The Description of the Caturdaśī Vrata Observed throughout the Twelve Months

Verse 1

सनातन उवाच । श्रृणु नारद वक्ष्यामि चतुर्दश्या व्रतानि ते । यानि कृत्वा नरो लोके सर्वान्कामानवाप्नुयात् ॥ १ ॥

సనాతనుడు పలికెను—ఓ నారదా, వినుము; నేను నీకు చతుర్దశీ వ్రతములను చెప్పుదును. వాటిని ఆచరించుటవలన మనుడు ఈ లోకమందే సమస్త కోరికలను పొందును।

Verse 2

चैत्रशुक्ल चतुर्दश्यां कुंकुमागरुचन्दनैः । गन्धाद्यैर्वस्त्रमणिभिः कार्यार्या महती शिवे ॥ २ ॥

చైత్ర శుక్ల పక్ష చతుర్దశీనాడు కుంకుమ, అగరు, చందనం, సుగంధ ద్రవ్యములు, వస్త్రములు మరియు మణులతో శివా దేవికి మహత్తరమైన శ్రేష్ఠ పూజ చేయవలెను।

Verse 3

वितानध्वजछत्राणि दत्वा पूज्याश्च मातरः । एवं कृत्वार्चनं विप्र सोपवासोऽथवैकभुक् ॥ ३ ॥

వితానములు, ధ్వజములు, ఛత్రములు దానమిచ్చి, పూజ్యమైన మాతృదేవతలను సత్కరించి, ఓ విప్రా, ఈ విధంగా అర్చన చేసిన తరువాత ఉపవాసము చేయవలెను—లేదా ఏకభుక్తుడై ఉండవలెను।

Verse 4

अश्वमेधाधिकं पुण्यं लभते मानवो भुवि । अत्रैव दमनार्चां च कारयेद्गंधपुष्पकैः ॥ ४ ॥

మనుడు భూమిపై అశ్వమేధ యాగముకన్నా అధిక పుణ్యమును పొందును; మరియు ఇక్కడే సుగంధ పుష్పములతో దమనార్చ (దమనక పూజ)ను చేయించవలెను।

Verse 5

समर्पयेत्सुपूर्णायां शिवाय शिवरूपिणे । राधकृष्णचतुर्द्दश्यां सोपवासो निशागमे ॥ ५ ॥

రాధా–కృష్ణ చతుర్దశి సాయంకాలంలో, ఉపవాసంతో, పౌర్ణమి రాత్రి మంగళస్వరూపుడైన శివునికి సమర్పణ చేయవలెను।

Verse 6

लिंगमभ्यर्चयेच्चैवं स्नात्वा धौतांबरः सुधीः । गंधाद्यैरुपचारैश्च बिल्वपत्रैश्च सर्वतः ॥ ६ ॥

ఈ విధంగా స్నానం చేసి శుభ్రమైన వస్త్రాలు ధరించిన జ్ఞాని భక్తుడు, చందనాది ఉపచారాలతోను, చుట్టూ బిల్వపత్రాలు సమర్పిస్తూ శివలింగాన్ని విధిగా అర్చించవలెను।

Verse 7

दत्वा मंत्रं द्विजाग्र्याय भुंजीत च परेऽहनि । एवमेव तु कृष्णासु सर्वासु द्विजसत्तम ॥ ७ ॥

శ్రేష్ఠ ద్విజునికి మంత్రాన్ని దానం చేసి, మరునాడు భోజనం చేయవలెను. ఓ బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠా, ఇదే విధంగా కృష్ణపక్షంలోని అన్ని తిథులలోనూ ఇది ఆచరించవలెను।

Verse 8

शिवव्रतं प्रकर्तव्यं धनसंतानमिच्छता । राधशुक्लचतुर्दश्यां श्रीनृसिंहव्रतं चरेत् ॥ ८ ॥

ధనం మరియు సంతానం కోరువాడు శివవ్రతాన్ని ఆచరించవలెను. అలాగే రాధా మాస శుక్ల చతుర్దశిన శ్రీ నృసింహ వ్రతాన్ని నిర్వహించవలెను।

Verse 9

उपवासविधानेन शक्तोऽशक्तस्तथैकभुक् । निशागमे तु संपूज्य नृसिंहं दैत्यसूदनम् ॥ ९ ॥

శక్తుడైనా అశక్తుడైనా, విధి ప్రకారం ఉపవాసం చేయవలెను, లేక కనీసం ఒక్కసారి భోజనం చేయవలెను; రాత్రి సమయమందు దైత్యసూదనుడైన నృసింహుని విధిగా సంపూజించవలెను।

Verse 10

उपचारैः षोडशभिः स्नानैः पंचामृतादिभिः । ततः क्षमापयेद्देवं मन्त्रेणानेन नारद ॥ १० ॥

షోడశోపచారాలతోను పంచామృతాది స్నానాలతోను విధిగా ఆరాధించి, అనంతరం ఈ మంత్రంతో, ఓ నారదా, దేవుని క్షమాపణ కోరవలెను।

