The Exposition of the Ṣaṣṭhī-vrata Observed Through the Twelve Months
సనాతనుడు నారదునికి పన్నెండు నెలల వారీగా షష్ఠీ వ్రతాల విధానాన్ని ఉపదేశిస్తాడు. చైత్ర శుక్ల షష్ఠీ (కుమార వ్రతం)లో షణ్ముఖ/స్కందారాధనతో ఇష్టసిద్ధి, సద్గుణ సంతానం; జ్యేష్ఠంలో సూర్యపూజతో మాతృసుఖం; ఆషాఢంలో స్కంద వ్రతంతో వంశవృద్ధి; శ్రావణంలో శరజన్మా దేవునికి షోడశోపచార పూజ. భాద్రపద కృష్ణ షష్ఠీ లలితా వ్రతం స్త్రీలకు విశదంగా—ప్రాతఃస్నానం, తెల్ల వస్త్రధారణ, సంగమ తీరపు ఇసుకపై పూజ, వెదురు పాత్రలో పిండరూప నిర్మాణం, పుష్ప జాబితా, 108 మరియు 28 సంఖ్యలతో జపం, నిర్దిష్ట తీర్థాలలో ప్రార్థనలు, విస్తార నైవేద్యం, దీపధూపాలు, రాత్రంతా జాగరణ (నిద్ర నిషేధం); అనంతరం దానం, బ్రాహ్మణ/కన్యాభోజనం, సుమంగళుల సత్కారం. ఆశ్విన శుక్ల షష్ఠీ కాత్యాయనీ పూజతో భర్త/సంతాన లాభం; ఇతర నెలల్లో చందనా, వరుణా మొదలైన షష్ఠీలు, సూర్య/విష్ణు/వరుణ/పశుపతి ఆరాధనలు; చివరికి శివలోక ప్రాప్తి ఫలమని చెప్పబడింది।
Shlokas
Verse 1
सनातन उवाच । श्रृणु विप्र प्रवक्ष्यामि षष्ठ्याश्चैव व्रतानि ते । यानि सम्यग्विधायात्र लभेत्सर्वान्मनोरथान् ॥ १ ॥
సనాతనుడు పలికెను—హే విప్రా, వినుము; నేను నీకు షష్ఠీ వ్రతములను ప్రకటించెదను. అవి సమ్యగ్విధిగా ఆచరించితే ఇక్కడ సమస్త మనోరథములు సిద్ధించును.
Verse 2
चैत्रमासे शुक्लषष्ठ्यां कुमारव्रतमुत्तमम् । तत्रेष्ट्वा षण्मुखं देवं नानापूजा विधानतः ॥ २ ॥
చైత్రమాస శుక్లపక్ష షష్ఠీనాడు ఉత్తమమైన ‘కుమార వ్రతం’ ఆచరించవలెను. ఆ దినమున విధానానుసారంగా నానా ఉపచారాలతో షణ్ముఖ దేవుని పూజించి వ్రతం సంపూర్ణమగును.
Verse 3
पुत्रं सर्वगुणोपेतं प्राप्नुयाच्चिरजीविनम् । वैशाखशुक्लषष्ठ्यां च पूजयित्वा च कार्तिकम् ॥ ३ ॥
వైశాఖమాస శుక్లపక్ష షష్ఠీనాడు (ప్రభువును) పూజించి, కార్తీకమాసాన్ని యథావిధిగా గౌరవించినచో, సర్వగుణసంపన్నుడైన దీర్ఘాయుష్మంతుడైన కుమారుడు లభించును.
Verse 4
लभते मातृजं सौख्यं नात्र कार्या विचारणा । ज्येष्ठमासे शुक्लषष्ठ्यां विधिनेष्ट्वा दिवाकरम् ॥ ४ ॥
మాతృసంబంధమైన సుఖం లభించును—ఇందులో సందేహం లేదు. జ్యేష్ఠమాస శుక్ల షష్ఠీనాడు దివాకరుడు (సూర్యుడు)ను విధిగా పూజిస్తే ఈ ఫలం సిద్ధించును.
Verse 5
लभते वांछितान्कामांस्तत्प्रसादान्न संशयः । आषाढशुक्लषष्ठ्यां वै स्कंदव्रतमनुत्तमम् ॥ ५ ॥
ఆయన ప్రసాదముచేత వాంఛిత కోరికలు నిశ్చయంగా లభించును—సందేహం లేదు. ఆషాఢమాస శుక్ల షష్ఠీనాడు అనుత్తమమైన ‘స్కంద వ్రతం’ ఆచరించబడును.
