Adhyaya 9: Vasiṣṭha and Viśvāmitra’s Mutual Curse: The Āḍi–Baka Battle and Brahmā’s Pacification

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे हरिश्चन्द्रोपाख्यानं नामाष्टमोऽध्यायः । नवमोऽध्यायः पक्षिण ऊचुः राज्यच्युते हरिश्चन्द्रे गते च त्रिदशालयम् । निश्चक्राम महातेजा जलवासात् पुरोहितः ॥

ఇట్లు శ్రీమార్కండేయ పురాణములో ‘హరిశ్చంద్రోపాఖ్యానం’ అనే ఎనిమిదవ అధ్యాయం ముగిసింది. ఇప్పుడు తొమ్మిదవ అధ్యాయం ప్రారంభమగుచున్నది. పక్షులు అన్నారు—హరిశ్చంద్రుడు రాజ్యమునుండి పతనమై దేవలోకమునకు వెళ్లినప్పుడు, తేజస్సుగల కులపురోహితుడు తన జలనివాసమునుండి బయలుదేరెను.

Verse 2

वशिष्ठो द्वादशाब्दान्ते गङ्गापर्युषितो मुनिः । शुश्राव च समस्तन्तु विश्वामित्रविचेष्टितम् ॥

పన్నెండు సంవత్సరాలు గడిచిన తరువాత, గంగాతీరమున నివసిస్తున్న ఋషి వసిష్ఠుడు విశ్వామిత్రుని కృత్యములను సంపూర్ణంగా విన్నాడు.

Verse 3

हरिश्चन्द्रस्य नाशञ्च राज्ञश्चोदारकर्मणः । चण्डालसम्प्रयोगञ्च भार्यातनयविक्रयम् ॥

అతడు సత్కర్మశీలుడైన రాజు హరిశ్చంద్రుని పతనమును, చండాలులతో అతని సంగమును, అలాగే భార్యా-పుత్రుల విక్రయమును కూడా విన్నాడు.

Verse 4

स श्रुत्वा सुमहाभागः प्रीतिमानवनīपतौ । चकार कोपं तेजस्वी विश्वामित्रऋषिं प्रति ॥

ఇది విని, రాజుపై స్నేహముగల ఆ పరమ భాగ్యశాలి, తేజోవంతుడు ఋషి విశ్వామిత్రునిపై కోపించెను।

Verse 5

वशिष्ठ उवाच मम पुत्रशतं तेन विश्वामित्रेण घातितम् । तत्रापि नाभवत् क्रोधस्तादृशो यादृशो 'द्य मे ॥

వసిష్ఠుడు అన్నాడు— ‘ఆ విశ్వామిత్రుడు నా వందమంది కుమారులను సంహరించాడు; అయినా అప్పుడూ నాలో ఈరోజు వచ్చినంత కోపం రాలేదు।’

Verse 6

श्रुत्वा नराधिपमिमं स्वराज्यादवरīपितम् । महात्मानं महाभागं देवब्राह्मणपूजकम् ॥

ఆ రాజు తన స్వాధికార రాజ్యమునుండి పడగొట్టబడినాడని—అతడు మహాత్ముడు, మహాభాగ్యశాలి, దేవబ్రాహ్మణ పూజకుడు—అని విని, వక్తకు కోపం ఉప్పొంగెను।

Verse 7

यस्मात् स सत्यवाक् शान्तः शत्रावपि विमत्सरः । अनागाश्चैव धर्मात्मा अप्रमत्‍तो मदाश्रयः ॥

ఎందుకంటే అతడు వాక్యంలో సత్యవంతుడు, శాంతుడు, శత్రువుపై కూడా అసూయలేనివాడు; నిర్దోషి, ధర్మాత్ముడు, జాగ్రత్తగలవాడు, నన్నే శరణమని భక్తితో ఉన్నవాడు।

Verse 8

सपत्नीभृत्यपुत्रस्तु प्रापितो 'न्त्यां दशां नृपः । स राज्याच्च्यावितो 'नेन बहुशश्च खिलीकृतः ॥

