Previous Verse
Next Verse

Shloka 28

Adhyaya 23Ashvatara’s Vow for Madalasa and the Bestowal of Musical Science by Sarasvati

जड उवाच एवमुक्त्वा स नागेन्द्रः प्लक्षावतरणं गिरेः ।

तीर्थं हिमवतो गत्वा तपस्तेपे सुदुश्चरम् ॥

jaḍa uvāca evam uktvā sa nāgendraḥ plakṣāvataraṇaṁ gireḥ | tīrthaṁ himavato gatvā tapas tepe suduścaram ||

జడుడు అన్నాడు—ఇలా చెప్పి, నాగుల అధిపతి అయిన ఆ స్వామి హిమవత్ పర్వతంలోని ‘ప్లక్షావతరణ’ అనే పవిత్ర తీర్థానికి వెళ్లి, అక్కడ భరించలేనంత కఠిన తపస్సు చేశాడు।

जडःJaḍa (name)
जडः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootजड (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (Nominative singular)
उवाचsaid
उवाच:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
एवम्thus
एवम्:
Kriyāviśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootएवम् (अव्यय)
Formअव्यय; प्रकारवाचक क्रियाविशेषण (manner adverb)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having spoken’
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन (Nominative singular)
नागेन्द्रःlord of serpents
नागेन्द्रः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootनाग + इन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (nāgānām indraḥ = lord of serpents)
प्लक्षावतरणम्the Plakṣa-descent (place)
प्लक्षावतरणम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootप्लक्ष + अवतरण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन (Accusative singular); षष्ठी-तत्पुरुषः (plakṣasya avataraṇam = descent/place of descent at Plakṣa)
गिरेःof the mountain
गिरेः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootगिरि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-एकवचन (Genitive singular)
तीर्थम्sacred ford/pilgrimage spot
तीर्थम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन (Accusative singular)
हिमवतःof Himavat (Himalaya)
हिमवतः:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootहिमवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; षष्ठी-एकवचन (Genitive singular)
गत्वाhaving gone
गत्वा:
Pūrvakāla-kriyā (पूर्वकाल-क्रिया)
TypeVerb
Rootगम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund); ‘having gone’
तपःausterity; penance
तपः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootतपस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन (Accusative singular)
तेपेperformed (austerities)
तेपे:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootतप् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष; एकवचन; परस्मैपद
सुदुश्चरम्very hard (to perform)
सुदुश्चरम्:
Karma (कर्म)
TypeAdjective
Rootसु + दुष्चर (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-एकवचन; कर्मधारयः (su + duścara = very difficult); विशेषणम् तपः-शब्दस्य
Narrator: Jaḍa

{ "primaryRasa": "adbhuta", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Tīrtha-yātrāTapasSacred geography (Himavat)

FAQs

Purāṇic practice links inner discipline with sacred space: tīrthas are presented as accelerants for sādhana when approached with sincerity and restraint.

Not pañcalakṣaṇa; it is tīrtha and tapas narrative within Ākhyāna.

Mountain-tīrthas symbolize ascent of consciousness; ‘crossing’ (avataraṇa) hints at a transition from ordinary life to liminal, transformative practice.