Verse 6
उपोष्य पूजयित्वैनं शिवोमाप्रियमात्मजम् । लभतेऽभीप्सितान्कामान्पुत्रपौत्रादिसंततीः ॥ ६ ॥
ఉపవాసం చేసి తరువాత శివ-ఉమలకు ప్రియమైన ఆ కుమారుని పూజిస్తే, భక్తుడు కోరిన ఫలాలను పొందుతాడు—పుత్ర, పౌత్రాది సంతానమును కూడ।
Verse 7
श्रावणे शुक्लषष्ठ्यां तु शरजन्मानमर्चयेत् । उपचारैः षोडशभिर्भक्त्या परमयान्वितः ॥ ७ ॥
శ్రావణ మాసం శుక్ల పక్ష షష్ఠీనాడు శరజన్ముని ఆరాధించాలి; పదహారు ఉపచారాలతో, పరమ భక్తితో కూడి।
Verse 8
लभतेऽभीप्सितानर्थान्षण्मुखस्य प्रसादतः । भाद्रमासे कृष्णषष्ट्यां ललिताव्रतमुच्यते ॥ ८ ॥
షణ్ముఖుని ప్రసాదముచేత కోరిన ఫలములు లభిస్తాయి. భాద్రపద మాసం కృష్ణ పక్ష షష్ఠీనాడు చేయు ఈ వ్రతము ‘లలితా వ్రతం’ అని చెప్పబడుతుంది।
Verse 9
प्रातः स्नात्वा विधानेन नारी शुक्लाम्बरावृता । शुक्लमाल्ययधरा वापि नद्याः संगमवालुकाम् ॥ ९ ॥
ప్రాతఃకాలంలో విధిగా స్నానం చేసి, స్త్రీ తెల్ల వస్త్రాలు ధరించి, తెల్ల మాల కూడా ధరించి, నది సంగమంలోని ఇసుక తీరం వద్దకు వెళ్లాలి।
Verse 10
गृहीत्वा वंशपात्रे तु धृत्वा पिंडाकृतिं च ताम् । पञ्चधा ललितां तत्र ध्यायेद्वनविलासिनीम् ॥ १० ॥
వంశపాత్రం (బాంబు పాత్ర) తీసుకొని అందులో ఆ పిండాకారాన్ని ఉంచి, అక్కడ వనవిలాసినీ లలితను పంచధా ధ్యానించాలి।
Verse 11
पङ्कजं करवीरं च नेपालीं मालतीं तथा । नीलोत्पलं केतकीं च संगृह्य तगरं तथा ॥ ११ ॥
పద్మం, కరవీరము, నేపాలీ, మాలతీ, అలాగే నీలోత్పలం, కేతకీ—ఇవన్నీ సమకూర్చి తగరమును కూడా సేకరించాలి।
Verse 12
एकैकाष्टशतं ग्राह्यमष्टाविंशतिरेव च । अक्षताः कलिका गृह्य ताभिर्देवीं प्रपूजयेत् ॥ १२ ॥
ఒక్కొక్కటిగా నూట ఎనిమిది, అలాగే ఇరవై ఎనిమిది కూడా తీసుకోవాలి; అక్షతలు మరియు పుష్పకళికలను తీసుకొని వాటితో దేవిని విధిగా పూజించాలి।
Verse 13
प्रार्थयेदग्रतः स्थित्वा देवीं तां गिरिशप्रियाम् । गंगाद्वारे कुशावर्त्ते विल्वके नीलपर्वते ॥ १३ ॥
ఆమె ఎదుట నిలిచి గిరీశుడు (శివుడు) ప్రియమైన ఆ దేవిని ప్రార్థించాలి—గంగాద్వారంలో, కుశావర్తంలో, విల్వకంలో, నీలపర్వతంలో।
Verse 14
स्नात्वा कनखले देवि हरिं लब्धवती पतिम् । ललिते सुभगं देवि सुखसौभाग्यदायिनि ॥ १४ ॥
హే దేవీ! కనఖలంలో స్నానం చేసి ఆమె హరిని భర్తగా పొందింది. హే లలితే, హే సుభగ దేవీ, హే సుఖసౌభాగ్యదాయిని!
