
సనాతనుడు నారదునికి, బ్రాహ్మణసభకు పన్నెండు నెలల నవమీ వ్రతాల విధానాన్ని ఉపదేశిస్తాడు. చైత్ర శుక్ల నవమీ శ్రీరామనవమీ—ఉపవాసం లేదా మధ్యాహ్నోత్సవానంతరం ఏకభుక్తం, మధురాన్నాలతో బ్రాహ్మణభోజనం, గో-భూమి-నువ్వులు-సువర్ణం-వస్త్రాలు-ఆభరణాలు మొదలైన దానాలు; పాపనాశం, విష్ణులోకప్రాప్తి ఫలమని చెబుతాడు. తరువాత శాక్త పరంపరలో మాతృవ్రతం (భైరవ సంబంధం), అరవై నాలుగు యోగినులు మరియు భద్రకాళీ పూజ, కమలదళాలతో చండికా ఆరాధన వర్ణించబడుతుంది. తదుపరి జ్యేష్ఠంలో ఉమావ్రతం, రాత్రి ఐరావతంపై శ్వేత ఇంద్రుని ధ్యానించి పూజ; శ్రావణంలో కౌమారీ రూప చండికా పూజ (రాత్రి భోజనం లేదా పక్ష ఉపవాసాలు), భాద్రపదంలో దుర్గకు నందా నవమీ. ఆశ్విన మహాపూర్వాలో శమీ పూజ, రాత్రి ఆయుధ-చిహ్నాల వందనం, భద్రకాళికి బలి, దక్షిణతో ముగింపు. కార్తిక అక్షయా నవమీలో అశ్వత్థమూల తర్పణం, సూర్యార్ఘ్యం; తరువాత మార్గశీర్షంలో నందినీ, పౌషంలో మహామాయా, మాఘంలో మహానందా, ఫాల్గుణంలో ఆనందా—అక్షయ పుణ్యం, కోరికల సిద్ధి ఫలమని ప్రకటిస్తాడు.
Verse 1
सनातन उवाच । अथ वक्ष्यामि विप्रेंद्र नवम्यास्ते व्रतानि वै । यानि कृत्वा नरा लोके लभंते वांछितं फलम् ॥ १ ॥
సనాతనుడు పలికెను—హే విప్రేంద్రా! ఇప్పుడు నేను నవమి వ్రతములను వివరిస్తాను; వాటిని ఆచరించుటవలన మనుష్యులు ఈ లోకములో కోరిన ఫలమును పొందుదురు.
Verse 2
चैत्रस्य शुक्लपक्षे तु श्रीरामनवमीव्रतम् । तत्रोपवासं विधिवच्छक्तो भक्तः समाचरेत् ॥ २ ॥
చైత్ర శుక్లపక్షములో శ్రీరామనవమీ వ్రతము ఉంటుంది; ఆ సందర్భమున శక్తిగల భక్తుడు విధివిధానంగా ఉపవాసము ఆచరించవలెను.
Verse 3
अशक्तश्चैकभक्तं वै मध्याह्नोत्सवतः परम् । विप्रान्संभोज्य मिष्टान्नै रामप्रीति सुमाचरेत् ॥ ३ ॥
పూర్తి ఆచారం చేయలేని వాడు మధ్యాహ్నోత్సవం అనంతరం ఏకభక్త వ్రతం పాటించాలి. బ్రాహ్మణులను మిష్టాన్నాలతో గౌరవంగా భోజింపజేసి శ్రీరామ ప్రీతికై దీనిని శ్రద్ధగా ఆచరించాలి.
Verse 4
गोभूतिलहरिरण्याद्येर्वस्त्रालंकरणेस्तथा । एव यः कुरुते भक्त्या श्रीरामनवमीव्रतम् ॥ ४ ॥
గోవులు, భూమి, నువ్వులు, బంగారం మొదలైన దానాలు, అలాగే వస్త్రాలు, ఆభరణాలు సమర్పిస్తూ భక్తితో శ్రీరామనవమి వ్రతం ఆచరించేవాడు విధివిధాన ఫలాన్ని పొందుతాడు.
