Adhyaya 52: The Manifestation of Nilalohita (Rudra) and the Allocation of His Names, Abodes, Consorts, and Lineages

Verse 1

इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे दुः सहोत्पत्तिसमापनं नामैकपञ्चाशौऽध्यायः द्विपञ्चाशोऽध्यायः— मार्कण्डेय उवाच । इत्येष तामसः सर्गो ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः । रुद्रसर्गं प्रवक्ष्यामि तन्मे निगदतः शृणु ॥

ఇట్లు శ్రీమార్కండేయ పురాణంలో ‘దుఃసహోత్పత్తి-నిగమనం’ అనే యాభై ఒకటవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది. మార్కండేయుడు పలికెను—అవ్యక్తమునుండి జన్మించిన బ్రహ్ముని ఈ తామస సృష్టి ముగిసింది; ఇక రుద్రసంబంధమైన సృష్టిని నేను వివరిస్తాను, నా వచనాన్ని వినుడి।

Verse 2

तनयाश्च तथैवाष्टौ पत्न्यः पुत्राश्च ते तथा । कल्पादावात्मनस्तुल्यं सुतं प्रध्यायतः प्रभोः ॥

అదేవిధంగా ఎనిమిది మంది కుమారులు జన్మించారు; వారికి భార్యలు మరియు కుమారులూ కలిగారు. కల్పారంభంలో భగవాన్ బ్రహ్మా ధ్యానమగ్నుడై ఉండగా, స్వభావంలో తనతో సమానమైన ఒక కుమారుడు ప్రాదుర్భవించాడు।

Verse 3

प्रादुरासीदथाङ्के ’स्य कुमारो नीललोहितः । रुरोद सुस्वरं सो ’थ द्रवंश्च द्विजसत्तम ॥

అప్పుడు ఆయన ఒడిలో నీలలోహితుడు అనే ఒక బాలుడు ప్రాదుర్భవించాడు. అతడు గట్టిగా ఏడ్చాడు, అలాగే పరుగెత్తుతూ తిరిగాడు, ఓ ద్విజోత్తమా।

Verse 4

किं रोदिषीति तं ब्रह्मा रुदन्तं प्रत्युवाच ह । नाम देहीति तं सो ’थ प्रत्युवाच जगत्पतिम् ॥

అతడు ఏడుస్తుండగా బ్రహ్మా ఇలా అన్నాడు—‘ఎందుకు ఏడుస్తున్నావు?’ అప్పుడు అతడు జగదీశ్వరునికి ఇలా ప్రత్యుత్తరం ఇచ్చాడు—‘నాకు ఒక నామం ప్రసాదించండి।’

Verse 5

रुद्रस्त्वं देव ! नाम्नासि मा रोदीर्धैर्यमावह । एवमुक्तस्ततः सो ’थ सप्तकृत्वो रुरोद ह ॥

‘ఓ దేవా, నీ నామం రుద్ర; ఏడవకు, ధైర్యం ధరించు.’ ఇలా చెప్పబడినప్పటికీ అతడు ఏడు సార్లు ఏడ్చాడు।

Verse 6

ततो ’न्यानि ददौ तस्मै सप्त नामानि वै प्रभुः । स्थानानि चैषामष्टानां पत्नीः पुत्रांश्च वै द्विज ॥

అప్పుడు ప్రభువు అతనికి మరిన్ని ఏడు నామాలను ప్రసాదించాడు. ఓ బ్రాహ్మణా, ఆ ఎనిమిదిమందికి వారి భార్యలు మరియు కుమారులతో సహా నివాసస్థానాలను కూడా నియమించాడు।

Verse 7

भवं शर्वं तथेशानं तथा पशुपतिं प्रभुः । भीममुग्रं महादेवमुवाच स पितामहः ॥

అప్పుడు పితామహుడు బ్రహ్మ రుద్రునికి అదనంగా ఈ నామాలను ప్రకటించాడు—భవ, శర్వ, ఈశాన, పశుపతి, భీమ, ఉగ్ర, మహాదేవ।

