Shloka 25

Adhyaya 75 — The Fall and Restoration of Revatī Nakṣatra and the Birth of Raivata Manu

Sanskrit

रेवतीकान्तिसम्भूतां तां दृष्ट्वा प्रमुचो मुनिः ।

तस्या नाम चकारेत्थं रेवती नाम भागुरे ॥

Transliteration

revatīkāntisambhūtāṃ tāṃ dṛṣṭvā pramuco muniḥ / tasyā nāma cakāretthaṃ revatī nāma bhāgure

Translation

రేవతీ యొక్క ప్రభ నుండి జన్మించిన ఆమెను చూచి ముని ప్రముచుడు ఆమెకు ‘రేవతీ’ అని నామకరణం చేశాడు, ఓ భాగురీ.

Word by Word

• रेवती-कान्ति-सम्भूताम्: born from Revatī’s radiance
• रेवती-कान्ति-सम्भूताम्: कर्म (Object/कर्म)
• Type: Adjective
• Root: रेवती (प्रातिपदिक) + कान्ति (प्रातिपदिक) + सम्भूत (सम्+भू धातु + क्त कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (रेवत्याः कान्तेः सम्भूता = born from Revatī’s radiance)

• ताम्: her
• ताम्: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• दृष्ट्वा: having seen
• दृष्ट्वा: पूर्वकालक्रिया (Prior action)
• Type: Verb
• Root: दृश् (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
• Form: क्त्वान्त-अव्ययकृदन्त (gerund/absolutive), पूर्वकाल (having seen)

• प्रमुचः: Pramuca (the sage)
• प्रमुचः: कर्ता (Subject)
• Type: Noun
• Root: प्रमुच (प्रातिपदिक; ऋषिनाम)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• मुनिः: sage
• मुनिः: कर्ता (Subject, appositive)
• Type: Noun
• Root: मुनि (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; प्रमुचः इति विशेष्यस्य अपि समानाधिकरण (apposition)

• तस्याः: of her
• तस्याः: सम्बन्ध (Genitive)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• नाम: name
• नाम: कर्म (Object)
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• चकार: made, gave
• चकार: क्रिया (Verb)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: लिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• इत्थम्: thus
• इत्थम्: क्रियाविशेषण (Manner)
• Type: Indeclinable
• Root: इत्थम् (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय (manner adverb: thus)

• रेवती: Revatī
• रेवती: सम्बोधन/नाम (Name predicate)
• Type: Noun
• Root: रेवती (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नामरूपेण (as the name)

• नाम: by name
• नाम: नामनिर्देशक (Name marker)
• Type: Indeclinable
• Root: नाम (अव्यय)
• Form: अव्यय-निपात (quotative/‘by name’)

• भागुरे: in/for Bhāgura (the sage)
• भागुरे: अधिकरण (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भागुर (प्रातिपदिक; गोत्र/ऋषिनाम)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी (Locative), एकवचन; ‘भागुरे (मुनौ)’ इति अधिकरण

Speakers

• Markandeya narrating; direct address to Bhāguri (listener within the narrative frame)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Naming (nāmakaraṇa) as identity formation
• Sage as guardian
• Lineage of narrative transmission (address to Bhāguri)

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Naming is portrayed as a dhārmic act: the sage stabilizes and protects the being by giving identity and social intelligibility, turning a wondrous birth into a cared-for life.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Vamśānucarita/ākhyāna: it supports the personal-history thread that later connects to dynastic or regional memory.

What is the esoteric significance?

To name is to ‘bind’ a form into a mantra-like designation; the sage’s speech channels order (ṛta) into the newly manifested individuality.