Verse 15
अनंतं देहि सौभाग्ये मह्यं तुभ्यं नमोऽनमनः । मंत्रेणानेन कुसुमैश्वंपकस्य सुशोभनैः ॥ १५ ॥
హే అనంతా! నాకు సౌభాగ్యాన్ని ప్రసాదించుము; నీకు మళ్లీ మళ్లీ నమస్కారం. ఈ మంత్రంతో సుందరమైన చంపక పుష్పాలతో (నీ) పూజ చేయాలి।
Verse 16
अभ्यर्च्य विधिवत्तस्या नैवेद्यं पुरतो न्यसेत् । त्रपुषैरपि कूष्माण्डैर्नालिकेरैः सुदाडिमैः ॥ १६ ॥
ఆ దేవిని విధివిధానంగా ఆరాధించి, దేవత ముందర నైవేద్యాన్ని ఉంచాలి. దోసకాయలు, కూష్మాండాలు, కొబ్బరికాయలు, మంచి దానిమ్మలు కూడా సమర్పించాలి॥१६॥
Verse 17
बीजपूरैः सुतुंडीरैः कारवेल्लैः सचिर्भटैः । फलैस्तत्कालसंभूतैः कृत्वा शोभां तदग्रतः ॥ १७ ॥
బీజపూర ఫలాలు, మంచి దానిమ్మలు, కారవెల్ల (కాకరకాయలు), దోసకాయలు—మరియు ఆ కాలంలోనే పండిన ఫలాలతో—అదిముందు శోభగా అలంకరించాలి॥१७॥
Verse 18
विरूढधान्यांकुरकैः सुदीपावलिभिस्तथा । सार्द्धै सर्गणकैधूपः सौहालककरंजकैः ॥ १८ ॥
మొలకెత్తిన ధాన్యాంకురాలతో, ప్రకాశంగా వెలిగే దీపాల వరుసలతో; సౌహాలక, కరంజ వంటి సుగంధ ద్రవ్యాలతో కలిపిన ధూపాన్ని సమర్పించాలి॥१८॥
Verse 19
गुडपुष्पैः कर्णवेष्टैर्मोदकैरुपमोदकैः । बहुप्रकारैर्नैवेद्यैर्यथा विभवसारतः ॥ १९ ॥
బెల్లంతో చేసిన పుష్పార్పణలు, కర్ణవేష్ట, మోదకాలు, ఉపమోదకాలు, అలాగే అనేక రకాల నైవేద్యాలతో—తన సామర్థ్యానుసారం—పూజించాలి॥१९॥
Verse 20
एवमभ्यर्च्य विधिवद्रात्रौ जागरणोत्सवम् । गीतवाद्यनटैर्नृत्यैः प्रोक्षणीयैरनेकधा ॥ २० ॥
ఇలా విధివిధానంగా ఆరాధించి, రాత్రి జాగరణోత్సవాన్ని నిర్వహించాలి. గీతాలు, వాద్యాలు, నటులూ-నర్తకుల నృత్యాలు, మరియు అనేక విధాల ప్రోక్షణ (పవిత్రీకరణ)తో కూడి॥२०॥
Verse 21
सखीभिः सहिता साध्वी तां रात्रिं प्रसभं नयेत् । न च संमीलयेन्नेत्रे नारीयामचतुष्टयम् ॥ २१ ॥
సఖీలతో కూడిన సాధ్వీ స్త్రీ ఆ రాత్రిని జాగరణంతో శ్రద్ధగా గడపాలి; రాత్రి నాలుగు యామములంతా కన్నులు మూయక, జాగ్రత్తగా మేల్కొని ఉండాలి।
Verse 22
दुर्भगा दुष्कृता वंध्या नेत्रसंमीलनाद्भवेत् । एवं जागरणं कृत्वा सप्तम्यां सरितं नयेत् ॥ २२ ॥
జాగరణ సమయంలో కన్నులు మూసుకుంటే (నిద్రపోతే) ఆమె దుర్భాగ్యవతి, పాపకారిణి, వంధ్యగా అవుతుందని చెప్పబడింది। కాబట్టి ఇలా జాగరణం చేసి, సప్తమినాడు నదికి వెళ్లాలి।
Verse 23
गन्धपुष्पैस्तथाभ्यर्च्य गीतवाद्यपुरःसरैः । तच्च दद्याद्द्विजेन्द्राय नैवेद्यादि द्विजोत्तम ॥ २३ ॥