Verse 8

चक्रे नामान्यथैतानि स्थानान्येषाञ्चकार ह । सूर्यो जलं मही वह्निर्वायुराकाशमेव च ॥

ఇలా ఆయన ఆ నామాలను స్థాపించి, వాటి అధిష్ఠానాలను కూడా నియమించాడు—సూర్యుడు, జలం, భూమి, అగ్ని, వాయువు, అలాగే ఆకాశం (ఖం)।

Verse 9

दीक्षितो ब्राह्मणः सोम इत्येतास्तनवः क्रमात् । सुवर्चला तथैवोमा विकेशी चापरा स्वधा ॥

‘దీక్షితుడు, బ్రాహ్మణుడు, సోముడు’—ఇవీ ముందువాటితో కలిసి క్రమానుసారం అధిష్ఠానాలు. వారి భార్యలు సువర్చలా, అలాగే ఉమా, వికేశీ, మరియు మరొకరు స్వధా అనే పేరుతో।

Verse 10

स्वाहा दिशस्तथा दीक्षा रोहिणी च यथाक्रमम् । सूर्यादीनां द्विजश्रेष्ठ ! रुद्राद्यैर्नामभिः सह ॥

మరియు మిగిలిన భార్యలు—స్వాహా, దిశలు, దీక్షా, రోహిణీ—క్రమంగా; సూర్యాది గణానికి, రుద్రాది నామాలతో కూడి, ఓ ద్విజశ్రేష్ఠా।

Verse 11

शनैश्चरस्तथा शुक्रो लोहिताङ्गो मनोजवः । स्कन्दः सर्गो ’थ सन्तानो बुधश्चानुक्रमात् सुतः ॥

మరియు వారి కుమారులు క్రమంగా—శనైశ్చర, శుక్ర, లోహితాంగ, మనోజవ, స్కంద, సర్గ, సంతాన, బుధ।

Verse 12

एवम्प्रकारो रुद्रोऽसौ सतीं भार्यामविन्दत । दक्षकोपाच्च तत्याज सा सती स्वं कलेवरम् ॥

ఈ విధంగా రుద్రుడు సతీని భార్యగా పొందెను; కాని దక్షుని కోపమువలన ఆమె తిరస్కృతురాలై, ఆ సతీ తన దేహమును త్యజించెను।

Verse 13

हिमवद्दुहिता साभून्मेनायां द्विजसत्तम । तस्या भ्राता तु मैनाकः सखाम्भोधेरनुत्तमः ॥

హే ద్విజశ్రేష్ఠా! ఆమె మేనాదేవి గర్భమున జన్మించి హిమవంతుని కుమార్తె అయెను. ఆమె సోదరుడు మైనాకుడు, సముద్రునకు అపూర్వ మిత్రుడు।

Verse 14

उपयेमे पुनश्चैनामनन्यां भगवान्भवः । देवौ धाताविधातारौ भृगोः ख्यातिरसूयत ॥

అనంతరం భగవాన్ భవుడు (శివుడు) ఆ అనుపమయైన ఆమెను మరల వివాహమాడెను. భృగుపత్నీ ఖ్యాతి ధాతా, విధాతా అనే ఇద్దరు దేవులను ప్రసవించెను।

Verse 15

श्रियञ्च देवदेवस्य पत्नी नारायणास्य या । आयातिर्नियतिश्चैव मेरोः कन्ये महात्मनः ॥

మరియు శ్రీ—దేవదేవుడైన నారాయణుని భార్య. అలాగే మహాత్ముడైన మేరువు యొక్క ఇద్దరు కుమార్తెలు ఆయాతి మరియు నియతి.

