Shloka 29
Adhyaya 20 — Ritadhvaja’s Companionship with the Naga Princes and the Origin of the Horse Kuvalaya
धिक् तस्य जीवितं पुंसो मित्राणामुपकारिणाम् ।
प्रतीरूपमकुर्वन् यो जीवामीत्यवगच्छति ॥
dhik tasya jīvitaṃ puṃso mitrāṇām upakāriṇām | pratirūpam akurvan yo jīvāmīty avagacchati ||
మిత్రుల సహాయం పొందినప్పటికీ తగిన ప్రతిఫలం చేయని వాడు, అయినా ‘నేను సుఖంగా జీవిస్తున్నాను’ అని భావిస్తే—అటువంటి వాడి జీవితానికి ధిక్కారం।
{ "primaryRasa": "raudra", "secondaryRasa": "dharma", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }
FAQs
To accept benefit without repayment corrodes personhood; mere biological survival is not ‘living’ in the dharmic sense. Social bonds are sustained by pratyupakāra (appropriate reciprocity).
Ethical admonition (ācāra-dharma), not pañcalakṣaṇa.
The ‘fitting return’ is the balancing of energies: taking without giving creates inner debt (ṛṇa) and spiritual stagnation, even if outward life appears comfortable.