Verse 11

तत्पहाटककेशांत ज्वलत्पावकलोचन । वज्राधिकनखस्पर्शदिव्यसिंह नमोऽस्तु ते ॥ ११ ॥

సువర్ణకాంతి మెరిసే కేశాంతములవాడా, అగ్నివలె జ్వలించే నేత్రములవాడా, వజ్రముకన్నా కఠినమైన నఖస్పర్శముగల దివ్యసింహా—నీకు నమస్కారం।

Verse 12

इति संप्रार्थ्य देवेशं व्रती स्यात्स्थंडिलेशयः । जितेंद्रियो जितक्रोधः सर्वभोगविवर्ज्जितः ॥ १२ ॥

ఇలా దేవేశ్వరుని సమ్యకుగా ప్రార్థించిన తరువాత వ్రతధారి ఖాళీ నేలపై శయనించాలి—ఇంద్రియనిగ్రహంతో, క్రోధజయంతో, సమస్త భోగాలను వర్జించి।

Verse 13

एवं यः कुरुते विप्र विधिवद्व्रतमुत्तमम् । वर्षे वर्षे स लभते भुक्तभोगो हरेः पदम् ॥ १३ ॥

ఓ విప్రా! ఎవడు ఈ ఉత్తమ వ్రతాన్ని విధిపూర్వకంగా ఇలా ఆచరిస్తాడో, అతడు సంవత్సరానుసంవత్సరం పుణ్యఫలాలను అనుభవించి చివరకు హరి (విష్ణు) పాదాన్ని పొందుతాడు।

Verse 14

ॐकारेश्वरयात्रा च कार्यात्रैव मुनीश्वर । दुर्लभं वार्चनं तत्र दर्शनं पापनाशनम् ॥ १४ ॥

ఓ మునీశ్వరా! ఓంకారేశ్వర యాత్రను నిశ్చయంగా చేయవలెను. అక్కడ ఆరాధన దుర్లభం; ఆ పవిత్రస్థల దర్శనమే పాపనాశకము।

Verse 15

किमत्र बहुनोक्तेन पूजाध्यानजपेक्षणम् । यद्भवेत्तत्समुद्दिष्टं ज्ञानमोक्षप्रदं नृणाम् ॥ १५ ॥

ఇక్కడ ఎక్కువగా చెప్పడం ఎందుకు? పూజ, ధ్యానం, మంత్రజపమే ప్రధానము. వీటివలన కలిగే ఫలమును తెలిపినదే—మనుష్యులకు మోక్షప్రదమైన జ్ఞానం।

Verse 16

अत्र लिंगव्रतं चापि कर्त्तव्यं पापनाशनम् । पंचामृतैस्तु संस्नाप्य लिंगमालिप्य कुंकुमैः ॥ १६ ॥

ఇక్కడ పాపనాశకమైన లింగవ్రతమును కూడా ఆచరించాలి. పంచామృతాలతో లింగానికి అభిషేకం చేసి, తరువాత కుంకుమతో లేపనం చేయాలి.

Verse 17

नैवेद्यैश्च फलैर्धूपैर्दीपैर्वस्त्रविभूषणैः । एवं यः पूजयेत्पैष्टं लिंगं सर्वार्थसिद्धिदम् ॥ १७ ॥

నైవేద్యాలు, ఫలాలు, ధూపం, దీపం, వస్త్రాలు, ఆభరణాలతో—ఇలా పిండితో చేసిన లింగాన్ని పూజించేవాడు అన్ని అభీష్టాల సిద్ధిని పొందుతాడు.

Verse 18

भुक्तिं मुक्तिं स लभते महादेवप्रसादतः । ज्येष्ठशुक्लचतुर्दश्यां दिवा पंचतपा निशः ॥ १८ ॥

మహాదేవుని కృపవలన అతడు భోగమూ మోక్షమూ రెండింటినీ పొందుతాడు. జ్యేష్ఠ శుక్ల చతుర్దశినాడు పగలు పంచతపస్సు చేసి, రాత్రి జాగరణ చేయాలి.

Verse 19

मुखे ददेद्धेमधेनुं रुद्रव्रतमिदं स्मृतम् । शुचिशुक्लचतुर्दश्यां शिवं संपूज्य मानवः ॥ १९ ॥

యోగ్యుడైన పాత్రకు స్వర్ణధేనువును దానం చేయాలి—ఇదే రుద్రవ్రతమని స్మృతిలో చెప్పబడింది. పవిత్ర శుక్ల చతుర్దశినాడు శివుని విధివిధానంగా పూజించి వ్రతం సంపూర్ణం చేయాలి.

