्य भक्त्या संतुष्टमानसः ॥ २२ ॥
అతడు శాంభవ జ్ఞానం—పశు-పాశ బంధనములనుండి విమోచనమిచ్చే ముక్తిదాయక విద్య—గురించి ప్రశ్నించాడు. ఆ భక్తి చేత సంతుష్టమనస్సైన శివుడు సాదరంగా ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు।
Verse 23
योगमष्टांगसंयुक्तं प्राह प्रणतवत्सलः । स लब्ध्वा शांभवं ज्ञानं शंकराल्लोकशंकरात् ॥ २३ ॥
ప్రణతులపై వాత్సల్యముగల ఆయన అష్టాంగసంయుక్త యోగాన్ని ఉపదేశించాడు. లోకహితకరుడైన శంకరుని నుండి శాంభవ జ్ఞానాన్ని పొంది దానిని ప్రకటించాడు।
Verse 24
सुप्रसन्नमना नत्वा ययौ नारायणांतिकम् । तत्रापि नारदोऽभीक्ष्णं गतागतपरायणः ॥ २४ ॥
అత్యంత ప్రసన్నమనస్సుతో నమస్కరించి ఆయన నారాయణుని సన్నిధికి వెళ్లాడు. అక్కడ కూడా నారదుడు పదేపదే వచ్చి వెళ్లుతూ నిరంతర సేవాపరుడై ఉన్నాడు।
Verse 25
सेवितं योगिभिः सिद्धैर्नारायणमतोषयत् । एतद्वः कीर्तितं विप्रा नारदीयं महन्मया ॥ २५ ॥
యోగులు, సిద్ధ మహర్షులు సేవించిన ఆ (ఉపదేశం/గ్రంథం) నారాయణుని ప్రసన్నం చేస్తుంది. ఓ విప్రులారా, ఈ మహానారదీయం (పురాణం) నేను మీకు ఇలా కీర్తించాను।
Verse 26
उपाख्यानं वेदसमं सर्वशास्त्रनिदर्शनम् । चतुष्पादसमायुक्तं श्रृण्वतां ज्ञानवर्द्धनम् ॥ २६ ॥
ఈ ఉపాఖ్యానం వేదసమానమైన పవిత్రం; సమస్త శాస్త్రసారాన్ని చూపించే దర్పణం. నాలుగు పాదాలతో సంపూర్ణమై, వినేవారి జ్ఞానాన్ని వృద్ధి చేస్తుంది।
Verse 27
य एतत्कीर्तयेद्विप्रा नारदीयं शिवालये । समाजे द्विजमुख्यानां तथा केशवमंदिरे ॥ २७ ॥
ఓ విప్రులారా, ఎవడు ఈ నారదీయం (పురాణం) శివాలయంలో, శ్రేష్ఠ ద్విజుల సభలో, అలాగే కేశవ మందిరంలో కీర్తిస్తాడో—(అతడు మహాపుణ్యాన్ని పొందుతాడు)।
Verse 28
मथुरायां प्रयागे च पुरुषोत्तमसन्निधौ । सेतौ काञ्च्यां कुशस्थल्यां गंगाद्वारे कुशस्थले ॥ २८ ॥
మథురలో, ప్రయాగంలో, పురుషోత్తముని సాక్షాత్ సన్నిధిలో; సేతువులో, కాంచీలో, కుశస్థలీలో, గంగాద్వారంలో మరియు కుశస్థలంలో—ఈ పుణ్యక్షేత్రాలలో దివ్యసన్నిధి మహిమ ప్రకటించబడింది।
Verse 29
पुष्करेषु नदीतीरे यत्र कुत्रापि भक्तिमान् । स लभेत्सर्वयज्ञानां तीर्थानां च फलं महत् ॥ २९ ॥
పుష్కరంలోని నదీతీరంలో ఎక్కడైనా భక్తిమంతుడు ఉన్నచో, అతడు సమస్త యజ్ఞాలకూ సమస్త తీర్థాలకూ చెందిన మహాఫలాన్ని పొందుతాడు।
