Shloka 11

Adhyaya 22 — Kuvalayashva’s Death through Daitya-Deceit and Madalasa’s Self-Immolation

Sanskrit

यावदन्तर्जले देवं वरुणं यादसां पतिम् ।

वैदिकैर्वारुणैर्मन्त्रैः प्रजानां पुष्टिहेतुकैः ॥

Transliteration

yāvad antarjale devaṃ varuṇaṃ yādasāṃ patim | vaidikair vāruṇair mantraiḥ prajānāṃ puṣṭihetukaiḥ

Translation

ప్రజల పోషణ-సమృద్ధికి కారణమైన వైదిక వరుణమంత్రాలతో, జలచరాధిపతి దేవుడు వరుణుని నీటిలో నిలిచి పూజించు వరకు—

Word by Word

• यावत्: until/as long as
• यावत्: काल (Temporal marker)
• Type: Indeclinable
• Root: यावत् (अव्यय/संबन्धशब्द)
• Form: अव्यय; परिमाण/अवधिवाचक (as long as/until)

• अन्तर्जले: in the water
• अन्तर्जले: अधिकरण (Adhikaraṇa/Location)
• Type: Noun
• Root: अन्तर् + जल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/Locative), एकवचन; तत्पुरुष: जले अन्तर् (within water)

• देवम्: the god
• देवम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वरुणम्: Varuṇa
• वरुणम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: वरुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; ‘देवम्’ इत्यस्य विशेष्य/अप्पोजिशन

• यादसाम्: of aquatic beings
• यादसाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: यादस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन

• पतिम्: lord
• पतिम्: कर्म (Karma/Object)
• Type: Noun
• Root: पति (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन

• वैदिकैः: Vedic
• वैदिकैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Adjective
• Root: वैदिक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd/Instrumental), बहुवचन; ‘मन्त्रैः’ इति विशेषण

• वारुणैः: Varuṇa-related
• वारुणैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Adjective
• Root: वारुण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; ‘मन्त्रैः’ इति विशेषण (pertaining to Varuṇa)

• मन्त्रैः: with mantras
• मन्त्रैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Noun
• Root: मन्त्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• प्रजानाम्: of creatures/people
• प्रजानाम्: सम्बन्ध (Genitive relation)
• Type: Noun
• Root: प्रजा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• पुष्टिहेतुकैः: which cause nourishment
• पुष्टिहेतुकैः: करण (Karaṇa/Instrument)
• Type: Adjective
• Root: पुष्टि + हेतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष: पुष्टेः हेतवः (causes of nourishment); ‘मन्त्रैः’ इति विशेषण

Speakers

• Narrator (continuing a sentence; verse appears incomplete without the next śloka)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "shanta", "secondaryRasa": "adbhuta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Primary Deities

• Varuṇa

Key Themes

• Vedic ritual
• Water-deity worship
• Prosperity of subjects

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Ritual is linked to collective welfare: invoking Varuṇa (waters, order, moral oversight) is presented as supporting the nourishment and stability of the realm.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Dharma/ācāra embedded in narrative; while Varuṇa is a cosmological deity, the verse itself is not a sarga/pratisarga passage.

What is the esoteric significance?

Entering water to invoke Varuṇa suggests purification and alignment with cosmic order; 'puṣṭi' indicates that inner order (ṛta) is mirrored as outer prosperity.