Shloka 76

Adhyaya 23The Brahmin and His Wife

यन्मया पूर्वमुक्तन्तु क्रियते किं न तत्तथा ।

स राजपुत्रो युवयोरुपकारी ममान्तिकम् ॥

yan mayā pūrvam uktaṃ tu kriyate kiṃ na tat tathā |

sa rājaputro yuvayor upakārī mamāntikam ||

నేను ముందుగా చెప్పినది ఎందుకు యథావిధిగా చేయబడటం లేదు? మీకు ఉపకారి అయిన ఆ యువరాజును నా సమక్షానికి తీసుకురండి.

यत्what/that which
यत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक (relative pronoun)
मयाby me
मया:
Kartr-karana (कर्ता-करण/agent)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formउत्तमपुरुष-सर्वनाम; तृतीया-विभक्ति, एकवचन
पूर्वम्previously
पूर्वम्:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootपूर्व (प्रातिपदिक/अव्यय)
Formअव्यय (adverb) = earlier/before
उक्तम्said/spoken
उक्तम्:
Karma (कर्म)
TypeVerb
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; 'said'
तुbut/indeed
तु:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formअव्यय (particle)
क्रियतेis done
क्रियते:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलट्-लकार (present), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; कर्मणि प्रयोग (is done)
किम्what?
किम्:
Prashna (प्रश्न)
TypeNoun
Rootक (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; प्रश्नवाचक
not
:
Sambandha (सम्बन्ध/negator)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
तत्that
तत्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; निर्देशक
तथाso/thus
तथा:
Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formअव्यय (adverb) = thus/so
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
राजपुत्रःthe prince
राजपुत्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootराजपुत्र (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास (राज्ञः पुत्रः); पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
युवयोःof you two
युवयोः:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम; षष्ठी/सप्तमी-विभक्ति, द्विवचन; 'of you two/for you two'
उपकारीhelpful/benefactor
उपकारी:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootउप-कारिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (benefactor)
ममmy
मम:
Shashthi-sambandha (षष्ठी-सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formषष्ठी-विभक्ति, एकवचन
अन्तिकम्near (me)
अन्तिकम्:
Desha-adhikarana (देश-अधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअन्तिक (प्रातिपदिक/अव्ययप्राय)
Formअव्ययप्राय (adverbial accusative) = near; द्वितीया-एकवचन रूपेण क्रियाविशेषण
Nāga-king (addressing his two sons)

{ "primaryRasa": "vira", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Kṛtajñatā (gratitude)Repayment of help (upakāra)Royal command

FAQs

A clear ethic of kṛtajñatā: one must remember and repay assistance received; neglecting to act on a pledged duty is treated as a moral lapse.

Carita with dharma-leaning instruction embedded in narrative: repayment of debts/obligations is a recurrent Purāṇic moral.

The ‘benefactor prince’ represents the external agent of dharma whose presence must be acknowledged—symbolically, conscience or rightful order being invited into the hidden realm.