Verse 30
दानानां चापि सर्वेषां तपसां वाप्यशेषतः । उपवासपरो वापि हविष्याशी जितेंद्रियः ॥ ३० ॥
సర్వదానములనూ, సమస్త తపస్సులనూ పూర్తిగా ఆచరించువాడైనా; లేదా ఉపవాసపరుడై, హవిష్యాహారముతో జీవించి, ఇంద్రియనిగ్రహం కలవాడైనా—(ఇది ఇక్కడ ధార్మిక లక్షణంగా చెప్పబడింది)।
Verse 31
श्रोता चैव तथा वक्ता नारायणपरायणः । शिवभक्तिरतो वापि श्रृण्वन् सिद्धिमवाप्नुयात् ॥ ३१ ॥
శ్రోత అయినా వక్త అయినా—నారాయణపరాయణుడైనవాడు; లేదా శివభక్తిలో రతుడైనవాడైనా—ఇది వినుటచేత సిద్ధిని పొందుతాడు।
Verse 32
अस्निन्नशेषपुण्यानां सिद्धीनां च समुद्भवः । कथितः सर्वपापघ्नः पठतां श्रृण्वतां सदा ॥ ३२ ॥
ఇది సమస్త పుణ్యములకూ సిద్ధులకూ ఉద్భవస్థానమని, సమస్త పాపములను నశింపజేయునదని చెప్పబడింది—ఎల్లప్పుడూ చదివేవారికీ, ఎల్లప్పుడూ వినేవారికీ।
Verse 33
कलिदोषहरं पुंसां सर्वसंपत्तिवर्द्धनम् । सर्वेषामीप्सितं चेदं सर्वज्ञानप्रकाशकम् ॥ ३३ ॥
ఈ ఉపదేశము మనుష్యుల కలియుగదోషాలను హరించి, సమస్త సంపదలను వృద్ధి చేసి, అందరి ఇష్టాలను నెరవేర్చి, సమస్త జ్ఞానాన్ని ప్రకాశింపజేస్తుంది.
Verse 34
शैवानां वैष्णवानां च शाक्तानां सूयसेविनाम् । तथैव गाणपत्यानां वर्णाश्रमवतां द्विजाः ॥ ३४ ॥
శైవులలోను వైష్ణవులలోను, శాక్తులలోను సూర్యోపాసకులలోను, అలాగే గణపతి భక్తులలోను—వర్ణాశ్రమధర్మంలో స్థిరమైన ద్విజులు ఉంటారు.
Verse 35
तपसां च व्रतानां च फलानां संप्रकाशकम् । मंत्राणां चैव यंत्राणां वेदांगानां विभागशः ॥ ३५ ॥
ఇది తపస్సులు, వ్రతాల ఫలితాలను స్పష్టంగా తెలియజేస్తుంది; అలాగే మంత్రాలు, యంత్రాలు మరియు వేదాంగాల విభాగాలను క్రమబద్ధంగా ప్రతిపాదిస్తుంది.
Verse 36
तथागमानां सांख्यानां वेदानां चैव संग्रहम् । य एतत्पठते भक्त्या श्रृणुयाद्वा समाहितः ॥ ३६ ॥
అలాగే ఇందులో ఆగమాలు, సాంఖ్యశాస్త్రాలు, వేదాల సంగ్రహమూ ఉంది. ఎవడు భక్తితో దీనిని పఠిస్తాడో, లేదా ఏకాగ్రచిత్తంతో వింటాడో—(అతడు ఆ ఫలాన్ని పొందుతాడు).
Verse 37
स लभेद्वांछितान्कामान्देवादिष्वपि दुर्लभान् । श्रुत्वेदं नारदीयं तु पुराणं वेदसंमितम् ॥ ३७ ॥
వేదసమ్మతమైన ఈ నారదీయ పురాణాన్ని శ్రవణం చేసినవాడు, దేవతలలో కూడా దుర్లభమైన వాంఛిత కోరికలను పొందుతాడు.
