Shloka 17

Adhyaya 44 — Subahu’s Counsel to the King of Kashi and Alarka’s Renunciation through Yoga

Sanskrit

एतत् त्वत्सङ्गमाद् भू प ! मया कार्यं महत् कृतम् ।

स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामि ज्ञानभाग्भव सत्तम ॥

Transliteration

etat tvat-saṅgamād bhūpa mayā kāryaṃ mahat kṛtam / svasti te 'stu gamiṣyāmi jñānabhāg bhava sattama //

Translation

ఓ రాజా, నీ సాంగత్యం వల్ల నేను ఒక మహత్తర ప్రయోజనాన్ని సాధించాను. నీకు శుభం కలుగుగాక; నేను వెళ్లుచున్నాను. ఓ నరశ్రేష్ఠా, నీవు సత్యజ్ఞానానికి భాగస్వామి కావు.

Word by Word

• etat: this
• etat: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: etad (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• tvat-saṅgamāt: from meeting you
• tvat-saṅgamāt: Apādāna (अपादान)
• Type: Noun
• Root: tvat + saṅgama (प्रातिपदिक)
• Form: समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (tava saṅgamaḥ); पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th), एकवचन

• bhūpa: O king
• bhūpa: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: bhū-pa (प्रातिपदिक)
• Form: समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (bhūyāḥ pāḥ); पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

• mayā: by me
• mayā: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: asmad (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया (3rd), एकवचन

• kāryam: a task
• kāryam: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: kārya (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन

• mahat: great
• mahat: Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: mahat (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1st/2nd), एकवचन; विशेषणम्

• kṛtam: done
• kṛtam: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: kṛ (धातु)
• Form: भूतकृदन्तः क्त (past passive participle); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; (कर्मणि भावः)

• svasti: well-being; hail
• svasti: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: svasti (अव्यय)
• Form: मङ्गलार्थक-अव्यय (benedictive particle)

• te: to you
• te: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: tad (प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; चतुर्थी (4th) एकवचन (to you)

• astu: may it be
• astu: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: as (धातु)
• Form: लकारः लोट् (Imperative/benedictive use), पुरुषः प्रथम (3rd), वचनम् एकवचन, परस्मैपदम्

• gamiṣyāmi: I will go
• gamiṣyāmi: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: gam (धातु)
• Form: लकारः लृट् (Simple Future), पुरुषः उत्तम (1st), वचनम् एकवचन, परस्मैपदम्

• jñāna-bhāk: partaker of knowledge
• jñāna-bhāk: Sambodhana/Viśeṣaṇa (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: jñāna + bhāj (प्रातिपदिक)
• Form: समासः उपपद-तत्पुरुषः (jñānasya bhāk = partaker of knowledge); पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; विशेषणम्

• bhava: become/be
• bhava: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: bhū (धातु)
• Form: लकारः लोट् (Imperative), पुरुषः मध्यम (2nd), वचनम् एकवचन, परस्मैपदम्

• sattama: O best of the good
• sattama: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: sat-tama (प्रातिपदिक)
• Form: समासः तत्पुरुषः (tama-pratyaya, superlative); पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative), एकवचन

Speakers

• Subāhu addressing Kāśirāja

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "bhakti", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Satsaṅga
• Blessing
• Pursuit of knowledge
• Royal counsel

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Satsaṅga (good association) is presented as transformative and purposeful. The closing blessing frames knowledge as the king’s proper gain from counsel—wisdom, not merely advantage.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Narrative-dialogue closure; not directly pancalakṣaṇa.

What is the esoteric significance?

Association (saṅga) is treated as a causal force: proximity to dharmic speech awakens jñāna. The ‘great purpose’ hints that inner awakening outweighs external achievements.