ఆ రాజు భార్య, సేవకులు, కుమారులతో కూడి పరమ దుస్థితికి నెట్టబడెను. ఈయనే అతనిని రాజ్యమునుండి వెలివేసి, పునఃపునః అవమానపరచెను।

Verse 9

तस्माद् दुरात्मा ब्रह्मद्विट् प्राज्ञानामवरोपितः । मच्छापोपहतो मूढः स बकत्वमवाप्स्यति ॥

అందువల్ల బ్రాహ్మణద్వేషి అయిన ఆ దుష్టబుద్ధి—జ్ఞానులను పతనానికి గురిచేసినవాడు—నా శాపంతో దెబ్బతిని మోహగ్రస్తుడై బక (కొంగ/బగులా) యోనిని పొందును.

Verse 10

पक्षिण ऊचुः श्रुत्वा शापं महातेजा विश्वामित्रो 'पि कौशिकः । त्वमप्याडिर्भवस्तेवति प्रतिशापमयच्छत ॥

పక్షులు అన్నారు—శాపాన్ని విని మహాతేజస్సు గల విశ్వామిత్ర కౌశికుడు కూడా ప్రత్యశాపం పలికాడు: ‘నీవు కూడా ఆడి అవుతావు.’

Verse 11

अन्यो 'न्यशापात् तौ प्राप्तौ तिर्यक्त्वं परमद्युतī । वशिष्ठः स महातेजा विश्वामित्रश्च कौशिकः ॥

పరస్పరం శపించుకొని ఆ ఇద్దరు పరమతేజస్సులు—మహాతేజస్సు గల వసిష్ఠుడు మరియు విశ్వామిత్ర కౌశికుడు—తిర్యక్ (అమానుష) స్థితిని పొందారు.

Verse 12

अन्यजातिसमायोगं गतावप्यamitaujasau । यuyudhāte 'तिसंरब्धौ महाबलपराक्रमau ॥

ఇతర జన్మ/యోని సంబంధంలో ప్రవేశించినప్పటికీ, అనంతవీర్యులు అయిన వారు—మహాక్రోధులు, మహాబల-పరాక్రములు—యుద్ధాన్ని కొనసాగించారు.

Verse 13

योजनानां सहस्रे द्वे प्रमाणेनाडिरुच्छ्रितः । यन्नवत्यधिकं ब्रह्मन् ! सहस्रत्रितयं बकः ॥

ఆడి పరిమాణంగా రెండు వేల యోజనాల ఎత్తుకు ఎదిగింది; మరియు ఓ బ్రాహ్మణా, బక మూడు వేల యోజనాలు, అదనంగా తొంభై (యోజనాలు) ఎత్తుగా నిలిచింది.

Verse 14

तौ तु पक्षप्रहाराभ्यामन्योन्यस्योरुविक्रमौ । प्रहरन्तौ भयं तीव्रं प्रजानाञ्चक्रतुस् तदा ॥

ఆ ఇద్దరు మహాపరాక్రములు పరస్పరం రెక్కల దెబ్బలతో కొట్టుకున్నారు. వారి నిరంతర ప్రహారాల వల్ల సమస్త జీవుల్లో ఘోర భయం కలిగింది.

Verse 15

विधूय पक्षाणि बको रक्तोद्वृत्ताक्षिराहनत् । आडिं सोऽप्युन्नतग्रीवो बकं पद्भ्यामताडयत् ॥

బకుడు రెక్కలు ఊపుతూ—ఎర్రగా తిరిగే కళ్లతో—ప్రతిద్వంద్విని కొట్టాడు. అలాగే ఆడీ కూడా మెడను ఎత్తి, తన పాదాలతో బకుణ్ని ప్రహరించాడు.

Verse 16

तयोः पक्षानिलापास्ताः प्रपेतुर्गिरयो भुवि । गिरिप्रपाताभिहता चकम्पे च वसुन्धरा ॥

వారి రెక్కల గాలివేగానికి పర్వతాలు భూమిపై కూలిపోయాయి. పర్వతాల ఢీకొట్టుదలతో భూమి కంపించడం ప్రారంభించింది.