సుగంధ ద్రవ్యాలు, పుష్పాలతో విధిగా అర్చన చేసి, గీతాలు వాద్యాలతో కూడి. తరువాత నైవేద్యాది సహితంగా ఆ అర్పణను ద్విజేంద్రునికి ఇవ్వాలి, ఓ ద్విజోత్తమా।
Verse 24
स्नात्वा गृहं समागत्य हुत्वा वैश्वानरं ततः । देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च पूजयित्वा सुवासिनीः ॥ २४ ॥
స్నానం చేసి ఇంటికి వచ్చి, తరువాత వైశ్వానర (గృహాగ్ని)లో ఆహుతి సమర్పించాలి. ఆపై దేవతలు, పితృదేవతలు, మనుష్యులను పూజించి, సువాసినీ స్త్రీలను సత్కరించాలి।
Verse 25
कन्यकाश्चैव संभोज्य ब्राह्मणान्दश पंच च । भक्ष्यभोज्यैर्बहुविधैर्दत्वा दानानि भूरिशः ॥ २५ ॥
కన్యకలను కూడా భోజనం చేయించి, పదిహేను మంది బ్రాహ్మణులను సత్కరించి భోజనం పెట్టాలి. అనేక విధాల భక్ష్య-భోజ్యాలు ఇచ్చి, విరివిగా దానాలు చేయాలి।
Verse 26
ललिता मेऽस्तु सुप्रीता इत्युक्त्वा तान्विसर्जयेत् । यः कश्चिदाचरेदेतद्व्रतं सौभाग्यदं परम् ॥ २६ ॥
“లలితా దేవి నాపై అత్యంత ప్రసన్నురాలై ఉండుగాక” అని చెప్పి వారిని వీడనివ్వాలి. ఎవరు ఈ వ్రతాన్ని ఆచరిస్తారో వారు పరమ సౌభాగ్యాన్ని పొందుతారు.
Verse 27
नरो वा यदि वा नारी तस्य पुण्यफलं श्रृणु । यद्व्रतैश्च तपोभिश्च दानैर्वा नियमैरपि ॥ २७ ॥
పురుషుడైనా స్త్రీయైనా—ఆ వ్యక్తికి కలిగే పుణ్యఫలాన్ని విను. వ్రతాలు, తపస్సు, దానం, నియమాచరణల ద్వారా పొందే పుణ్యం ఇదివల్లనే లభిస్తుంది.
Verse 28
तदेतेनेह लभ्येत किं बहूक्तेन नारद । मृतेरनंतरं प्राप्य शिवलोकं सनातनम् ॥ २८ ॥
ఇదొక్కటే ఇక్కడ ఫలాన్ని ఇస్తుంది—ఇంకెందుకు ఎక్కువగా చెప్పాలి, ఓ నారదా! మరణానంతరం వెంటనే శాశ్వత శివలోకాన్ని పొందుతాడు.
Verse 29
मोदते ललितादेव्या शैवे वै सखिवच्चिरम् । नभस्ये मासि या शुक्ला षष्ठी सा चंदनाह्वया ॥ २९ ॥
నభస్య మాసంలోని శుక్ల షష్ఠి ‘చందనా’ అని పిలవబడుతుంది. దానిని ఆచరించితే శివలోకంలో లలితా దేవితో సఖిలా దీర్ఘకాలం ఆనందిస్తాడు.
Verse 30
तस्यां देवीं समभ्यर्च्य लभते तत्सलोकताम् । रोहिणी पातभौमैस्तु संयुता कपिला भवेत् ॥ ३० ॥
ఆ తిథిలో దేవిని విధివిధానంగా ఆరాధిస్తే ఆమె లోకంలోనే నివాసం లభిస్తుంది. అలాగే రోహిణీ పాత-భౌమ యోగంతో సంయుక్తమైతే (వ్రతసంబంధమైనది) ‘కపిలా’—శుభ తామ్రవర్ణమయినది—అని భావించబడుతుంది.
Verse 31
तस्यां रविं समभ्यर्च्य व्रती नियमतत्परः । लभते वांछितान्कामान्भास्करस्य प्रसादतः ॥ ३१ ॥
ఆ శుభసమయంలో వ్రతధారి నియమపరుడై రవిని భక్తితో ఆరాధిస్తే, భాస్కరుని ప్రసాదముచే కోరిన కోరికలు సిద్ధిస్తాయి.
