Shloka 6

Adhyaya 44 — Subahu’s Counsel to the King of Kashi and Alarka’s Renunciation through Yoga

Sanskrit

भ्राता ममायं ग्राम्येषु सक्तो भोगेषु तत्त्ववित् ।

विमूढौ बोधवन्तौ च भ्रातरावग्रजौ मम ॥

Transliteration

bhrātā mamāyaṃ grāmyeṣu sakto bhogeṣu tattvavit / vimūḍhau bodhavanta u ca bhrātarāv agrajau mama

Translation

ఈ నా సోదరుడు తత్త్వజ్ఞుడైనప్పటికీ గ్రామ్య/సాంసారిక భోగాలలో ఆసక్తుడై ఉన్నాడు. నా ఇద్దరు పెద్ద సోదరులు మోహావిష్టులే, అయినా బుద్ధిసంపన్నులు.

Word by Word

• भ्राता: brother
• भ्राता: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (Nominative), एकवचन

• मम: my/of me
• मम: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी-विभक्ति (Genitive/6th), एकवचन

• अयम्: this
• अयम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• ग्राम्येषु: in rustic matters / among village-pleasures
• ग्राम्येषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ग्राम्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग (ग्राम्य-शब्दः 'ग्राम्यं' इति), सप्तमी-विभक्ति (Locative/7th), बहुवचन

• सक्तः: attached/engrossed
• सक्तः: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सञ्ज्/सज् (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त (PPP) 'सक्त' = attached; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (भ्राता इत्यस्य विशेषणम्)

• भोगेषु: in enjoyments/pleasures
• भोगेषु: Adhikarana (अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: भोग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी (Locative), बहुवचन

• तत्त्ववित्: knower of truth
• तत्त्ववित्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तत्त्व + विद् (प्रातिपदिक)
• Form: समास: तत्त्वस्य विद् (षष्ठी-तत्पुरुषः); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• विमूढौ: deluded/confused (two)
• विमूढौ: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विमूढ (प्रातिपदिक)
• Form: वि-उपसर्ग + मूढ (PPP from मुह्); पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन (Dual)

• बोधवन्तौ: understanding/wise (two)
• बोधवन्तौ: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: बोधवत् (प्रातिपदिक)
• Form: मतुप्-प्रत्ययान्त (possessive adj.) 'having understanding'; पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन

• च: and
• च: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• भ्रातरौ: two brothers
• भ्रातरौ: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भ्रातृ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन (Dual)

• अग्रजौ: elder (two)
• अग्रजौ: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अग्रज (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, द्विवचन; 'elder-born' (भ्रातरौ इत्यस्य विशेषणम्)

• मम: my/of me
• मम: Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, षष्ठी (Genitive), एकवचन

Speakers

• Subāhu speaking to Kāśirāja

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "karuna", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Vairāgya vs bhoga
• Human contradiction (knowledge vs attachment)
• Family bonds as spiritual challenge

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Mere intellectual knowledge (tattvavit) does not prevent bondage if craving persists; conversely, even those who have ‘understanding’ may behave as if deluded when pulled by habit and social identity.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Not a pañcalakṣaṇa segment; it is nīti/adhyātma instruction embedded in narrative (vaṃśānucarita-style storytelling may frame it, but the verse itself is ethical psychology).

What is the esoteric significance?

The duality ‘vimūḍha’ and ‘bodhavanta’ suggests layered consciousness: the same person can host insight at one level and delusion at another until insight becomes fully assimilated (jñāna-niṣṭhā).