
బ్రహ్మా తన ‘బాల’ శ్రోతను ఉద్దేశించి ఈ అనుక్రమణికా క్రమంలో పదవ పురాణమైన బ్రహ్మవైవర్త పురాణాన్ని పరిచయం చేస్తాడు—ఇది వేదార్థానికి మార్గదర్శి, వేదమార్గాన్ని చూపేది. ఇది రథంతర-కల్పానికి సంబంధించినది, శతకోటి పురాణ పరంపరలో సంక్షిప్తమైంది, వ్యాసుడు సూత–ముని సంభాషణ రూపంలో నాలుగు ఖండాలుగా—బ్రహ్మఖండం, ప్రకృతి ఖండం, విఘ్నేశ ఖండం, కృష్ణ ఖండం—మొత్తం 18,000 శ్లోకాలుగా ఏర్పాటు చేశాడని చెబుతుంది. అంతర్గత కథలో సృష్టి, నారద-బ్రహ్మ వివాదం, శివలోక ప్రాప్తి మరియు శివసంబంధ జ్ఞానలాభం, సావర్ణి పుణ్యతీర్థయాత్ర, తదుపరి ప్రకృతి యొక్క అంశాలు/కళలు మరియు కర్మకాండ సామగ్రి వివరణ ఉన్నాయి. విఘ్నేశ ఖండంలో గణేశ జన్మ ప్రశ్న, వ్రతాలు, సంఘర్షణలు (జమదగ్న్యాది సహా) వస్తాయి. కృష్ణ ఖండంలో శ్రీకృష్ణ జననం, గోకుల లీలలు, రాధా-గోపికలతో రాసం, మథురా ఘటనలు, సంస్కారాలు, సాందీపని ఆశ్రమంలో విద్యాభ్యాసం, శత్రువధ, ద్వారకకు తిరిగివెళ్లడం సంక్షేపంగా చెప్పబడుతుంది. చివర ఫలశ్రుతి—చదవడం, వినడం, వ్రాయడం, దానం చేయడం, అనుక్రమణికను వినడమే అయినా శ్రీకృష్ణ కృపతో మోక్షం లభిస్తుంది।
Verse 1
श्रीब्रह्मोवाच । श्रृणु वत्स प्रवक्ष्यामि पुराणं दशमं तव । ब्रह्मवैवर्तकं नाम वेदमार्गानुदर्शकम् ॥ १ ॥
శ్రీబ్రహ్ముడు పలికెను—వత్సా, వినుము; నీకు దశమ పురాణమును నేను చెప్పుదును. దాని నామము ‘బ్రహ్మవైవర్తకము’; అది వేదమార్గమును సూచించును ॥ १ ॥
Verse 2
सावर्णिर्यत्र भगवान्साक्षाद्देवर्षये स्थितः । नारदाय पुराणार्थं प्राह सर्वमलौकिकम् ॥ २ ॥
అక్కడ సావర్ణి—సాక్షాత్ భగవానుడే—దేవర్షి సమక్షమున నిలిచి, నారదునకు పురాణార్థమంతటిని అలోకికముగా వివరించెను ॥ २ ॥
Verse 3
धर्मार्थकाममोक्षाणां सारः प्रीतिर्हरौ हरे । तयोरभेदसिद्ध्यर्थं ब्रह्मवैवर्तमुत्तमम् ॥ ३ ॥
ధర్మార్థకామమోక్షముల సారము హరిలో ప్రేమభక్తియే. ఈ రెండింటి (పురుషార్థములు మరియు హరిప్రీతి) అభేదసిద్ధికి ఉత్తమమైన బ్రహ్మవైవర్త పురాణము ఉపదేశింపబడెను ॥ ३ ॥
Verse 4
रथंतरस्य कल्पस्य वृत्तांतं यन्मयोदितम् । शतकोटिपुराणे तत्संक्षिप्य प्राह वेदवित् ॥ ४ ॥
రథంతర కల్పమునకు సంబంధించిన నేను చెప్పిన వృత్తాంతమును, వేదవిత్తు ముని శతకోటి పురాణములో సంక్షేపముగా వివరించెను ॥ ४ ॥
Verse 5
व्यासश्चतुर्द्धा संव्यस्य ब्रह्मवैवर्तसंज्ञिते । अष्टादशसहस्रं तत्पुराणं परिकीर्तितम् ॥ ५ ॥
వ్యాసుడు దీనిని నాలుగు భాగాలుగా విభజించి ‘బ్రహ్మవైవర్త’ అనే పురాణంగా ప్రతిపాదించాడు; ఇది అష్టాదశ సహస్ర శ్లోకాలతో కూడినదని ప్రకటించబడింది.
Verse 6
ब्रह्मप्रकृतिविघ्नेशकृष्णखंडसमन्वितम् । तत्र सूतर्षिसंवादे पुराणोपक्रमस्ततः ॥ ६ ॥
ఇది బ్రహ్మ, ప్రకృతి, విఘ్నేశ (గణేశుడు) మరియు కృష్ణ-ఖండములతో సమన్వితమై ఉంది; అక్కడ సూతుడు–ఋషుల సంభాషణలోనే పురాణారంభం యథావిధిగా జరుగుతుంది.