Verse 5
विधूय चेहपापानि व्रजेद्विष्णोः परं पदम् । उक्तं मातृव्रतं चात्र भैरवेण समन्विताः ॥ ५ ॥
ఇహలోకంలో కూడబెట్టిన పాపాలను తొలగించుకొని మనిషి విష్ణువు యొక్క పరమపదాన్ని పొందుతాడు. ఇక్కడ భైరవ సంబంధంతో మాతృవ్రతం కూడా వివరించబడింది.
Verse 6
स्रग्गंधवस्रनमनैवेद्यैश्चतुःष्टिस्तु योगिनीः । अत्रैव भद्रकालो तु योगिनीनां महाबला ॥ ६ ॥
మాలలు, సుగంధాలు, వస్త్రాలు, నమస్కారాలు, నైవేద్యాలతో అరవై నాలుగు యోగినులను పూజించాలి. ఇక్కడే యోగినుల్లో మహాబలమైన భద్రకాళిని కూడా ఆరాధించాలి.
Verse 7
ब्राह्मणश्रेष्टः सर्वासामाधिपत्येऽभिषेचिता । तस्मात्तां पूजयेच्चात्र सोपवासो जितेंद्रियः ॥ ७ ॥
బ్రాహ్మణశ్రేష్ఠుడు ఆమెను అందరిపై అధిపత్యానికి అభిషేకించాడు. కాబట్టి ఇక్కడ ఉపవాసంతో, ఇంద్రియనిగ్రహంతో ఆమెను పూజించాలి.
Verse 8
राधे नवम्यां दलयोश्चंडिकां यस्तु पूजयेत् । विधिना स विमानेन देवतैः सह मोदते ॥ ८ ॥
హే రాధే, నవమి తిథినాడు కమలదళాలతో విధివిధానంగా చండికాదేవిని పూజించువాడు దేవతలతో కలిసి దివ్య విమానంలో ఆనందిస్తాడు.
Verse 9
ज्येष्ठशुक्लनवम्यां तु सोपवासो नरोत्तमः । उमां संपूज्य विधिवत्कुमारीर्भोजयेद्द्विजान् ॥ ९ ॥
జ్యేష్ఠ శుక్లపక్ష నవమినాడు ఉత్తముడు ఉపవాసంతో ఉండాలి; విధివిధానంగా ఉమాదేవిని పూజించి కుమారికలను మరియు ద్విజులను (బ్రాహ్మణులను) భోజనమిచ్చాలి.
Verse 10
स्वभक्त्या दक्षिणां दत्वा शाल्यन्नं पयसाऽश्नुयात् । उमाव्रतमिदं विप्र यः कुर्याद्विधिवन्नरः ॥ १० ॥
భక్తితో దక్షిణను సమర్పించి, తరువాత పాలతో కూడిన శాలియన్నం (బియ్యపు భోజనం) స్వీకరించాలి. ఓ విప్రా, ఇదే ఉమావ్రతం; దీనిని విధివిధానంగా చేసే నరుడు వ్రతఫలాన్ని పొందును.
Verse 11
स भुक्त्वेह वरान्भोगानंते स्वर्गगतिं लभेत् । आषाढे मासि विप्रेंद्र यः कुर्यात्पक्षयोर्द्विज ॥ ११ ॥
ఇహలో ఉత్తమ భోగాలను అనుభవించి, చివరికి స్వర్గగతిని పొందుతాడు—ఓ విప్రేంద్రా—ఆషాఢ మాసంలో రెండు పక్షాలలోనూ (ఈ వ్రతాన్ని) ఆచరించే ద్విజుడు.