Verse 17

क्ष्मा कम्पमाना जलधीनुद्वृत्ताम्बूंश्चकार च । ननामा चैकपार्श्वेन पातालगमनोनमुखी ॥

భూమి కంపించగా ఆమె సముద్రాలను నీరు ఉప్పొంగేలా చేసింది. అలాగే ఆమె ఒక వైపుకు వంగి, పాతాళంలోకి దిగబోతున్నట్లుగా కనిపించింది.

Verse 18

केचिद् गिरिनिपातेन केचिद् अम्भोधिवारिणा । केचिन् महीसञ्चलनात् प्रययुः प्राणिनः क्षयम् ॥

కొంతమంది పర్వతపతనంతో నశించారు, కొంతమంది సముద్రజలాలతో; మరికొందరు—భూమి కంపన కారణంగా—జీవులు వినాశానికి గురయ్యారు.

Verse 19

इति सर्वं परित्रस्तं हाहाभूतम् अचेतनम् । जगदासीद् सुसम्भ्रान्तं पर्यस्तक्षितिमण्डलम् ॥

అప్పుడు సమస్తం భయాక్రాంతమైంది—‘హా హా’ అనే ఆర్తనాదాలతో మూర్ఛితమై; భూమిమండలమే తలకిందులైనట్లు లోకం పూర్తిగా విభ్రాంతికి లోనైంది।

Verse 20

हा वत्स ! हा कान्त ! शिशो ! प्रयाह्येषोऽस्मि संस्थितः । हा प्रियॆ ! कान्त ! शैलोऽयं पतत्याशु पलायताम् ॥

“అయ్యో బిడ్డా! అయ్యో ప్రియమా! ఓ చిన్నవాడా—వెళ్లు, వెళ్లు! నేను ఇక్కడ నిలబడి ఉన్నాను. అయ్యో ప్రియమైనవాడా—ఈ పర్వతం కూలుతోంది; వెంటనే పారిపో!”

Verse 21

इत्याकुलीकृते लोके संत्रासविमुखे तदा । सुरैः परिवृतः सर्वैराजगाम पितामहः ॥

ఇలా లోకం కల్లోలమై భయంతో కమ్ముకున్నప్పుడు, పితామహుడు బ్రహ్మ సమస్త దేవతలతో పరివృతుడై అక్కడికి వచ్చాడు।

Verse 22

प्रत्युवाच च विश्वेशास्तावुभावतिको पितौ । युद्धं वा विरमत् वेतल्लोकाः स्वास्थ्यं व्रजन्तु च ॥

అప్పుడు విశ్వేశ్వరుడు అత్యంత కోపంతో ఉన్న ఆ ఇద్దరిని ఉద్దేశించి అన్నాడు—“ఈ యుద్ధం ఆగాలి, లోకాలు మళ్లీ క్షేమాన్ని పొందునట్లు.”

Verse 23

शृण्वन्तावपि तौ वाक्यं ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । कोपामर्षसमाविष्टौ युयुधाते न तस्थतुः ॥

అవ్యక్తజన్ముడైన బ్రహ్మ మాటలు విన్నప్పటికీ, ఆ ఇద్దరూ—కోపం, అసహనంతో ఆవేశపడి—యుద్ధం కొనసాగించారు; ఆగలేదు।

Verse 24

ततः पितामहो देवस्तं दृष्ट्वा लोकसङ्क्षयम् । तयोश्च हितमन्विच्छन् तिर्यग्भावमपानुदत् ॥

అప్పుడు పితామహుడు బ్రహ్మ, లోకాలు వినాశముఖంగా పోతున్నట్లు చూచి, ఆ ఇద్దరి క్షేమాన్ని కోరుతూ వారి పశుభావాన్ని తొలగించాడు।

Verse 25

ततस्तौ पूर्वदेहस्थौ प्राह देवः प्रजापतिः । व्युदस्ते तामसे भावे वशिष्ठ०-कौशिकर्षभौ ॥

