Shloka 64

Adhyaya 23 — Ashvatara’s Vow for Madalasa and the Bestowal of Musical Science by Sarasvati

Sanskrit

ततो यथाभिलषितं वरमेनं प्रयच्छ नौ ।

मृता कुवलयाश्वस्य पत्नी देव ! मदालसा ॥

Transliteration

tato yathābhilaṣitaṃ varam enaṃ prayaccha nau | mṛtā kuvalayāśvasya patnī deva! madālasā ||

Translation

కాబట్టి, ఓ దేవా, మా ఇష్టానుసారం ఈ వరాన్ని ప్రసాదించుము—కువలయాశ్వుని భార్య మదాలసా మరణించింది.

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Adhikaraṇa (अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय, क्रियाविशेषण

• यथा-अभिलषितम्: as desired
• यथा-अभिलषितम्: Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: यथा (अव्यय) + अभिलषित (प्रातिपदिक)
• Form: समास: यथा + अभिलषितम् (अव्ययीभाव); नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; “as desired”

• वरम्: boon
• वरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (Accusative), एकवचन

• एनम्: this (boon)
• एनम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; सर्वनाम

• प्रयच्छ: grant
• प्रयच्छ: Kriyā (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-यम् (धातु)
• Form: लोट् (Imperative), मध्यमपुरुष (2nd person), एकवचन, परस्मैपद

• नौ: to us
• नौ: Sampradāna (सम्प्रदान)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: चतुर्थी विभक्ति (Dative/सम्प्रदान), द्विवचन; “to us”

• मृता: dead
• मृता: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: मृ (धातु)
• Form: क्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• कुवलयाश्वस्य: of Kuvalayāśva
• कुवलयाश्वस्य: Sambandha (सम्बन्ध/षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: कुवलयाश्व (प्रातिपदिक)
• Form: समास: कुवलय + अश्व (कर्मधारय/नामसमास); पुंलिङ्ग, षष्ठी (Genitive), एकवचन

• पत्नी: wife
• पत्नी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पत्नी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• देव: O god!
• देव: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन (Vocative/सम्बोधन), एकवचन

• मदालसा: Madālasā
• मदालसा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: मदालसा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; व्यक्तिनाम (proper name)

Speakers

• Aśvatara/Kambala to Śiva

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "karuna", "secondaryRasa": "bhakti", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Śiva

Key Themes

• Compassion and restoration
• Kingship narrative (Kuvalayāśva)
• Death and return

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

The verse locates divine intervention within a moral universe where grief is real yet addressed through dharmic recourse—approaching the deity, not despair.

How does this fit the Pancalakṣaṇa (5 characteristics)?

Ānucarita with Vaṃśānucarita overtones (royal personage Kuvalayāśva appears), though the immediate focus is the boon-episode.

What is the esoteric significance?

Madālasā’s ‘death’ and requested return can symbolize the reawakening of dormant wisdom (smṛti) within the household order (gṛhastha).