Shloka 19

Adhyaya 50 — Mind-Born Progeny, Svayambhuva Manu’s Lineage, and Brahmā’s Ordinance to Duḥsaha (Alakṣmī’s Retinue)

Sanskrit

तस्य पुत्रास्तु यज्ञस्य दक्षिणायां सभास्वराः ।

प्रसूत्याञ्च तथा दक्षश्चतस्रो विंशतिस्तथा ॥

Transliteration

tasya putrās tu yajñasya dakṣiṇāyāṃ sabhāsvarāḥ | prasūtyāñ ca tathā dakṣaś catasro viṃśatis tathā ||

Translation

దక్షిణా నుండి జన్మించిన యజ్ఞుని ఆ కుమారులు సభలో తేజస్సుతో ప్రకాశించారు. అలాగే దక్షుడు ప్రసూతి ద్వారా ఇరవై నాలుగు సంతానాన్ని కలిగించాడు.

Word by Word

• तस्य: of him/of that
• तस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• पुत्राः: sons
• पुत्राः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुत्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• तु: and/but
• तु: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• यज्ञस्य: of Yajña
• यज्ञस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन

• दक्षिणायाम्: in Dakṣiṇā
• दक्षिणायाम्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दक्षिणा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• सभास्वराः: resounding in assemblies / famed in councils
• सभास्वराः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सभास्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; समासः सभा+स्वर (षष्ठी-तत्पुरुष/कर्मधारयार्थ: ‘सभायां स्वरः/सभासु स्वराः’)

• प्रसूत्याम्: in/through Prasūti
• प्रसूत्याम्: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: प्रसूति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चय (conjunction)

• तथा: likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• दक्षः: Dakṣa
• दक्षः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: दक्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• चतस्रः: four
• चतस्रः: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: चतस् (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; संख्या-विशेषण

• विंशतिः: twenty
• विंशतिः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विंशति (संख्या-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; संख्या-शब्दः

• तथा: also/likewise
• तथा: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तथा (अव्यय)
• Form: अव्यय; पुनरुक्त-समुच्चयार्थ

Speakers

• Not explicitly indicated in the provided excerpt (genealogical narration within the Purāṇic frame).

Primary Deities

• Yajña
• Dakṣiṇā
• Dakṣa
• Prasūti

Key Themes

• Genealogy
• Cosmology
• Manvantara

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Illustrious lineage is framed as a consequence of dharmic order: beings who embody yajña and proper relations become ‘radiant in assembly,’ i.e., fit for governance and counsel.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Sarga/Pratisarga genealogical enumeration, feeding into Manvantara history by mapping progenitors and their issue.

What is the esoteric significance?

‘Radiant in assembly’ implies inner luminosity manifesting as social/cosmic authority—symbolically, clarity (sattva) arising from sacrificial alignment.