Verse 20

देशकालोद्भवैः पुष्पैः सर्वसंपदमाप्नुयात् । नभः शुक्लचतुर्दश्यां पवित्रारोपणं मतम् ॥ २० ॥

దేశకాలానుగుణంగా పుట్టిన పుష్పాలను అర్పిస్తే సమస్త సంపదలు లభిస్తాయి. నభస్‌ (భాద్రపద) మాస శుక్ల చతుర్దశిన ‘పవిత్రారోపణ’ కర్మ విధిగా చెప్పబడింది॥२०॥

Verse 21

तत्स्वशाखोक्तविधिना कर्तव्यं द्विजसत्तम । शताभिमंत्रितं कृत्वा ततो देव्यै निवेदयेत् ॥ २१ ॥

హే ద్విజశ్రేష్ఠా! ఇది తన స్వశాఖలో చెప్పిన విధానానుసారం చేయవలెను. వందసార్లు మంత్రాభిమంత్రణ చేసి తరువాత దేవికి నివేదించాలి॥২১॥

Verse 22

पवित्रारोपणं कृत्वा नरो नार्यथवा यदि । महादेव्याः प्रसादेन भुक्तिं मुक्तिमवाप्नुयात् ॥ २२ ॥

పురుషుడైనా స్త్రీయైనా పవిత్రారోపణం చేస్తే, మహాదేవి ప్రసాదంతో భుక్తి మరియు ముక్తి రెండింటినీ పొందుతాడు/పొందుతుంది॥२२॥

Verse 23

भाद्रशुक्लचतुर्दश्यामनन्तव्रतमुत्तमम् । कर्त्तव्यमेकभुक्तं हि गोधूमप्रस्थपिष्टकम् ॥ २३ ॥

భాద్రపద శుక్ల చతుర్దశిన ‘అనంతవ్రతం’ అనే ఉత్తమ వ్రతాన్ని ఆచరించాలి. ఆ రోజు ఒక్కసారే భోజనం చేసి, గోధుమపిండిని ఒక ప్రస్థ పరిమాణంగా తీసుకొని చేసిన ఆహారాన్ని స్వీకరించాలి॥২৩॥

Verse 24

विपाच्य शर्कराज्याक्तमनंताय निवेदयेत् । गन्धाद्यैः प्राक् समभ्यर्च्यः कार्पासं पट्टजं तु वा ॥ २४ ॥

దానిని బాగా వండి, చక్కెర మరియు నెయ్యి కలిపి అనంత (శ్రీ విష్ణు) కు నివేదించాలి. ముందుగా గంధాది ఉపచారాలతో సమ్యక్ ఆరాధించి, తరువాత పత్తి వస్త్రము లేదా పట్టు వస్త్రము అర్పించాలి॥२४॥

Verse 25

चतुर्दशग्रंथियुतं सूत्रं कृत्वा सुशोभनम् । ततः पुराणमुत्तार्य सूत्रं क्षिप्त्वा जलाशयें ॥ २५ ॥

పద్నాలుగు ముడులతో కూడిన అందమైన దారాన్ని తయారు చేసి, తరువాత పురాణాన్ని పైకి తీసి, ఆ దారాన్ని జలాశయంలో వేయాలి।

Verse 26

निबघ्नीयान्नवं नारी वामे दक्षे पुमान्भुजे । विपाच्य पिष्टपक्वं तत्प्रदद्याद्दक्षिणान्वितम् ॥ २६ ॥

స్త్రీ కొత్త దారాన్ని ఎడమ భుజానికి, పురుషుడు కుడి భుజానికి కట్టుకోవాలి. తరువాత పిండితో చేసిన వంటకాన్ని వండి, విధించిన దక్షిణతో సమర్పించాలి।

Verse 27

स्वयं च तन्मितं चाद्यादेवं कुर्याद्व्रतोत्तमम् । द्विसप्तवर्षपर्यंतं तत उद्यापयेत्सुधीः ॥ २७ ॥

తాను కూడా నిర్ణీత పరిమాణంలో భుజించి, అదే తగిన మోతాదును ఇతరులకు ఇవ్వాలి. ఈ విధంగా ఈ ఉత్తమ వ్రతాన్ని ఆచరించాలి; పద్నాలుగు సంవత్సరాలు పూర్తయ్యాక జ్ఞాని ఉద్యాపన చేయాలి।

Verse 28

मंडलं सर्वतोभद्रं धान्यवर्णैः प्रकल्प्य च । सुशोभने न्यसेत्तत्र कलशं ताम्रजं मुने ॥ २८ ॥

వివిధ రంగుల ధాన్యాలతో సర్వతోభద్ర మండలాన్ని రూపొందించి, ఓ మునీ, అలంకృత స్థలంలో అక్కడ తామ్ర కలశాన్ని స్థాపించాలి।

Verse 29

तस्योपरि न्यसेद्धैमीमनंतप्रतिमां शुभाम् । पीतपट्टांशुकाच्छन्नां तत्र तां विधिना यजेत् ॥ २९ ॥

దాని మీద శుభమైన స్వర్ణమయ అనంత ప్రతిమను స్థాపించాలి. పసుపు పట్టు వస్త్రంతో కప్పి, అక్కడ విధివిధానంగా పూజించాలి।

Verse 30

गणेशं मातृकाः खेटाँल्लोकपांश्च यजेत्पृथक् । ततो होमं हविष्येण कृत्वा पूर्णाहुतिं चरेत् ॥ ३० ॥

గణేశుని, మాతృకలను, గ్రహదేవతలను మరియు లోకపాలకులను వేర్వేరుగా పూజించాలి. అనంతరం హవిష్యంతో హోమం చేసి పూర్ణాహుతి నిర్వహించాలి.