Verse 12
नक्तं चैंद्रीं समभ्यर्च्येदैरावतगतां सिताम् । स भवेद्वैवलोके तु भोगभारग्देवयानगः ॥ १२ ॥
రాత్రివేళ ఐంద్రీ దేవిని ఆరాధించాలి—ఆమెను ఐరావతంపై అధిరోహించిన శ్వేతవర్ణ, తేజోమయ రూపంగా ధ్యానిస్తూ. అప్పుడు అతడు వైవస్వత లోకంలో భోగభారధారకుడై దేవయానంలో ప్రయాణించువాడవుతాడు.
Verse 13
श्रावणे मासि विप्रेन्द्र यः कुर्यान्नक्तभोजनम् । पक्षयोरुपवासं वा कौमारीं चंडिकां यजेत् ॥ १३ ॥
హే విప్రేంద్రా! శ్రావణమాసంలో ఎవడు నక్తభోజన వ్రతం ఆచరిస్తాడో, లేదా రెండు పక్షములలో ఉపవాసం చేస్తాడో, వాడు కౌమారీ రూపిణీ చండికాదేవిని పూజించాలి।
Verse 14
एवं पापहरां गंधैः पुष्पैर्धूपैश्च दीपकैः । नैवेद्यैर्विविधैश्चैव कुमारीभोजनैस्तथा ॥ १४ ॥
ఇలా పాపనాశక విధంగా సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పాలు, ధూపం, దీపాలతోను, నానావిధ నైవేద్యాలతోను, అలాగే కుమారికలకు భోజనం పెట్టి పూజ చేయాలి।
Verse 15
एवं यः कुरुते भक्त्या कौमारीव्रतमुत्तमम् । स विमानेन गच्छेद्वै देवीलोकं सनातनम् ॥ १५ ॥
ఇలా భక్తితో ఉత్తమమైన కౌమారీ వ్రతాన్ని ఆచరించేవాడు నిజంగా విమానంలో దేవీ లోకమైన శాశ్వత ధామానికి చేరుతాడు।
Verse 16
भाद्रे तु नवमी शुक्ला नंदाह्वा परिकीर्तिता । तस्यां यः पूजयेद्दुर्गां विधिवच्चोपचारकैः ॥ १६ ॥
భాద్రపద మాసంలో శుక్ల నవమి ‘నందా’ అని ప్రసిద్ధి; ఆ తిథినాడు ఎవడు విధివిధానంగా ఉపచారాలతో దుర్గాదేవిని పూజిస్తాడో।
Verse 17
सोऽश्वमेधफलं लब्ध्वा विष्णुलोके महीयते । आश्विने शुक्लनवमी महापूर्वा प्रकीर्तिता ॥ १७ ॥
అతడు అశ్వమేధ యజ్ఞఫలంతో సమానమైన పుణ్యాన్ని పొందీ విష్ణులోకంలో మహిమ పొందుతాడు; అలాగే ఆశ్విన మాస శుక్ల నవమి ‘మహాపూర్వా’ అని ప్రఖ్యాతి।
Verse 18
अपराह्णे शमीपूजा कार्याऽस्यां प्राग्दिशि द्विज । ततो निशायां प्राग्यामे खङ्गं धनुरिषून्गदाम् ॥ १८ ॥
హే ద్విజా, అపరాహ్నంలో ఇక్కడ తూర్పుదిశను ముఖంగా చేసుకొని శమీ వృక్షపూజ చేయవలెను. తరువాత రాత్రి మొదటి యామంలో ఖడ్గం, ధనుస్సు, బాణాలు, గదను పూజించాలి.
Verse 19
शूलं शक्तिं च परशुं धुरिकां चर्म खेटकम् । छत्रं ध्वजं गजं चाश्व गोवृषं पुस्तकं तुलाम् ॥ १९ ॥
త్రిశూలం, శక్తి, పరశువు, యోకము; చర్మఖేటకం (చర్మఢాలు); ఛత్రం, ధ్వజం; గజం, అశ్వం; గోవు, వృషభం; పుస్తకం, తులా—ఇవన్నీ (పూజించాలి).
