Shloka 35

Adhyaya 51 — Yaksha Injunctions: Graha-Children and Female Spirits Causing Domestic and Ritual Disruptions

Sanskrit

गोस्त्रीस्तनेभ्यश्च पयः क्षीरहारी सदैव सा ।

दध्नो घृतं तिलात्तैलं सुरागारात्तथा सुराम् ॥

Transliteration

go-strī-stanebhyaś ca payaḥ kṣīra-hārī sadaiva sā | dadhno ghṛtaṃ tilāt tailaṃ surāgārāt tathā surām ||

Translation

ఆమె ఎల్లప్పుడూ పాలను దొంగిలిస్తుంది—ఆవుల పాలు, స్త్రీల స్తన్యమును కూడా. పెరుగులోనుండి నెయ్యిని, నువ్వులనుండి నూనెను, మద్యశాలనుండి మద్యమును కూడా హరిస్తుంది.

Word by Word

• गोस्त्रीस्तनेभ्यः: from cows’ udders/breasts
• गोस्त्रीस्तनेभ्यः: Apādāna (अपादान)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक) + स्त्री (प्रातिपदिक) + स्तन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/स्त्रीलिङ्ग/पुंलिङ्ग (समास-पूर्वपदानि), पञ्चमी-विभक्ति, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: गोस्त्रीणां स्तनेभ्यः (from the breasts/udders of cow-women i.e., cows)

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध/connector)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय

• पयः: milk
• पयः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• क्षीरहारी: the milk-stealer (she)
• क्षीरहारी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्षीर (प्रातिपदिक) + हारी (प्रातिपदिक; from √हृ)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: क्षीरस्य हारी (milk-stealer)

• सदा: always
• सदा: Kāla-adhikaraṇa (काल-अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय

• एव: indeed
• एव: Sambandha (सम्बन्ध/emphasis)
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: अवधारण-अव्यय (particle of emphasis)

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• दध्नः: from curd/yogurt
• दध्नः: Apādāna (अपादान)
• Type: Noun
• Root: दधि (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• घृतम्: ghee
• घृतम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: घृत (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• तिलात्: from sesame
• तिलात्: Apādāna (अपादान)
• Type: Noun
• Root: तिल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन

• तैलम्: oil
• तैलम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: तैल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• सुरागारात्: from the tavern/liquor-house
• सुरागारात्: Apādāna (अपादान)
• Type: Noun
• Root: सुरा (प्रातिपदिक) + आगार (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: सुरायाः आगारात् (from the liquor-house)

• तथा: likewise
• तथा: Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: प्रकारवाचक-अव्यय

• सुराम्: liquor
• सुराम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सुरा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

Speakers

• Didactic narration

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "raudra", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Domestic prosperity
• Protection from loss
• Purity of consumables

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Staple, life-supporting substances (milk, ghee, oil) are treated as carriers of household ‘śrī’ (well-being); guarding them implies safeguarding nourishment, health, and ritual capacity.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Dharma/ritual-protection instruction; not pancalakṣaṇa.

What is the esoteric significance?

Milk and ghee often symbolize ojas and sacred vitality; their ‘theft’ can be read as a mythic representation of depletion—whether through impurity, negligence, or hostile influences.