Verse 38
वाचकं पूजयेद्भक्त्या धनरत्नांशुकादिभिः । भूमिदानैर्गवां दानै रत्नदानैश्च संततम् ॥ ३८ ॥
భక్తితో వాచకుని ధనం, రత్నాలు, వస్త్రాలు మొదలైనవాటితో పూజించాలి; అలాగే నిరంతరం భూదానం, గోదానం, రత్నదానం చేయాలి।
Verse 39
हस्त्यश्वरथदानैश्च प्रीणयेत्सततं गुरुम् । यस्तु व्याकुरुते विप्राः पुराणं धर्मसंग्रहम् ॥ ३९ ॥
ఏనుగులు, గుర్రాలు, రథాలు వంటి దానాలతో గురువును ఎల్లప్పుడూ సంతోషింపజేయాలి। ఓ విప్రులారా! ధర్మసంగ్రహమైన ఈ పురాణాన్ని వ్యాక్యానించే వాడు విశేషంగా పూజ్యుడు।
Verse 40
चतुर्वर्गप्रदं नॄणां कोऽन्यस्तत्सदृशो गुरुः । कायेन मनसा वाचा धनाद्यैरपि संततम् ॥ ४० ॥
మనుష్యులకు చతుర్వర్గం (ధర్మ-అర్థ-కామ-మోక్ష) ప్రసాదించే ఆ గురువుతో సమానుడు మరెవరు? కాబట్టి శరీరం, మనస్సు, వాక్కు మరియు ధనాదులతో కూడా నిరంతరం సేవించాలి।
Verse 41
प्रियं समाचरेत्तस्य गुरोर्द्धर्मोपदेशिनः । श्रुत्वा पुराणं विधिवद्धोमं कृत्वा सुरार्चनम् ॥ ४१ ॥
ధర్మాన్ని ఉపదేశించే ఆ గురువుకు ప్రియమైన విధంగా ప్రవర్తించాలి। పురాణం విని, నియమానుసారం హోమం చేసి, దేవతలను ఆరాధించాలి।
Verse 42
ब्राह्मणान्भोजयेत्पश्चाच्छतं मिष्टान्नपायसैः । दक्षिणां प्रददेच्छक्त्या भक्त्या प्रीयेत माधवः ॥ ४२ ॥
తర్వాత మిఠాయిలు, పాయసం మొదలైనవాటితో వంద మంది బ్రాహ్మణులకు భోజనం పెట్టాలి; మరియు సామర్థ్యానుసారం దక్షిణ ఇవ్వాలి। ఇలాంటి భక్తితో మాధవుడు (విష్ణువు) ప్రసన్నుడవుతాడు।
Verse 43
यथा श्रेष्ठा नदी गंगा पुष्करं च सरो यथा । काशी पुरी नगो मेरुर्देवो नारायणो हरिः ॥ ४३ ॥
నదులలో గంగా శ్రేష్ఠమైనదిగా, సరస్సులలో పుష్కరం శ్రేష్ఠమైనదిగా; నగరాలలో కాశీ, పర్వతాలలో మేరువు ఉత్తమమైనదిగా—అలాగే దేవతలలో నారాయణుడు (హరి) పరముడు।
Verse 44
कृतं युगं सामवेदो धेनुर्विप्रोऽन्नमंबु च । मार्गो मृगेंद्रः पुरुषोऽश्वत्थः प्रह्लाद आननम् ॥ ४४ ॥
కృతయుగం, సామవేదం, ధేనువు (గోవు), బ్రాహ్మణుడు, అన్నం మరియు నీరు, మార్గం, మృగేంద్రుడు (సింహం), పురుషుడు, అశ్వత్థం (రావి చెట్టు), ప్రహ్లాదుడు, ముఖము—ఇవి (శ్రేష్ఠతకు) సూచనలుగా చెప్పబడ్డాయి।
Verse 45
उच्चैः श्रवा वसंतश्च जपः शेषोऽर्यमा धनुः । पावको विष्णुरिंद्रश्च कपिलो वाक्पतिः कविः ॥ ४५ ॥
ఆయనే ఉచ్చైఃశ్రవా, ఆయనే వసంతం, ఆయనే జపం; ఆయనే శేషుడు, ఆయనే అర్యమా, ఆయనే ధనుస్సు; ఆయనే పావకుడు (అగ్ని), ఆయనే విష్ణువు, ఆయనే ఇంద్రుడు; ఆయనే కపిలుడు, ఆయనే వాక్పతి, ఆయనే కవి (సర్వజ్ఞ దర్శి-కవి)।
Verse 46
अर्जुनो हनुमान्दर्भश्चित्तं चित्ररथोंऽबुजम् । उर्वशी कांचनं यद्वच्छ्रेष्टाश्चैते स्वजातिषु ॥ ४६ ॥
అర్జునుడు, హనుమంతుడు, దర్భ గడ్డి, చిత్తం (మనస్సు), చిత్రరథుడు, కమలం, ఉర్వశి, కాంచనం (బంగారం)—ఇవి తమ తమ వర్గాలలో శ్రేష్ఠమని ఎలాగో, అలాగే ఇవీ తమ తమ జాతుల్లో ఉత్తమమని భావించబడతాయి।