Verse 20
दंडं पाशं चक्रशंखौ गंधाद्यैरुपचारकैः । संपूज्य महिषं तत्र भद्रकाल्यै समालभेत् ॥ २० ॥
దండం, పాశం, చక్రం, శంఖం—గంధాది ఉపచారాలతో విధిగా పూజించి, అక్కడ భద్రకాళికి మహిషబలిని సమర్పించాలి.
Verse 21
एवं बलिं विधायाथ भुक्त्वा पवान्नमेव च । द्विजेभ्यो दक्षिणां दत्वा व्रतं तत्र समापयेत् ॥ २१ ॥
ఇలా బలిని విధించి, తరువాత పవిత్రాన్నమే భుజించాలి. ద్విజులకు దక్షిణ ఇచ్చి, అదే విధంగా అక్కడ వ్రతాన్ని ముగించాలి.
Verse 22
एवं यः पूजयेद्दुर्गां नॄणां दुर्गतिनाशिनीम् । इह भुक्त्वा वरान्भोगानंते स्वर्गतिमाप्नुयात् ॥ २२ ॥
ఇలా మనుష్యుల దుర్గతిని నశింపజేసే దుర్గాదేవిని ఎవడు పూజిస్తాడో, అతడు ఇహలోకంలో శ్రేష్ఠ భోగాలను అనుభవించి, చివరికి స్వర్గగతిని పొందుతాడు.
Verse 23
कार्तिके शुक्लनवमी याऽक्षया सा प्रकीर्तता । तस्यामश्वत्थमूले वै तर्प्पणं सम्यगाचरेत् ॥ २३ ॥
కార్తిక శుక్లపక్ష నవమి ‘అక్షయా’ అని ప్రసిద్ధి. ఆ రోజున అశ్వత్థ (రావి) వృక్షమూలంలో విధిగా తర్పణం చేయవలెను.
Verse 24
देवानां च ऋषीणां च पितॄणां चापि नारद । स्वशाखोक्तैस्तथा मंत्रैः सूर्यायार्घ्यं ततोऽर्पयेत् ॥ २४ ॥
హే నారదా! దేవతలు, ఋషులు, పితృదేవతల నిమిత్తం, తన శాఖలో చెప్పబడిన మంత్రాలతో అనంతరం సూర్యునికి అర్ఘ్యం సమర్పించాలి.
Verse 25
ततो द्विजान्भोजयित्वा मिष्टान्नेन मुनीश्वर । स्वयं भुक्त्वा च विहरेद्द्विजेभ्यो दत्तदक्षिणः ॥ २५ ॥
తర్వాత, హే మునీశ్వరా! మధురమైన ఉత్తమాన్నంతో ద్విజులను భోజనమిచ్చి, వారికి దక్షిణ ఇచ్చి, తాను భుజించి అనంతరం ప్రశాంతంగా విహరించాలి.
Verse 26
एवं यः कुरुते भक्त्या जपदानं द्विजार्चनम् । होमं च सर्वमक्षय्यं भवेदिति विधेर्वयः ॥ २६ ॥
ఇలా భక్తితో జపం, దానం, ద్విజార్చనం, హోమం చేయువాడికి ఆ సమస్త పుణ్యం అక్షయమవుతుంది—ఇది విధి వాక్యం.
Verse 27
मार्गे तु शुक्लनवमी नंदिनी परिकीर्तिता । तस्यामुपोषितो यस्तु जगदंबां प्रपूजयेत् ॥ २७ ॥
మార్గశీర్ష మాసంలో శుక్లపక్ష నవమి ‘నందినీ’ అని కీర్తించబడింది. ఆ రోజున ఉపవాసముండి ఎవడు జగదంబను విధిగా పూజిస్తాడో అతడు పుణ్యాన్ని పొందును.