Verse 7
सृष्टिप्रकरणं त्वाद्यं ततो नारदवेधसोः । विवादः सुमहान्यत्र द्वयोरासीत्पराभवः ॥ ७ ॥
మొదట సృష్టి-ప్రకరణం వస్తుంది; అనంతరం ఈ గ్రంథంలో నారదుడు మరియు వేదహస్ (బ్రహ్మ) మధ్య అత్యంత మహా వివాదం వర్ణించబడుతుంది, అందులో ఇద్దరిలో ఒకడు పరాజయాన్ని పొందుతాడు.
Verse 8
शिवलोकगतिः पश्चाज्ज्ञानलाभः शिवात्मने । शिववाक्येन तत्पश्चान्मरीचेर्नारदस्य तु ॥ ८ ॥
ఆపై శివలోకగతి, తరువాత శివపరాయణ అంతఃకరణుడికి జ్ఞానలాభం కలుగుతుంది. అనంతరం శివవాక్యముచే మరీచి-పుత్రుడైన నారదుని వృత్తాంతం కొనసాగుతుంది.
Verse 9
गमनं चैव सावर्णेर्ज्ञानार्थँ सिद्धसेविते । आश्रमे सुमहापुण्ये त्रैलोक्याश्चर्यकारिणी ॥ ९ ॥
మరియు జ్ఞానార్థంగా సావర్ణి చేసిన ప్రయాణం వర్ణించబడింది—సిద్ధులు సేవించే, అత్యంత పుణ్యమయమైన ఆశ్రమానికి; అది త్రిలోకమంతటా ఆశ్చర్యం కలిగించేదిగా ప్రసిద్ధి.
Verse 10
एतद्धि ब्रह्मखंडं हि श्रुतं पापविनाशनम् । ततः सावर्णिसंवादो नारदस्य समीरितः ॥ १० ॥
ఈ బ్రహ్మఖండము శ్రవణమై పాపనాశకమైంది. అనంతరం నారదుడు ఉపదేశించిన సావర్ణి-సంవాదము వివరించబడుతుంది.
Verse 11
कृष्णमाहात्म्यसंयुक्तो नानाख्यानकथोत्तरम् । प्रकृतेरंशभूतानां कलानां चापि वर्णितम् ॥ ११ ॥
ఇది కృష్ణమాహాత్మ్యంతో యుక్తమై, అనేక ఆఖ్యానకథల ఉపసంహారంతో కూడి ఉంది; అలాగే ప్రకృతికి చెందిన అంసభూత తత్త్వాలు, ఆమె కళలు కూడా వర్ణించబడ్డాయి.
Verse 12
माहात्म्यं पूजनाद्यं च विस्तरेण यथास्थितम् । एतत्प्रकृतिखंडं हि श्रुतं भूतिविधायकम् ॥ १२ ॥
మాహాత్మ్యము మరియు పూజాది విధులు యథాతథంగా విస్తారంగా చెప్పబడ్డాయి. ఈ ‘ప్రకృతిఖండము’ శ్రవణమై, సంపదా-క్షేమాలను ప్రసాదించేది.
Verse 13
गणेशजन्मसंप्रश्नः सपुण्यकमहाव्रतम् । पार्वत्याः कार्तिकेयेन सह विघ्नेशसंभवम् ॥ १३ ॥
ఇందులో గణేశుని జన్మపై ప్రశ్న, మహాపుణ్యప్రదమైన మహావ్రతంతో కూడి; అలాగే పార్వతీ కోసం కార్తికేయునితో కలిసి విఘ్నేశుని అవతరణ కథనం ఉంది.
Verse 14
चरितं कार्तवीर्यस्य जामदग्र्यस्य चाद्भुतम् । विवादः सुमहानासीज्जामदग्र्यगणेशयोः ॥ १४ ॥
కార్తవీర్యుని చరిత్ర, జామదగ్న్యుని అద్భుత కథనం కూడా ఉంది; జామదగ్న్యుడు మరియు గణేశుని మధ్య మహా వివాదము ఏర్పడింది.