Verse 31

शय्यां सोपस्करां धेनुं प्रतिमां च द्विजोत्तम । प्रदद्याद्गुरवे भक्त्या द्विजानन्यांश्चतुर्दश ॥ ३१ ॥

ఓ ద్విజోత్తమా! భక్తితో గురువుకు ఉపకరణాలతో కూడిన శయ్య, ధేనువు మరియు ప్రతిమను సమర్పించాలి; అలాగే మరొక పద్నాలుగు బ్రాహ్మణులకు కూడా దానమివ్వాలి.

Verse 32

संभोज्य मिष्टपक्वान्नैर्दक्षिणाभिः प्रतोषयेत् । एवं यः कुरुतेऽनंतव्रतं प्रत्यक्षमादरात् ॥ ३२ ॥

మధురమైన, బాగా వండిన అన్నంతో వారికి భోజనం పెట్టి, తగిన దక్షిణలతో పూర్తిగా తృప్తిపరచాలి. ఈ విధంగా ప్రత్యక్షంగా ఆదరంతో అనంతవ్రతాన్ని ఆచరించేవాడు.

Verse 33

सोऽप्यनंतप्रसादेन जायते भुक्तिमुक्तिभाक् । कदलीव्रतमप्यत्र तद्विधानं च मे श्रृणु ॥ ३३ ॥

అతడూ అనంతుని ప్రసాదంతో భుక్తి మరియు ముక్తి రెండింటికీ పాత్రుడవుతాడు. ఇక ఇక్కడ కదళీ-వ్రతమును, దాని విధానమును నా నుండి వినుము.

Verse 34

नरो वा यदि वा नारी रंभामुपवनस्थिताम् । स्नात्वा संपूजयेद्गंधपुष्पधान्यांकुरादिभिः ॥ ३४ ॥

పురుషుడైనా స్త్రీయైనా, స్నానం చేసి ఉపవనంలో స్థితమైన రంభాను గంధం, పుష్పాలు, ధాన్యము, అంకురాలు మొదలైనవాటితో విధిగా పూజించాలి.

Verse 35

दधिदूर्वाक्षतैर्द्द्वीपैर्वस्त्रपक्कान्नसंयैः । एवं संपूज्य मंत्रेण ततः संप्रार्थयेद्र्वती ॥ ३५ ॥

పెరుగు, దర్భ/దూర్వా, అక్షతలు, దీప-నైవేద్యాలు, వస్త్రాలు, పక్వాన్నం సమర్పించి, విధి మంత్రంతో సక్రమంగా పూజించి; అనంతరం వ్రతధారి భక్తితో ప్రార్థించాలి।

Verse 36

अप्सरो मरकन्याभिर्नागकन्याभिरार्चिते । शरीरारोग्यलावण्यं देहि देवि नमोऽस्तु ते ॥ ३६ ॥

హే దేవీ! అప్సరసలు, మరకన్యలు, నాగకన్యలు ఆరాధించే దేవీ—నాకు శరీరారోగ్యం, కాంతిమయ లావణ్యం ప్రసాదించు; నీకు నమస్కారం।

Verse 37

इति संप्रार्थ्यं कन्यास्तु चतस्रो वा सुवासिनीः । संभोज्यां शुकसिद्वरकज्जलालक्तचर्चिताः ॥ ३७ ॥

ఇలా ప్రార్థించిన తరువాత నాలుగు కన్యలకు—లేదా సౌభాగ్యవతులైన సువాసినులకు—భోజనం పెట్టాలి; వారు శుక-హరిత వర్ణం, తెల్ల ఆవాల లేపనం, కాజల్, అలక్తకంతో అలంకరింపబడినవారు కావాలి।

Verse 38

नमस्कृत्य निजं गेहं समाप्य नियमं व्रजेत् । एवं कृते व्रते विप्र लब्ध्वा सौभाग्यमुत्तमम् ॥ ३८ ॥

తన గృహానికి (గృహదేవతలు, గడప) నమస్కరించి, నియమాలను సమాప్తం చేసి, తరువాత బయలుదేరాలి। ఓ విప్రా! ఈ విధంగా వ్రతం చేస్తే ఉత్తమ సౌభాగ్యం లభిస్తుంది।

Verse 39

इह लोके विमानेन स्वर्गलोके व्रजेत्परम् । इषकृष्णचतुर्द्दश्यां विषशस्त्रांबुवह्निभिः ॥ ३९ ॥

ఈ లోకంలోనే దివ్య విమానం పొందించి, తరువాత స్వర్గలోకంలోని పరమ గమ్యానికి చేరుతాడు। ఈశ (శివ) కృష్ణపక్ష చతుర్దశినాడు అతడు విషం, శస్త్రాలు, నీరు, అగ్ని వలన హానికలగని వాడవుతాడు।

Verse 40

सर्पश्वापदवज्राद्यैर्हतानां ब्रह्मघातिनाम् । चतुर्द्दश्यां क्रियाश्राद्धमेकोद्दिष्टविधानतः ॥ ४० ॥

సర్పాలు, క్రూరమృగాలు, వజ్రాది కారణాలవల్ల మరణించిన బ్రహ్మహంతకుల కొరకు చతుర్దశినాడు ఏకోద్దిష్ట విధానమున క్రియా-శ్రాద్ధం చేయవలెను।

Verse 41

कर्तव्यं विप्रवर्गं च भोजयेन्मिष्टपक्वकैः । तर्पणं च गवां ग्रासं बलिं चैव श्वकाकयोः ॥ ४१ ॥

