Previous Verse
Next Verse

Shloka 113

Adhyaya 34Madālāsā’s Instruction on Sadācāra (Householder Conduct, Purity, and Daily Rites)

ऋणप्रदाता वैद्यश्च श्रोत्रियः सजला नदी ।

जितामित्रो नृपो यत्र बलवान् धर्मतत्परः ॥

ṛṇapradātā vaidyaśca śrotriyaḥ sajalā nadī / jitāmitro nṛpo yatra balavān dharmatatparaḥ

ఎక్కడ ఋణమిచ్చువాడు, వైద్యుడు, విద్యావంతుడైన శ్రోత్రియుడు, నీరు గల నది ఉంటాయో, అలాగే రాజు బలవంతుడు, ధర్మనిష్ఠుడు, శత్రువులను జయించిన/వశపరచినవాడై ఉంటాడో—అది నివసించదగిన దేశము।

ṛṇa-pradātāa lender (giver of loans)
ṛṇa-pradātā:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootṛṇa + pradātṛ (प्रातिपदिक; दातृ-प्रत्ययान्त)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); षष्ठी-तत्पुरुषः (ṛṇasya pradātā = giver of debt/loan)
vaidyaḥa physician
vaidyaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootvaidya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
caand
ca:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootca (अव्यय)
FormConjunction (समुच्चयबोधक अव्यय)
śrotriyaḥa Veda-knower (learned Brahmin)
śrotriyaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootśrotriya (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
sa-jalāwater-filled
sa-jalā:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootsa + jala (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); उपपद-तत्पुरुषः (saha jalena = with water)
nadīa river
nadī:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootnadī (प्रातिपदिक)
FormFeminine (स्त्रीलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
jita-amitraḥhaving conquered enemies
jita-amitraḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootjita (कृदन्त; √ji जि (धातु) + क्त) + amitra (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); बहुव्रीहिः (yasya amitrāḥ jitāḥ saḥ = whose enemies are conquered)
nṛpaḥa king
nṛpaḥ:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootnṛpa (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
yatrawhere
yatra:
Adhikaraṇa (अधिकरण/Locative sense)
TypeIndeclinable
Rootyatra (अव्यय)
FormRelative adverb (देशवाचक सम्बन्धबोधक अव्यय)
balavānpowerful
balavān:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootbalavat (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन)
dharma-tatparaḥdevoted to righteousness
dharma-tatparaḥ:
Viśeṣaṇa (विशेषण/Qualifier)
TypeAdjective
Rootdharma + tatpara (प्रातिपदिक)
FormMasculine (पुंलिङ्ग), Nominative (प्रथमा/1), Singular (एकवचन); सप्तमी/विषय-तत्पुरुषः (dharme tatparaḥ = devoted to dharma)
Didactic narrator within dharma-teaching context

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "dharma", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaCivic orderHealthEducationEconomyWater security

FAQs

A flourishing dharmic society rests on practical supports: economic resilience (credit), health care, learned guidance, water access, and righteous governance that ensures security.

Social-dharma instruction (ācāra/rājadharma-adjacent), not a cosmological lakṣaṇa.

The ‘four’ can be read as sustaining forces: artha (credit), ārogya (medicine), jñāna (śrotriya), and jīvana (water). The righteous king integrates them by providing order (daṇḍa aligned with dharma).