Verse 47
तथैव नारदीयं तु पुराणेषु प्रकीर्तितम् । शांतिरस्तु शिवं चास्तु सर्वेषां वो द्विजोत्तमाः ॥ ४७ ॥
అలాగే పురాణాలలో ‘నారదీయం’ (నారద పురాణం) కూడా ప్రసిద్ధమని ప్రకటించబడింది। ఓ ద్విజోత్తములారా, మీ అందరికీ శాంతి కలుగుగాక; శుభం కలుగుగాక।
Verse 48
गमिष्यामि गुरोः पांर्श्वं व्यासस्यामिततेजसः । इत्युक्त्वाभ्यर्चितः सूतः शौनकाद्यैर्महात्मभिः ॥ ४८ ॥
“నేను అపార తేజస్సుగల నా గురువు వ్యాసుని సన్నిధికి వెళ్తాను.” అని చెప్పి, శౌనకాది మహాత్ములచే పూజింపబడి సూతుడు బయలుదేరెను।
Verse 49
आज्ञप्तश्च पुनः सर्वैर्दर्शनार्थं गुरोर्ययौ । तेऽपि सर्वे द्विजश्रेष्ठाः शौनकाद्याः समाहिताः । श्रुतं सम्यगनुष्ठाय तत्र तस्थुश्च सत्रिणः ॥ ४९ ॥
మళ్లీ అందరి ఆజ్ఞ పొందిన అతడు గురుదర్శనార్థం వెళ్లెను. శౌనకాది శ్రేష్ఠ ద్విజులు సమాహితచిత్తులై, విన్నదాన్ని యథావిధిగా అనుష్ఠించి, సత్రయాగ కర్తలుగా అక్కడే నిలిచిరి।
Verse 50
कलिकल्मषविषनाशनं हरिं यो जपपूजनविधिभेषजोपसेवी । स तु निर्विषमनसा समेत्य यागं लभते सतमभीप्सितं हि लोकम् ॥ ५० ॥
జపము, పూజావిధి అనే ఔషధంతో కలికల్మష విషాన్ని నశింపజేసే హరిని సేవించువాడు, విషరహిత (నిర్మల) మనస్సుతో యాగాన్ని సమ్యక్గా ముగించి, నిజంగా అభీష్ట లోకము/పదమును పొందును।
Verse 51
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे पुराणमहिमावर्णनं नाम पंचविंशोत्तरशततमोऽध्यायः ॥ १२५ ॥
ఇట్లు శ్రీబృహన్నారదీయపురాణంలోని బృహదుపాఖ్యానము, చతుర్థ పాదములో “పురాణమహిమావర్ణనము” అను నామముగల నూట ఇరవై ఐదవ అధ్యాయము సమాప్తమైంది।
Frequently Asked Questions
It is presented as mokṣa-dharma par excellence: a liberating wisdom that cuts the paśu–pāśa fetters (the bound soul and its bonds). Its placement within Śiva’s instruction to Nārada authorizes the teaching through direct divine transmission and links Purāṇic listening/recitation to yogic release.
Hearing or reciting with devotion—especially in Śiva or Keśava temples or among learned twice-born—combined with guru-honoring acts (dakṣiṇā, gifts, land/cows/wealth), post-recitation homa and deity worship, and feeding brāhmaṇas according to capacity.
Nārada receives liberating instruction from Śiva (Śāmbhava-jñāna and yoga) and then repeatedly attends Nārāyaṇa; the merit statements explicitly include devotees of Nārāyaṇa and even devotees of Śiva, portraying the Purāṇa as a shared śāstric vehicle across sectarian disciplines.