విధిగా బ్రాహ్మణసమూహాన్ని మధురమైన సుపక్వ భోజనాలతో భోజింపజేయాలి; తర్పణం చేయాలి, గోవులకు గ్రాసం ఇవ్వాలి, కుక్కలు మరియు కాకులకు కూడా బలి సమర్పించాలి।

Verse 42

कृत्वाचम्य स्वयं पश्चाद्भुंजीयाद्बंधुभिः सह । एवं यः कुरुते विप्र श्राद्धं संपन्नदक्षिणम् ॥ ४२ ॥

ఆచమనం చేసిన తరువాత అతడు తానే బంధువులతో కలిసి భుజించాలి. ఓ విప్రా, ఈ విధంగా నియత దక్షిణతో శ్రాద్ధం చేయువాని కర్మ సమ్యక్‌గా సంపూర్ణమగును।

Verse 43

स उद्धृत्य पितॄन्गच्छेद्देवलोकं सनातनम् । इषशुक्ल चतुर्द्दश्यां धर्मराजं द्विजोत्तम ॥ ४३ ॥

ఇలా పితృదేవతలను ఉద్ధరించి అతడు శాశ్వత దేవలోకాన్ని పొందును. ఓ ద్విజోత్తమా, ఈష (కార్తీక) మాస శుక్ల చతుర్దశినాడు అతడు ధర్మరాజుని చేరును।

Verse 44

गंधाद्यैः सम्यगभ्यर्च्य सौवर्णं भोज्य वाङवम् । दद्यात्तस्मै धर्मराजस्त्रायते भुवि नारद ॥ ४४ ॥

సుగంధాదులతో సమ్యక్‌గా అర్చించి అతనికి స్వర్ణం, భోజనం మరియు గోవును దానమివ్వాలి. ఓ నారదా, ఇలా దానం చేసినవానిని ధర్మరాజుడు భూమిపై రక్షించును।

Verse 45

एवं यः कुरुते धर्मप्रतिमादानमुत्तमम् । स भुक्त्वेह वरान्भोगान्दिवं धर्माज्ञया व्रजेत् ॥ ४५ ॥

ఇలా ధర్మప్రతిమను ఉత్తమంగా దానం చేసే వాడు, ఇహలోకంలో శ్రేష్ఠ భోగాలను అనుభవించి ధర్మాజ్ఞచే స్వర్గానికి వెళ్తాడు।

Verse 46

ऊर्ज्जकृष्णचतुर्द्दश्यां तैलाभ्यंगं विधूदये । कृत्वा स्नात्वार्चयेद्धर्मं नरकादभयं लभेत् ॥ ४६ ॥

ఊర్జ (కార్తిక) మాసం కృష్ణ చతుర్దశి నాడు ఉదయాన్నే తైలాభ్యంగం చేసి, స్నానం చేసి ధర్మాన్ని ఆరాధించాలి; అప్పుడు నరకభయమునుండి అభయం లభిస్తుంది।

Verse 47

प्रदोषे तैलदीपांस्तु दीपयेद्यमतुष्टये । चतुष्पथे गृहाद्ब्राह्मप्रदेशे वा समाहितः ॥ ४७ ॥

ప్రదోష సమయంలో యముని తృప్తిపరచుటకు తైలదీపాలను వెలిగించాలి; సమాహితచిత్తంతో చతుష్పథంలో గాని, ఇంటి బయట బ్రాహ్మణప్రదేశంలో గాని।

Verse 48

वत्सरे हेमलंब्याख्ये मासि श्रीमति कार्तिके । शुक्लपक्षे चतुर्द्दश्यामरुणाभ्युदयं प्रति ॥ ४८ ॥

హేమలంబీ అనే సంవత్సరంలో, శ్రేష్ఠమైన కార్తిక మాసంలో, శుక్లపక్ష చతుర్దశి నాడు, అరుణోదయ సమయానికి।

Verse 49

स्नात्वा विश्वेश्वरो देवो देवैः सह मुनीश्वर । मणिकर्णिक तीर्थे च त्रिपुंड्रं भस्मना दधत् ॥ ४९ ॥

ఓ మునీశ్వరా! స్నానం చేసి, దేవులతో కలిసి విశ్వేశ్వర దేవుడు మణికర్ణిక తీర్థంలో భస్మంతో త్రిపుండ్రాన్ని ధరించాడు।

Verse 50

स्वात्मानं स्वयमभ्यर्च्य चक्रे पाशुपतव्रतम् । ततस्तत्र महापूजां लिंगे गन्धादिभिश्चरेत् ॥ ५० ॥

అతడు తానే తన ఆత్మస్వరూపాన్ని ఆరాధించి పాశుపత వ్రతాన్ని ఆచరించాడు. అనంతరం అదే స్థలంలో గంధాది ఉపచారాలతో లింగానికి మహాపూజ చేయవలెను॥ ५० ॥

Verse 51

द्रोणपुष्पैर्बिल्वदलैरर्कपुष्पैश्च केतकैः । पुष्पैः फलैर्मिष्टपक्वैर्नैवेद्यैर्विविधैरपि ॥ ५१ ॥