Verse 16

धाताविधात्रोस्ते भार्ये तयोर्जातौ सुतावुभौ । प्राणश्चैव मृकण्डुश्च पिता मम महायशाः ॥

ధాతా మరియు విధాతాకు ఇద్దరు భార్యలు ఉండిరి; వారివలన ఇద్దరు కుమారులు జన్మించిరి—ప్రాణుడు మరియు మృకండుడు, నా కీర్తిమంతుడైన తండ్రి।

Verse 17

मनस्विन्यामहं तस्मात् पुत्रो वेदशिरा मम । धूम्रवत्यां समभवत् प्राणस्यापि निबोध मे ॥

మనస్వినీ నుండి నాకు వేదశిరస్ అనే కుమారుడు జన్మించాడు. అలాగే ధూమ్రవతీ నుండి ప్రాణునికీ ఒక కుమారుడు పుట్టాడు—ఇది నన్ను బట్టి గ్రహించు.

Verse 18

प्राणस्य द्युतिमान् पुत्र उत्पन्नस्तस्य चात्मजः । अजराश्च तयोः पुत्राः पौत्राश्च बहवोऽभवन् ॥

ప్రాణుని కుమారుడు ద్యుతిమాన్ జన్మించాడు; అతనికీ ఒక కుమారుడు కలిగాడు. ఆ ఇద్దరి వంశంలో అజరా అనే కుమారులు, ఇంకా అనేక మనవళ్లు కూడా పుట్టారు.

Verse 19

पत्नी मरीचेः सम्भूतिः पौर्णमासमसूयत । विराजाः पर्वतश्चैव तस्य पुत्रौ महात्मनः ॥

మరీచి భార్య సంభూతి పౌర్ణమాసుని ప్రసవించింది. ఆ మహాత్మునికి విరజా మరియు పర్వత అనే ఇద్దరు కుమారులు కలిగారు.

Verse 20

तयोः पुत्रांस्तु वक्ष्येऽहं वंशसंकीर्तने द्विज । स्मृतिश्चाङ्गिरसः पत्नी प्रसूता कन्यकास्तथा ॥

ఇప్పుడు వంశావళి పఠనంలో వారి కుమారుల గురించి చెబుతాను, ఓ ద్విజ. అంగిరసుని భార్య స్మృతి కుమార్తెలను కూడా ప్రసవించింది.

Verse 21

सिनीवाली कुहूश्चैव राका भानुमती तथा । अनसूया तथैवात्रेर् जज्ञे पुत्रानकल्मषान् ॥

సినీవాలీ, కుహూ, రాకా, భానుమతీ—ఇవే ఆ కుమార్తెలు. అలాగే అత్రి భార్య అనసూయ మలినరహితులైన కుమారులను ప్రసవించింది.

Verse 22

सोमं दुर्वाससं चैव दत्तात्रेयञ्च योगिनम् । प्रीत्यां पुलस्त्यभार्यायां दत्तोऽन्यस्तत्सुतोऽभवत् ॥

సోముడు, దుర్వాసుడు, మరియు యోగి దత్తాత్రేయుడు—ఈ కుమారులు జన్మించారు. అలాగే పులస్త్యుని భార్య ప్రీతికి ‘దత్త’ అనే మరొక కుమారుడు పుట్టాడు; అతడే ఆమె కుమారుడయ్యాడు.

Verse 23

पूर्वजन्मनि सोऽगस्त्यः स्मृतः स्वायम्भुवेऽन्तरे । कर्दमश्चार्ववीरश्च सहिष्णुश्च सुतत्रयम् ॥

పూర్వజన్మలో, స్వాయంభువ మన్వంతరంలో, అతడు అగస్త్యుడిగా స్మరించబడుతున్నాడు. అతనికి మూడు కుమారులు—కర్దమ, ఆర్వవీర, మరియు సహిష్ణు.

Verse 24

क्षमा तु सुषुवे भार्या पुलहस्य प्रजापतेः । क्रतोस्तु सन्नतिर्भार्या बालखिल्यानसूयत ॥

ప్రజాపతి పులహుని భార్య క్షమా సంతానాన్ని ప్రసవించింది. అలాగే క్రతువు భార్య సన్నతి బాలఖిల్య ఋషులను ప్రసవించింది.