Verse 32
अन्नदानं जपो होमं पितृदेवर्षितर्पणम् । सर्वमेवाक्षयं ज्ञेयं कृतं देवर्षिसत्तम ॥ ३२ ॥
అన్నదానం, జపం, హోమం, పితృ-దేవ-ఋషి తర్పణం—ఇవి అన్నీ విధిగా చేసినప్పుడు అక్షయ పుణ్యమని తెలుసుకో, ఓ దేవర్షిశ్రేష్ఠా.
Verse 33
कपिलां धेनुमभ्यर्च्य वस्त्रमाल्यानुलेपनैः । प्रदद्याद्वेदविदुषे द्वादशात्मप्रतुष्टये ॥ ३३ ॥
కపిలా ధేనువును వస్త్రాలు, మాలలు, అనులేపనాలతో పూజించి, ద్వాదశాత్మ తృప్తికై ఆమెను వేదవిదుడికి దానం చేయాలి.
Verse 34
अथेषुशुक्लषष्ठ्यां तु पूज्या कात्यायनी द्विज । गंधाद्यैर्मंङ्गलद्रव्यैर्नैवेद्यैर्विविधैस्तथा ॥ ३४ ॥
తర్వాత ఆశ్విన శుక్లపక్ష షష్ఠినాడు, ఓ ద్విజా, కాత్యాయనీ దేవిని సుగంధాదిమంగళద్రవ్యాలతోను, వివిధ నైవేద్యాలతోను పూజించాలి.
Verse 35
ततः क्षमाप्य देवेशीं प्रणिपत्य विसर्जयेत् । पूज्यात्र सैकती मूर्तिर्यद्वा द्विजसती मुदा ॥ ३५ ॥
ఆపై దేవేశిని క్షమాపణ కోరుకొని, నమస్కరించి, విధిగా విసర్జించాలి. ఈ విధిలో ఇసుకతో చేసిన మూర్తి పూజ్యము; లేదా ఆనందంగా ద్విజసతిని సత్కరించవచ్చు.
Verse 36
वस्त्रालंकरणैर्भव्यैः कात्यायिन्याः प्रतुष्टये । कन्या वरं प्राप्नुयाच्च वांचितं पुत्रमंगना ॥ ३६ ॥
దేవి కాత్యాయినీని ప్రసన్నం చేయుటకు శ్రేష్ఠమైన వస్త్రాలు, ఆభరణాలు సమర్పిస్తే కన్యకు వరుడు లభిస్తాడు; స్త్రీకి కోరిన కుమారుడు కలుగును।
Verse 37
कात्यायिनीप्रसादाद्वै नात्र कार्या विचारणा । कार्तिके शुक्लषष्ठ्यां तु षण्मुखेन महात्मना ॥ ३७ ॥
కాత్యాయినీ ప్రసాదమువలన ఇక్కడ సందేహం గానీ విచారణ గానీ అవసరం లేదు. కార్తీక శుక్ల షష్ఠిన మహాత్ముడు షణ్ముఖుడు దీనిని సిద్ధం చేశాడు।
Verse 38
देवसेना महाभागा लब्धा सर्वुसुरार्पिता । अतस्तस्यां सुरश्रेष्ठां देवसेनां च षण्मुखम् ॥ ३८ ॥
సర్వ దేవతలు అర్పించిన మహాభాగ్యవతి దేవసేన లభించింది; మరియు ఆమె నుండే దేవశ్రేష్ఠుడు షణ్ముఖుడు (స్కందుడు) ప్రాదుర్భవించాడు।
Verse 39
संपूज्य निखिलैरेव उपचारैर्मनोहरैः । प्राप्नुयादतुलां सिद्धिं मनोभीष्टां द्विजोत्तम ॥ ३९ ॥
హే ద్విజోత్తమా! సమస్త మనోహర ఉపచారాలతో విధివిధానంగా పూజించినచో మనసు కోరిన అతుల సిద్ధి లభిస్తుంది।
Verse 40
अत्रैव वह्निपूजोक्तां तां च सम्पक्समाचरेत् । विविधद्रव्यहोमैश्च वह्निपूजापुरः सरम् ॥ ४० ॥
ఇక్కడే అగ్నిపూజగా చెప్పబడిన ఆ విధానాన్ని యథావిధిగా ఆచరించాలి; మరియు వివిధ ద్రవ్య హోమాలతో ప్రారంభం నుండి అంతం వరకు అగ్నిపూజా క్రమాన్ని సంపూర్ణం చేయాలి।
Verse 41
मार्गशीर्षे शक्लषष्ठ्यां निहतस्तारकासुरः । स्कंदेन सत्कृतिः प्राप्ता ब्रहमाद्यैः परिकल्पिता ॥ ४१ ॥