ద్రోణ పుష్పాలు, బిల్వదళాలు, అర్క పుష్పాలు, కేతకీ పుష్పాలతో; అలాగే అనేక రకాల పుష్పాలు, ఫలాలు, తీపి వండిన నైవేద్యాల వివిధ సమర్పణలతో (పూజ చేయవలెను)॥ ५१ ॥

Verse 52

एवं कृत्वैकभुक्तं तु व्रतं विश्वेशतोषणम् । लभते वांछितान्कामानिहामुत्र च नारद ॥ ५२ ॥

ఈ విధంగా విశ్వేశ్వరుని తృప్తిపరచే ఏకభుక్త వ్రతాన్ని ఆచరిస్తే, ఓ నారదా, మనిషి ఇహలోకములోను పరలోకములోను కోరిన కోరికలను పొందుతాడు॥ ५२ ॥

Verse 53

ब्रह्मकूर्चव्रतं चात्र कर्तव्यमृद्धिमिच्छता । सोपवासः पञ्चगव्यं पिबेद्रात्रौ जितेंद्रियः ॥ ५३ ॥

ఇక్కడ ఐశ్వర్యాన్ని కోరువాడు బ్రహ్మకూర్చ వ్రతాన్ని ఆచరించవలెను. ఉపవాసంతో, ఇంద్రియనిగ్రహంతో, రాత్రి పంచగవ్యాన్ని పానము చేయాలి॥ ५३ ॥

Verse 54

कपिलायास्तु गोमूत्रं कृष्णाया गोमयं तथा । श्वेतायाः क्षीरमुदितं रक्तायाश्च तथा दधि ॥ ५४ ॥

కపిలా గోవుకు గోమూత్రం, కృష్ణా గోవుకు గోమయం; శ్వేతా గోవుకు క్షీరం నిర్దేశించబడింది, అలాగే రక్తవర్ణ గోవుకు దధి (విధించబడింది)॥ ५४ ॥

Verse 55

गृहीत्वा कर्बुरायाश्च घृतमेकत्र मेलयेत् । कुशां बुना ततः प्रातः स्नात्वा सन्तर्प्यं देवताः ॥ ५५ ॥

కర్బురా మరియు నెయ్యి తీసుకొని ఒకచోట కలిపి ఉంచాలి. తరువాత కుశగుచ్ఛంతో మరుసటి ప్రాతఃకాలంలో స్నానం చేసి దేవతలకు విధిగా తర్పణం చేయాలి॥५५॥

Verse 56

ब्रह्मणांस्तोषयित्वा च भुञ्जीयाद्वाग्यतः स्वयम् । ब्रह्मकूर्चव्रतं ह्येतत्सर्वपातकनाशनम् ॥ ५६ ॥

బ్రాహ్మణులను తృప్తిపరచి, తరువాత తానే వాక్సంయమంతో భోజనం చేయాలి. ఇదే బ్రహ్మకూర్చ వ్రతం; ఇది సమస్త పాతకాలను నశింపజేస్తుంది॥५६॥

Verse 57

यच्च बाल्ये कृतं पापं कौमारे वार्द्धकेऽपि यत् । ब्रह्मकूर्चोपवासेन तत्क्षणादेव नश्यति ॥ ५७ ॥

బాల్యంలో, యౌవనంలో లేదా వృద్ధాప్యంలో చేసిన ఏ పాపమైనా, బ్రహ్మకూర్చ ఉపవాసాన్ని ఆచరించితే అది క్షణమాత్రంలోనే నశిస్తుంది॥५७॥

Verse 58

पाषाणव्रतमप्यत्र प्रोक्तं तच्छृणु नारद । सोपवासो दिवा नक्तं पाषाणाकारपिष्टचकम् ॥ ५८ ॥

ఇక్కడ పాషాణ వ్రతమూ చెప్పబడింది—ఓ నారదా, విను. ఉపవాసంతో ఉండి పగలు, రాత్రి రాయిలాంటి ఆకారంలో చేసిన పిండిచక్రం (పిండి వడ/తొక్క) మాత్రమే స్వీకరించాలి॥५८॥

Verse 59

प्रार्च्य गन्धादिभिर्गौरीं घृतपंक्वमुपाहरेत् । व्रतमेतच्चरित्वा तु यथोक्तं द्विजसत्तम ॥ ५९ ॥

సుగంధ ద్రవ్యాదులతో గౌరీదేవిని విధిగా ఆరాధించి, నెయ్యితో వండిన నైవేద్యాన్ని సమర్పించాలి. ఓ శ్రేష్ఠ ద్విజా, ఈ వ్రతాన్ని యథోక్తంగా ఆచరించితే కర్మ సంపూర్ణమవుతుంది॥५९॥

Verse 60

ऐश्वर्यसौख्यसौभाग्यरूपाणि प्राप्नुयान्नरः । मार्गशुक्लचतुर्दश्यामेकभुक्तः पुरोदितम् ॥ ६० ॥

మార్గశీర్ష మాస శుక్ల చతుర్దశినాడు పూర్వోక్త విధానముతో ఒక్కసారి భోజనం చేసినవాడు ఐశ్వర్యం, సుఖం, సౌభాగ్యం మరియు రూపలావణ్యాన్ని పొందును।