Verse 15
एतद्विघ्नेशखंडं हि सर्वविघ्नविनाशनम् । श्रीकृष्णजन्मसंप्रश्नो जन्माख्यानं ततोऽद्भुतम् ॥ १५ ॥
ఈ విఘ్నేశఖండము నిజముగా సమస్త విఘ్నములను నశింపజేయును. తదనంతరం శ్రీకృష్ణ జన్మవిషయ ప్రశ్న, ఆపై ఆయన జన్మ యొక్క అద్భుతాఖ్యానం చెప్పబడును।
Verse 16
गोकुले गमनं गश्चात्पूतनादिवदाद्भूताः । बाल्यकौमारजा लीला विविधास्तत्र वर्णिताः ॥ १६ ॥
అక్కడ గోకుల గమనము వర్ణించబడును; తదుపరి పూతనాది నుండి ప్రారంభమగు అద్భుత సంఘటనలు; అలాగే బాల్యము, కౌమారము నాటి వివిధ లీలలు కూడా చెప్పబడినవి।
Verse 17
रासक्रीडा च गोपीभिः शारदी समुदाहृता । रहस्ये राधया क्रीडा वर्णिता बहुविस्तरा ॥ १७ ॥
శరదృతువులో గోపికలతో జరిగిన రాసక్రీడ కూడా ప్రకటించబడింది. అలాగే రహస్య ప్రసంగములో రాధతో జరిగిన క్రీడ మహావిస్తారంగా వర్ణించబడింది।
Verse 18
सहाक्रूरेण तत्पश्चान्मथुरागमनं हरेः । कंसादीनां वधे वृत्ते कृष्णस्य द्विजसंस्कृतिः ॥ १८ ॥
తదనంతరం అక్రూరునితో కలిసి హరి మథురకు గమనించెను. కంసాది వధ జరిగిన తరువాత శ్రీకృష్ణునకు ద్విజసంస్కృతి (ఉపనయనాది) నిర్వహింపబడెను।
Verse 19
काश्यसांदीपनेः पश्चाद्विद्योपादानमद्भुतम् । यवनस्य वधः पश्चाद्द्वारकागमनं हरेः ॥ १९ ॥
తదుపరి కాశ్య-సాందీపని ప్రసంగానంతరం విద్యా స్వీకరణ యొక్క అద్భుత వృత్తాంతము ఉంది. ఆపై యవన వధ, తదనంతరం హరి ద్వారకాగమనము వర్ణించబడును।
Verse 20
नरकादिवधस्तत्र कृष्णेन विहितोऽद्भुतः । कृष्णखंडमिदं विप्र नृणां संसारखंडनम् ॥ २० ॥
అక్కడ నరకాది వారి అద్భుత వధను శ్రీకృష్ణుడు నిర్వహించాడు. ఓ విప్రా, ఇది కృష్ణఖండము; మనుష్యుల సంసారబంధాన్ని ఛేదించునది॥
Verse 21
पठितं च श्रुतं ध्यातं पूजितं चाभिवंदितम् । इत्येतद्ब्रह्मवैवर्तपुराणं चात्यलौकिकम् ॥ २१ ॥
అందువల్ల ఈ బ్రహ్మవైవర్త పురాణాన్ని చదవాలి, వినాలి, ధ్యానించాలి, పూజించి నమస్కరించాలి; ఇది పరమ అతిలోకిక పురాణము॥
Verse 22
व्यासोक्तं चादि संभूतं पठञ्छृण्वन्विमुच्यते । विज्ञानाज्ञानशमनाद्धोरात्संसारसागरात् ॥ २२ ॥
వ్యాసుడు ఉపదేశించిన, ఆదినుండి ఉద్భవించిన ఈ వచనాన్ని పఠించి వినువాడు విముక్తుడగును; ఇది జ్ఞాన-అజ్ఞానాలను శమింపజేసి ఘోర సంసారసాగరమునుండి తరింపజేయును॥
Verse 23
लिखित्वेदं च यो दद्यान्माध्यां धेनुसमन्वितम् । ब्रह्मलोकमवाप्नोति स मुक्तोऽज्ञानबंधनात् ॥ २३ ॥
ఈ గ్రంథాన్ని వ్రాయించి, పాలు ఇచ్చే ఆవుతో కూడ దానం చేయువాడు బ్రహ్మలోకాన్ని పొందును; అతడు అజ్ఞానబంధనమునుండి విముక్తుడగును॥
Verse 24
यश्चानुक्रमणीं चापि पठेद्वा श्रृणुयादपि । सोऽपि कृष्णप्रसादेन लभते वांछितं फलम् ॥ २४ ॥
ఈ అనుక్రమణికను పఠించువాడు గానీ, వినువాడు గానీ—అతడును శ్రీకృష్ణ ప్రసాదముచే వాంఛిత ఫలమును పొందును॥
Verse 25
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने ब्रह्मवैवर्तपुराणानुक्रमणीनिरूपणं नामैकोत्तरशततमोऽध्यायाः ॥ १०१ ॥
ఇట్లు శ్రీబృహన్నారదీయపురాణం పూర్వభాగంలోని బృహదుపాఖ్యానంలో “బ్రహ్మవైవర్తపురాణానుక్రమణీ నిరూపణం” అనే నూట ఒకటవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది ॥१०১॥
Because it prioritizes catalog metadata—kalpa affiliation, verse-count, internal division, and episode sequence—along with a phalaśruti, functioning as an index/abstract for the Brahmavaivarta rather than unfolding its full stories.
Brahmā-khaṇḍa, Prakṛti-khaṇḍa, Vighneśa (Gaṇeśa)-khaṇḍa, and Kṛṣṇa-khaṇḍa.
It asserts that reciting, hearing, or even listening to the anukramaṇikā grants the desired result by Kṛṣṇa’s grace, and that engagement with the Brahmavaivarta teaching can liberate one from saṃsāra by pacifying both knowledge and ignorance.