మార్గశీర్ష మాస శుక్ల షష్ఠీనాడు స్కందుడు తారకాసురుని సంహరించాడు. బ్రహ్మాది దేవులు విధించిన యథోచిత సత్కారము స్కందునకు లభించింది॥
Verse 42
ततोऽस्यां पूजयेत्स्कंदं गंधपुष्पाक्षतैः फलैः । वस्त्रैराभूषणश्चापि नैवेद्यैर्विविधैस्तथा ॥ ४२ ॥
ఆపై ఆ వ్రత/విధిలో స్కందుని గంధము, పుష్పము, అక్షతలు, ఫలములతో పూజించాలి. అలాగే వస్త్రాలు, ఆభరణాలు, నానావిధ నైవేద్యములు సమర్పించాలి॥
Verse 43
रविवारेण संयुक्ता तथा शतभिषान्विता । यदि चेत्सा समुद्दिष्टा चंपाह्वा मुनिसत्तम ॥ ४३ ॥
ఓ మునిశ్రేష్ఠా! అది ఆదివారంతో సంయుక్తమై, శతభిషా నక్షత్రంతో కూడి ఉంటే, దానిని ‘చంపా’ అనే పేరుతో సూచించారు॥
Verse 44
तस्यां विश्वेश्वरो देवो द्रष्टव्यः पापनाशनः । पूजनीयो वेदनीयः स्मर्तव्यः सौख्यमिच्छता ॥ ४४ ॥
అక్కడ పాపనాశకుడైన విశ్వేశ్వర దేవుని దర్శించాలి. సుఖమూ క్షేమమూ కోరువాడు ఆయనను పూజించి, సరిగా తెలుసుకొని, స్మరించాలి॥
Verse 45
स्नानदानादिकं चात्र सर्वमक्षय्यमुच्यते । पौषमासे शुक्लषष्ठ्यां देवो दिनपतिर्द्विज ॥ ४५ ॥
ఇక్కడ స్నానం, దానం మొదలైన అన్ని కర్మలు అక్షయ ఫలములని చెప్పబడుతున్నాయి. ఓ ద్విజా! పౌష మాస శుక్ల షష్ఠీనాడు దేవుడు ‘దినపతి’—సూర్యుడు॥
Verse 46
विष्णुरूपी जगत्त्राता प्रदुर्भूताः सनातनः ॥ ४६ ॥
సనాతనుడైన జగత్త్రాత విష్ణురూపముగా అవతరించి ప్రత్యక్షమయ్యాడు।
Verse 47
स तस्मात्पूजनीयोऽस्यां द्रव्यैर्गंधपुरस्कृतैः । नैवेद्यैर्वस्त्त्रभूषाद्यैः सर्वसौख्यमभीप्सुभिः ॥ ४७ ॥
కాబట్టి ఈ విధిలో సంపూర్ణ సౌఖ్య-క్షేమం కోరువారు సుగంధ ద్రవ్యాలతో, నైవేద్యాలు, వస్త్రాలు, ఆభరణాలు మొదలైనవాటితో ఆయనను పూజించాలి।
Verse 48
माघमासे सिता षष्ठी वरुणाह्वा स्मृता तु सा । तस्यां वरुणमभ्यर्च्येद्विष्णुरूपं सनातनम् ॥ ४८ ॥
మాఘమాసంలో శుక్ల షష్ఠి ‘వరుణా’ అని ప్రసిద్ధి; ఆ రోజున విష్ణురూపుడైన సనాతన వరుణుని ఆరాధించాలి।
Verse 49
रक्तैर्गंधांशुकैः पुष्पैर्नैवेद्यैर्धूपदीपकैः । एवमभ्यर्च्य विधिवद्यद्यच्चाभिलषेन्नरः ॥ ४९ ॥
ఎర్రని సమర్పణలు, సుగంధ వస్త్రాలు, పుష్పాలు, నైవేద్యాలు, ధూపదీపాలతో—ఇలా విధివిధానంగా పూజించినవాడు—తాను కోరినదంతా పొందుతాడు।
Verse 50
तत्तच्च फलतो लब्ध्वा मोदते तत्प्रसादतः । फाल्गुने शुक्लषष्ठ्यां तु देवं पशुपतिं द्विज ॥ ५० ॥
ఆ ఆ ఫలాలను పొందినవాడు ఆయన ప్రసాదంతో ఆనందిస్తాడు. ఓ ద్విజా! ఫాల్గుణ శుక్ల షష్ఠినాడు దేవుడు పశుపతిని (ఆరాధించాలి)।
Verse 51
मृन्मयं विधिना कृत्त्वा पूजयेदुपचारकैः । संस्नाप्य शतरुद्रेण पृथक्पंचामृतैर्जलैः ॥ ५१ ॥
విధి ప్రకారం మట్టితో విగ్రహాన్ని నిర్మించి ఉపచారాలతో పూజించాలి. తరువాత శతరుద్రీయాన్ని జపిస్తూ వేర్వేరుగా పంచామృతాలతోను జలంతోను స్నానం (అభిషేకం) చేయించాలి.