Verse 28
गंधाद्यैः सोऽश्वमेधस्य फलभाङ्नात्र संशयः । पौषे शुक्लनवम्यां तु महामायां प्रपूजयेत् ॥ २८ ॥
సుగంధ ద్రవ్యములు మొదలైనవి సమర్పించుటవలన అతడు అశ్వమేధ యజ్ఞఫల భాగ్యుడగును—ఇందు సందేహము లేదు। పౌషమాస శుక్లపక్ష నవమిన మహామాయను భక్తిశ్రద్ధలతో పూజించవలెను।
Verse 29
एकभक्तपरो विप्र वाजपेयफलाप्तये । माघमासे तु वा शुक्ला नवमी लोकपूजिता ॥ २९ ॥
హే విప్రా, ఏకభక్త వ్రతమును ఆచరించువాడు వాజపేయ యజ్ఞఫలమును పొందును। మాఘమాస శుక్ల నవమి లోకమందు విశేషంగా పూజింపబడును।
Verse 30
महानंदेति सा प्रोक्ता सदानंदकरी नृणाम् । तस्यां स्नानं तथा दानं जपो होम उपोषणम् ॥ ३० ॥
ఆమె ‘మహానందా’ అని ప్రసిద్ధి, మనుష్యులకు నిత్యానందమును ప్రసాదించునది. ఆమెలో స్నానం, దానం, జపం, హోమం మరియు ఉపవాసం చేయవలెను।
Verse 31
सर्वमक्षयतां याति नात्र कार्या विचारणा । फाल्गुनामलपक्षस्य नवमी या द्विजोत्तम ॥ ३१ ॥
సర్వమును అక్షయత్వమునకు చేర్చును—ఇందు విచారణ అవసరం లేదు. హే ద్విజోత్తమా, ఫాల్గుణమాస శుద్ధ శుక్లపక్ష నవమినాడు।
Verse 32
आनंदा सा महापुण्या सर्वपापहरा स्मृता । सोपवासोऽर्चयेत्तत्र यस्त्वानंदां द्विजोत्तम ॥ ३२ ॥
‘ఆనందా’ అను ఆ తిథి/వ్రతము మహాపుణ్యదాయిని, సర్వపాపహరిని అని స్మరింపబడును. హే ద్విజోత్తమా, ఎవడు అక్కడ ఉపవాసంతో ఆనందాను అర్చించునో।
Verse 33
स लभेद्वांछितान्कामान्सत्यं सत्यं मयोदितम् ॥ ३३ ॥
అతడు నిశ్చయంగా కోరిన కోరికలను పొందును; ఇది సత్యం—సత్యం—నేను ప్రకటించితిని.
Verse 34
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थितनवमीव्रतकथनं नामाष्टादशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११८ ॥
ఇట్లు శ్రీబృహన్నారదీయపురాణం పూర్వభాగంలో, బృహదుపాఖ్యానంలో, చతుర్థపాదంలో ‘ద్వాదశమాసస్థిత నవమీ వ్రతకథనం’ అనే నామధేయముగల నూటపద్దెనిమిదవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.
It is presented as the paradigmatic Caitra Śukla-Navamī vrata: fasting (or one-meal alternative), brāhmaṇa-feeding, and prescribed dāna, with explicit phala—sin-removal and attainment of Viṣṇu’s supreme abode—making it a model Navamī observance in the monthly cycle.
The rite expands beyond standard pūjā into a sequence of emblem/weapon worship: śamī-tree worship in the afternoon (east-facing), then first-watch night worship of arms and symbols (sword, bow, mace, trident, etc.), concluding with bali to Bhadrakālī, followed by sanctified food and dakṣiṇā to brāhmaṇas.
It highlights ‘imperishable’ (akṣaya) merit through tarpaṇa at the aśvattha root and Sūrya-arghya using one’s own śākhā mantras, plus brāhmaṇa-feeding and dakṣiṇā; it generalizes that japa, dāna, dvija-arcana, and homa done then become inexhaustible.