Previous Verse
Next Verse

Shloka 17

Adhyaya 74King Svarashtra, the Deer-Queen’s Curse, and the Rise of Tamasa Manu

किं पृष्ठं वेपथुमता करेण स्पृशसे मम ।

अन्यथैवास्य कार्यस्य सञ्जाता नृपते गतिः ॥

kiṃ pṛṣṭhaṃ vepathumatā kareṇa spṛśase mama | anyathaivāsya kāryasya sañjātā nṛpate gatiḥ ||

వణికే చేతితో నీవు నా వెన్నును ఎందుకు తాకుచున్నావు? ఓ రాజా, ఈ విషయపు గతి పూర్తిగా వేరే విధంగా ఉద్భవించింది।

किम्why?/what?
किम्:
कर्म (interrogative object)
TypeNoun
Rootकिम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नवाचक
पृष्ठम्(my) back
पृष्ठम्:
कर्म (object)
TypeNoun
Rootपृष्ठ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
वेपथु-मताtrembling
वेपथु-मता:
करण-विशेषण (qualifier of ‘kareṇa’)
TypeAdjective
Rootवेपथु (प्रातिपदिक) + मत् (मतुप्-प्रत्यय)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (Instrumental/3rd), एकवचन; मतुप्-प्रत्ययान्त विशेषण ‘having trembling’
करेणwith (your) hand
करेण:
करण (instrument/करण)
TypeNoun
Rootकर (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन
स्पृशसेyou touch
स्पृशसे:
क्रिया (action)
TypeVerb
Rootस्पृश् (धातु)
Formलट्-लकार (Present), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन; आत्मनेपद
ममmy
मम:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन
अन्यथाotherwise
अन्यथा:
क्रियाविशेषण
TypeIndeclinable
Rootअन्यथा (अव्यय)
Formक्रियाविशेषण-अव्यय (adverb: otherwise)
एवindeed, only
एव:
निपात
TypeIndeclinable
Rootएव (अव्यय)
Formअवधारण-निपात (particle of emphasis)
अस्यof this
अस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
कार्यस्यof the matter/act
कार्यस्य:
सम्बन्ध (genitive)
TypeNoun
Rootकार्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन
सञ्जाताhas arisen
सञ्जाता:
विधेय (predicate)
TypeVerb
Rootसम् + जन् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (past passive participle) used predicatively; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
नृपतेO king
नृपते:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootनृपति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; तत्पुरुष (नृणाम् पतिः)
गतिःcourse, outcome
गतिः:
कर्ता/विषय (subject/topic)
TypeNoun
Rootगति (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
Doe (mṛgī/rauhī) to the king

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Questioning intentTurning point in narrativeMoral admonition setup

FAQs

A trembling hand signals inner conflict; the verse highlights the divergence between stated purpose and emerging desire-driven conduct.

Ethical narrative (upadeśa embedded in story), outside the five formal characteristics.

Trembling indicates the instability of citta under rāga; ‘the matter has taken another course’ suggests how karma-stream shifts when intention is corrupted.