Verse 52
गन्धैरालिप्य सुश्वेतैरक्षतैः श्वेतपुष्पकैः । बिल्वपत्रैश्च धत्तूरकुसुमैश्च फलैस्तथा ॥ ५२ ॥
సుగంధ ద్రవ్యాలతో లేపనం చేసి, అత్యంత తెల్లని అక్షతలు మరియు తెల్లని పుష్పాలు సమర్పించాలి. అలాగే బిల్వపత్రాలు, ధత్తూర పుష్పాలు మరియు ఫలాలు కూడా అర్పించాలి.
Verse 53
सम्पूज्य नानानैवेद्यैर्नीराज्य विधिवत्ततः । क्षमाप्य प्रणिपत्यैनं कैलासाय विसर्जयेत् ॥ ५३ ॥
వివిధ నైవేద్యాలతో విధివిధానంగా సంపూర్ణ పూజ చేసి, తరువాత నియమప్రకారం నీరాజనం (ఆరతి) చేయాలి. ఆపై క్షమాపణ కోరుతూ నమస్కరించి, ఆయనను కైలాసానికి విసర్జించాలి.
Verse 54
एवं कृत शिवार्चस्तु नरो नार्यथवा मुने । इह भुक्त्वा वरान्भोगानन्ते शिवगतिं लभेत् ॥ ५४ ॥
ఓ మునీ, పురుషుడైనా స్త్రీయైనా ఈ విధంగా శివార్చన చేసినవాడు/చేసినది ఈ లోకంలో శ్రేష్ఠ భోగాలను అనుభవించి, చివరికి శివగతిని పొందుతాడు/పొందుతుంది.
Verse 55
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थितषष्ठीव्रतनिरूपणं नाम पञ्चदशाधिकशततमोऽध्यायः ॥ ११५ ॥
ఇట్లు శ్రీ బృహన్నారదీయ పురాణం పూర్వభాగంలోని బృహదుపాఖ్యానంలో, చతుర్థ పాదంలో ‘ద్వాదశ మాసస్థిత షష్ఠీవ్రత నిరూపణం’ అనే నూట పదిహేనవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.
Frequently Asked Questions
It is the chapter’s most detailed vrata-kalpa template: it specifies eligibility/role (a woman), ritual setting (river confluence sandbank), material culture (bamboo vessel, sand/clay form, flower taxonomy, lamps, incense, seasonal fruits), numerical prescriptions (108 and 28 items), and a strict jāgaraṇa rule (no sleeping). It also ties household piety to social dharma via feeding and gifting, and culminates in phala-śruti extending to Śiva-loka.
It treats monthly Ṣaṣṭhī observances as a calendrical framework where different devatā-forms are worshipped according to time and rite: Skanda/Ṣaṇmukha dominates, while Lalitā and Kātyāyanī appear for specific aims, and Sun/Varuṇa/Viṣṇu/Paśupati are invoked in designated months. The unity is provided by dharma (proper procedure) and the shared soteriological horizon (merit and Śiva’s realm).
Upavāsa (fasting), pūjā with standard upacāras (fragrance, flowers, akṣata, lamps, incense, naivedya), optional homa/Agni sequence in some contexts, dāna (including cow-gift in an auspicious configuration), and formal conclusion steps (kṣamā-yācñā/forgiveness, namaskāra, visarjana/dismissal).