Verse 61

निराहारो वृषं स्वर्णं प्रार्च्य दद्याद्द्विजातये । परेऽह्नि प्रातरुत्थाय स्नात्वा सोमं महेश्वरम् ॥ ६१ ॥

నిరాహారంగా ఉండి వృషభమును, స్వర్ణమును విధివిధానంగా పూజించి ద్విజునికి (బ్రాహ్మణునికి) దానం చేయాలి. మరుసటి రోజు ఉదయాన్నే లేచి స్నానం చేసి సోముని మరియు మహేశ్వరుని (శివుని) పూజించాలి।

Verse 62

पूजयेत्कमलैः पुष्पैर्गंधमाल्यानुलेपनैः । द्विजान्सम्भोज्य मिष्टान्नौस्तोषयेद्दक्षिणादिभिः ॥ ६२ ॥

కమలాది పుష్పాలతో, సుగంధాలతో, మాల్యాలతో, అనులేపనాలతో దేవతను పూజించాలి. ద్విజులను మిష్టాన్నాలతో భోజింపజేసి దక్షిణాది దానాలతో తృప్తిపరచాలి।

Verse 63

एतच्छिवव्रतं विप्र भुक्तिमुक्तिप्रदायकम् । कर्तॄणामुपदेष्टॄणां साह्यानामनुमोदिनाम् ॥ ६३ ॥

హే విప్రా! ఈ శివవ్రతము భోగమును మరియు మోక్షమును ప్రసాదించేది; దీనిని ఆచరించువారికి, ఉపదేశించువారికి, సహాయపడువారికి, అనుమోదించువారికీ ఫలదాయకము।

Verse 64

पौषशुक्लचतुर्दश्यां विरूपाक्षव्रतं स्मृतम् । कपर्दीश्वरसांनिध्यं प्राप्स्याम्यत्र विचिंत्य च ॥ ६४ ॥

పౌష మాస శుక్ల చతుర్దశినాడు విరూపాక్ష వ్రతము స్మరించబడింది. ‘ఇక్కడ నేను కపర్దీశ్వరుని (శివుని) సాన్నిధ్యాన్ని పొందుదును’ అని ధ్యానించి దీనిని ప్రారంభించాలి।

Verse 65

स्नात्वागाधजले विप्र विरूपाक्षं शिवं यजेत् । गंधमाल्यनमस्कारधूपदीपान्नसंपदा ॥ ६५ ॥

హే విప్రా, లోతైన జలంలో స్నానం చేసి త్రినేత్రుడు విరూపాక్షుడు అయిన శివుని పూజించాలి. సుగంధం, పుష్పమాలలు, నమస్కారం, ధూపం, దీపం మరియు అన్ననైవేద్య సమృద్ధితో అర్చించాలి.

Verse 66

तत्स्थं द्विजातये दत्त्वा मोदते दिवि देववत् । माघकृष्णचतुर्द्दश्यां यमतर्पणमीरितम् ॥ ६६ ॥

ఆ దానాన్ని ద్విజునికి సమర్పించినవాడు స్వర్గంలో దేవునివలె ఆనందిస్తాడు. ఇది మాఘ మాస కృష్ణపక్ష చతుర్దశిన చేయవలసిన యమ-తర్పణమని ప్రకటించబడింది.

Verse 67

अनर्काभ्युदिते काले स्नात्वा संतर्पयेद्यमम् । द्विसप्तनामभिः प्रोक्तैः सर्वपापविमुक्तये ॥ ६७ ॥

మేఘావరణం లేక సూర్యుడు ఉదయించిన వేళ స్నానం చేసి యమునికి తర్పణం చేయాలి. చెప్పబడిన ద్విసప్త (పద్నాలుగు) నామాలతో తర్పణం చేస్తే సమస్త పాపాల నుండి విముక్తి కలుగుతుంది.

Verse 68

तिलदर्भांबुभिः कार्यं तर्प्पणं द्विजभोजनम् । कृशरान्नं स्वयं चापि तदेवाश्नीत वाग्यतः ॥ ६८ ॥

నువ్వులు, దర్భతో కూడిన జలంతో తర్పణం చేయాలి; ద్విజులకు భోజనం పెట్టాలి. తాను కూడా కృశర అన్నమే భుజించాలి; భోజన సమయంలో వాక్సంయమం పాటించాలి.

Verse 69

अंत्यकृष्णचतुर्दश्यां शिवरात्रिव्रतं द्विज । निर्जलं समुपोष्यात्र दिवानक्तं प्रपूजयेत् ॥ ६९ ॥

హే ద్విజా, చివరి కృష్ణ చతుర్దశిన శివరాత్రి వ్రతం ఆచరించాలి. ఇక్కడ నీరు కూడా త్రాగకుండా ఉపవాసముండి పగలు-రాత్రి శివుని విశేషంగా పూజించాలి.

Verse 70

स्वयंभुवादिकं लिंगं पार्थिवं वा समाहितः । गंधाद्यैरुपचारैश्च सांबुबिल्वदलादिभिः ॥ ७० ॥

సమాహిత మనస్సుతో స్వయంభూ మొదలైన లింగమును గాని, పార్థివ (మట్టితో చేసిన) లింగమును గాని పూజించాలి. గంధాది ఉపచారాలతో పాటు నీటితో తడిపిన బిల్వదళములు మొదలైనవి సమర్పించాలి.