Verse 25

षष्टिर्यानि सहस्राणि ऋषीणामूर्ध्वरेतसाम् । ऊर्जायान्तु वसिष्ठस्य सप्ताजायन्त वै सुताः ॥

అరవై వేల మంది ఋషులు ఊర్ధ్వరేతసులు (సంయములు, వీర్యసంరక్షకులు)గా ఉన్నారు. మరియు వసిష్ఠుని భార్య ఊర్జాలో నిజంగా ఏడు కుమారులు జన్మించారు.

Verse 26

रजोगात्रोर्ध्वबाहुश्च सबलश्चानघस्तथा । सुतपाः शुक्ल इत्येते सर्वे सप्तर्षयः स्मृताः ॥

రజోగాత్ర, ఊర్ధ్వబాహు, సబల, అనఘ, సుతపా, మరియు శుక్ల—ఇవన్నీ సప్తర్షులుగా స్మరించబడతాయి.

Verse 27

योऽसावग्निरभीमानी ब्रह्मणस्तनयोऽग्रजः । तस्मात् स्वाहा सुतान् लेभे त्रीन् उदारौजसो द्विज ॥

ఆ ‘అభిమానీ’ అగ్ని బ్రహ్ముని జ్యేష్ఠపుత్రుడు; ఓ ద్విజా, అతనివలన స్వాహా మహాతేజస్సుగల ముగ్గురు కుమారులను పొందింది।

Verse 28

पावकं पवमानञ्च शुचिं चापि जलाशिनम् । तेषान्तु सन्ततावन्ये चत्वारिंशच्च पञ्च च ॥

పావకుడు, పవమానుడు, శుచి—ఇతడు ‘జలాశిన్’ అని కూడా పిలువబడతాడు. వారి వంశంలో మరికొందరు ఉన్నారు—మొత్తం నలభై ఐదు మంది।

Verse 29

कथ्यन्ते बहुशश्चैते पिता पुत्रत्रयञ्च यत् । एवमेकोनपञ्चाशद् दुर्जयाः परिकीर्तिताः ॥

ఇవే పదేపదే చెప్పబడినవి—తండ్రి మరియు ముగ్గురు కుమారుల త్రయం. ఈ విధంగా నలభై తొమ్మిది ‘దుర్జయులు’గా లెక్కించబడారు।

Verse 30

पितरो ब्रह्मणा सृष्टा ये व्याख्याता मया तव । अग्निष्वात्ता बर्हिषदोऽनग्नयः साग्नयश्च ये ॥

బ్రహ్మునిచే సృష్టింపబడిన పితృదేవతలు—నేను నీకు వివరించినవే—అగ్నిష్వాత్తులు, బర్హిషదులు, అలాగే అగ్నిలేనివారు మరియు అగ్నితో ఉన్నవారు।

Verse 31

तेभ्यः स्वधा सुते जज्ञे मेनां वै धारिणीं तथा । ते उभे ब्रह्मवादिन्यौ योगिन्यौ चाप्युभे द्विज ॥

వారివలన స్వధా రెండు కుమార్తెలను ప్రసవించింది—మేనా మరియు ధారిణీ. ఓ ద్విజా, వారు ఇద్దరూ బ్రహ్మవాదినులు, ఇద్దరూ యోగినులే।

Verse 32

उत्तमज्ञानसम्पन्ने सर्वैः समुदिते गुणैः । इत्येषा दक्षकन्यानां कथितापत्यसन्ततिः । श्रद्धावान् संस्मरन्नित्यं प्रजावानभिजायते ॥

ఉత్తమ జ్ఞానంతో యుక్తమై, సమస్త గుణాలతో పరిపూర్ణమైనదిగా—దక్షుని కుమార్తెల సంతాన వంశపరంపర ఇలా వర్ణించబడింది. ఎవడు శ్రద్ధతో దీనిని నిత్యం స్మరిస్తాడో, అతడు సంతానసంపదతో ధన్యుడవుతాడు.