తర్వాత వారు తమ పూర్వదేహాలను పొందినప్పుడు, ప్రాణుల అధిపతి ప్రజాపతి బ్రహ్మ తామసస్థితిలో పడిన ఆ ఇద్దరు మునివృషభులు—వసిష్ఠుడు, కౌశికుడు—తో పలికాడు।

Verse 26

जहि वत्स वशिष्ठ त्वं त्वञ्च कौशिक सत्तम । तामसं भावमाश्रित्य ईदृग्युद्धं चिकीर्षितम् ॥

‘ఆపు, నా బిడ్డా—ఓ వసిష్ఠా; నీవూ, ఓ కౌశికశ్రేష్ఠా! తామస స్వభావాన్ని ఆశ్రయించి ఇలాంటి యుద్ధం చేయాలని కోరితివి.’

Verse 27

राजसूयविपाकोऽयं हरिश्चन्द्रस्य भूपतेः । युवयोर्विग्रहश्चायं पृथिवीक्षयकारकः ॥

‘ఇది రాజా హరిశ్చంద్రుని రాజసూయ యాగఫలము పరిపక్వమైనదే; మరియు మీ ఈ కలహం భూమి క్షయాన్ని కలిగించేది.’

Verse 28

न चापि कौशिकश्रेष्ठस्तस्य राज्ञोऽपरध्यते । स्वर्गप्राप्तिकरो ब्रह्मन्नपकारपदे स्थितः ॥

‘మరియు ఓ కౌశికశ్రేష్ఠా! ఆ రాజుపై నీవు ఏ అపరాధమూ చేయకుము. ఓ బ్రాహ్మణా, అతడు స్వర్గప్రాప్తి స్థితిలో ఉన్నాడు; హానిస్థానంలో కాదు.’

Verse 29

तपो विघ्नस्य कर्तारौ कामक्रोधवशं गतौ । परित्यजत भद्रं वो ब्रह्म हि प्रचुरं बलम् ॥

మీరు ఇద్దరూ కామక్రోధాల వశమై తపస్సుకు విఘ్నకారులయ్యారు. దీనిని విడిచిపెట్టండి—మీకు శుభం కలుగుగాక; బ్రహ్మతేజస్సే మహాబలం.

Verse 30

एवमुक्तौ ततस्तेन लज्जितौ तावुभावपि । क्षमयामासतुः प्रीत्या परिष्वज्य परस्परम् ॥

అతడు ఇలా చెప్పగా వారు ఇద్దరూ లజ్జపడ్డారు; స్నేహంతో పరస్పరం క్షమించుకొని ఒకరినొకరు ఆలింగనం చేసుకున్నారు.

Verse 31

ततः सुरैर्वन्द्यमानो ब्रह्मा लोकं निजं ययौ । वशिष्ठोऽप्यात्मनः स्थानं कौशिकोऽपि स्वामाश्रयम् ॥

అప్పుడు దేవతల స్తుతులతో ప్రశంసింపబడిన బ్రహ్మ తన లోకానికి వెళ్లాడు. వసిష్ఠుడు కూడా తన స్థానానికి, కౌశికుడూ తన ఆశ్రయానికి వెళ్లాడు.

Verse 32

एतदाडिबकं युद्धं हरिश्चन्द्रकथां तथा । कथयिष्यन्ति ये मर्त्याः सम्यक् श्रोष्यन्ति चैव ये ॥

ఈ ఆడిబక యుద్ధాన్ని, అలాగే హరిశ్చంద్రుని కథను ఎవరు వర్ణిస్తారో—మరియు ఎవరు దానిని సమ్యకంగా వింటారో—

Verse 33

तेषां पापापनॊदन्तु श्रुतं ह्येव करिष्यति । न चैव विघ्नकार्याणि भविष्यन्ति कदाचन ॥

వారికి కేవలం దీనిని వినడమే పాపాలను నశింపజేస్తుంది; మరియు ఏ కాలంలోనూ వారికి విఘ్నకర్మలు ఉద్భవించవు.