Verse 71

धूपैर्दीपैश्च नैवेद्यैः स्तोत्रपाठैर्जपादिभिः । ततः परेऽह्नि संपूज्य पुनरेवोपचारकैः ॥ ७१ ॥

ధూపము, దీపము, నైవేద్యము, స్తోత్రపాఠము, జపము మొదలైన వాటితో పూజించాలి. ఆపై మరుసటి రోజున కూడా విధివిధానంగా మళ్లీ ఉపచారాలతో సంపూర్ణ పూజ చేయాలి.

Verse 72

संभोज्य विप्रान्मिष्टान्नैर्विसृजेल्लब्धदक्षिणान् । एवं कृत्वा व्रतं मर्त्यो महादेवप्रसादतः ॥ ७२ ॥

విప్రులకు మిఠాయి అన్నములతో భోజనం పెట్టి, దక్షిణా ఇచ్చి గౌరవంతో పంపించాలి. ఈ విధంగా వ్రతం చేసిన మానవుడు మహాదేవుని ప్రసాదంతో ఫలాన్ని పొందుతాడు.

Verse 73

अमर्त्यभोगान् लभते दैवतैः सुसभाजितः । अंत्यशुक्लचतुर्दश्यां दुर्गां संपूज्य भक्तितः ॥ ७३ ॥

చివరి శుక్ల చతుర్దశి నాడు భక్తితో దుర్గాదేవిని సంపూర్ణంగా పూజిస్తే, అతడు అమర్త్య భోగాలను పొందుతాడు మరియు దేవతలచే గొప్పగా సత్కరింపబడతాడు.

Verse 74

गन्धाद्यैरुपचारैस्तु विप्रान्संभोजयेत्ततः । एवं कृत्वा व्रतं विप्र दुर्गायाश्चैकभोजनः ॥ ७४ ॥

తర్వాత గంధాది ఉపచారాలతో విప్రులకు భోజనం పెట్టాలి. ఓ విప్రా! ఈ విధంగా వ్రతం చేసి, దుర్గాదేవి నిమిత్తం ఏకభోజనము (రోజుకు ఒక్కసారి భోజనం) నియమాన్ని కూడా పాటించాలి.

Verse 75

लभते वांछितान्कामानिहामुत्र च नारद । चैत्रकृष्णचतुर्दश्यामुपवासं विधाय च ॥ ७५ ॥

హే నారదా! చైత్ర మాసం కృష్ణపక్ష చతుర్దశిన ఉపవాసం ఆచరించినవాడు ఇహలోకములోను పరలోకములోను కోరిన కోరికలను పొందును।

Verse 76

केदारोदकपानेन वाचिमेधफलं भवेत् । उद्यापने तु सर्वांसां सामान्यो विधिरुच्यते ॥ ७६ ॥

కేదార జలాన్ని పానము చేయుటవలన వాచిమేధ యజ్ఞఫలంతో సమానమైన పుణ్యము కలుగును. అయితే ఉద్యాపన విషయంలో సమస్త వ్రతాలకు సామాన్య విధి చెప్పబడింది.

Verse 77

कुंभाश्चतुर्दशैवात्र सपूगाक्षतमोदकाः । सदक्षिणांशुकास्ताम्रामृन्मयाश्चाव्रणा नवाः ॥ ७७ ॥

ఇక్కడ పద్నాలుగు కుంభాలను ఏర్పాటు చేయాలి; వాటితో పాటు సుపారీ, అక్షతలు, మోదకాలు ఉంచాలి. దక్షిణా మరియు వస్త్రాలతో సమేతంగా దానం చేయాలి; కుంభాలు తామ్రం లేదా మట్టివి, కొత్తవి, పగుళ్లు లేనివి కావాలి.

Verse 78

तावंतो वशदंडाश्च पवित्राण्यासनानि च । पात्राणि यज्ञसूत्राणि तावत्येव हि कल्पयेत् ॥ ७८ ॥

అదే సంఖ్యలో వశదండాలు, పవిత్రాలు (కుశవలయాలు), ఆసనాలు, పాత్రలు మరియు అంతే సంఖ్యలో యజ్ఞసూత్రాలను కూడా సిద్ధం చేయాలి.

Verse 79

शेषं प्रागुक्तवत्कुर्याद्वित्तशाठ्यविवर्ज्जितः ॥ ७९ ॥

ధన విషయంలో మోసం విడిచి, మిగిలిన కార్యమంతా ముందుగా చెప్పిన విధానమే అనుసరించి చేయాలి.

Verse 80

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थभागे द्वादशमासस्थितचतुर्दशीव्रतवर्णनं नाम त्रयोविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः ॥ १२३ ॥

ఇట్లు శ్రీబృహన్నారదీయపురాణం పూర్వభాగంలోని బృహదుపాఖ్యానము చతుర్థ విభాగంలో ‘ద్వాదశమాసస్థిత చతుర్దశీ వ్రతవర్ణన’ అనే నూట ఇరవైమూడవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.