Previous Verse

Shloka 25

Adhyaya 30Madālasā’s Instruction on Household Duties and Naimittika–Śrāddha Rites

क्रियां श्राद्धाश्रयामन्यां नित्यनैमित्तिकीं शृणु ।

दर्शस्तत्र निमित्तं वै कालश्चन्द्रक्षयात्मकः ।

नित्यतां नियतः कालस्तस्याः संसूचयत्यथ ॥

kriyāṃ śrāddhāśrayām anyāṃ nityanaimittikīṃ śṛṇu | darśas tatra nimittaṃ vai kālaś candrakṣayātmakaḥ | nityatāṃ niyataḥ kālas tasyāḥ saṃsūcayaty atha ||

ఇప్పుడు శ్రాద్ధానికి సంబంధించిన మరొక కర్మను విను; అది నిత్యమూ, నైమిత్తికమూ. అక్కడ ‘దర్శ’ (అమావాస్య)యే నిమిత్తం; దాని కాలం చంద్రక్షయం/చంద్రాంతంతో లక్షణీకృతం. అలాగే ఆ నియత, నియమిత సమయమే దాని నియమిత పునరావృతిని సూచిస్తుంది।

क्रियाम्a rite
क्रियाम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootक्रिया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/द्वितीया), एकवचन
श्राद्ध-आश्रयाम्based on śrāddha
श्राद्ध-आश्रयाम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootश्राद्ध (प्रातिपदिक) + आश्रया (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (श्राद्धस्य आश्रया) — qualifying क्रियाम्
अन्याम्another
अन्याम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootअन्य (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; क्रियाम्-विशेषण
नित्य-नैमित्तिकीम्regular-and-occasional (in nature)
नित्य-नैमित्तिकीम्:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनित्य (प्रातिपदिक) + नैमित्तिक (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; इतरेतर-द्वन्द्वः (नित्या च नैमित्तिकी च) — qualifying क्रियाम्
शृणुhear/listen
शृणु:
क्रिया (Action/Verb)
TypeVerb
Rootश्रु (धातु)
Formलोट् (Imperative/आज्ञार्थ), मध्यम-पुरुष (2nd), एकवचन; परस्मैपद
दर्शःthe new-moon day (darśa)
दर्शः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootदर्श (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तत्रthere/in that (rite)
तत्र:
अधिकरण (Adhikaraṇa)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formदेश/प्रसङ्ग-अव्यय (locative adverb: 'there/in that matter')
निमित्तम्the occasion/cause
निमित्तम्:
प्रयोजन/हेतु (Cause/Reason)
TypeNoun
Rootनिमित्त (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विधेय (predicate nominative)
वैindeed
वै:
अवधारण (Emphasis)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिश्चय-अव्यय (emphatic particle)
कालःtime
कालः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चन्द्र-क्षय-आत्मकःconsisting in the waning of the moon
चन्द्र-क्षय-आत्मकः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक) + क्षय (प्रातिपदिक) + आत्मक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुपद-तत्पुरुषः (चन्द्रस्य क्षयः आत्मा/स्वरूपं यस्य) — qualifying कालः
नित्यताम्regularity/constancy
नित्यताम्:
कर्म (Karma/Object)
TypeNoun
Rootनित्यता (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन
नियतःfixed/regular
नियतः:
विशेषण (Qualifier)
TypeAdjective
Rootनियत (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कालः-विशेषण
कालःtime
कालः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootकाल (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
तस्याःof that (rite)
तस्याः:
सम्बन्ध (Genitive/Relation)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; क्रियायाः-सम्बन्ध
संसूचयतिindicates
संसूचयति:
क्रिया (Action/Verb)
TypeVerb
Rootसम्+सूच् (धातु)
Formलट् (Present/वर्तमान), प्रथम-पुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपद
अथthen/now
अथ:
सम्बन्ध (Discourse/Connector)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तर/प्रारम्भ-अव्यय (sequence particle: 'then/now')
Madālasā instructing (within Alarka-anuśāsana frame)

{ "primaryRasa": "dharma", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

DharmaPitṛ-pūjāRitual calendarNitya vs naimittika classification

FAQs

Dharma is coordinated with time: ritual life is disciplined by recurring cosmic markers (like the lunar cycle), teaching steadiness and remembrance of ancestors through predictable observances.

Again, this is dharma-ācāra material rather than sarga/pratisarga/manvantara/vaṃśa/vaṃśānucarita; it is an instructional layer typical of many Purāṇas.

The moon’s ‘kṣaya’ (disappearance) symbolizes liminality and transition—an apt moment for offerings to pitṛs, bridging visibility/invisibility, presence/absence.