Shloka 30
Adhyaya 43 — Portents of Death (Ariṣṭa-lakṣaṇas) and the Yogin’s Response; Alarka Renounces Kingship
ऊर्ध्वा च दृष्टिर्न च सम्प्रतिष्ठा रक्ताः पुनः सम्परिवर्तमाना ।
मुखस्य चोष्मा शुषिरञ्च नाभेः शंसन्ति पुंसामपरं शरीरम् ॥
ūrdhvā ca dṛṣṭir na ca saṃpratiṣṭhā raktā punaḥ saṃparivartamānā / mukhasya coṣmā śuṣirañ ca nābheḥ śaṃsanti puṃsām aparaṃ śarīram
చూపు పైకి తిరగడం, స్థిరత్వం కోల్పోవడం; కళ్ళు ఎర్రబడి తిరుగుతూ ఉండడం; ముఖం నుంచి వేడి తొలగిపోవడం, నాభిలో ఖాళీతనం—ఇవి మనుష్యులకు ‘ఇతర దేహం’ (మరణం మరియు మార్పు)ని ప్రకటిస్తాయి.
{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "bhayanaka", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }
FAQs
The verse frames death as transition (‘another body’), aligning bodily decline with the doctrine of continued journey. Ethically it encourages detachment and readiness—one should not cling when signs of departure manifest.
Didactic dharma/anthropology; not one of the five core lakṣaṇas.
‘Heat leaving the face’ and ‘hollowness of the navel’ can be read as tejas and prāṇa withdrawing from peripheral loci toward subtle departure, signaling the loosening of the jīva-body connection.