Shloka 6

Adhyaya 15 — Karmic Retribution: Rebirths After Naraka and the King’s Compassion in Hell

Sanskrit

न्यासापहर्ता नरकाद्विमुक्तो जायते कृमिः । असूयकश्च नरकान्मुक्तो भवति राक्षसः ॥

Transliteration

nyāsāpahartā narakādvimukto jāyate kṛmiḥ / asūyakaśca narakānmukto bhavati rākṣasaḥ

Translation

యెవడు తనకు అప్పగించిన నిక్షేపాన్ని దొంగిలిస్తాడో, అతడు నరకం నుండి విముక్తుడై పురుగు యోనిలో జన్మిస్తాడు; మరియు యెవడు ఈర్ష్యగలవాడో, అతడు నరక విముక్తి అనంతరం రాక్షసుడవుతాడు।

Word by Word

• न्यास-अपहर्ता: one who steals a deposit/trust
• न्यास-अपहर्ता: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: न्यास (प्रातिपदिक) + अपहृ (धातु) → अपहर्तृ (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (न्यासस्य अपहर्ता = depositor’s-trust thief)

• नरकात्: from hell
• नरकात्: अपादान (source; from)
• Type: Noun
• Root: नरक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी (5th/Ablative), एकवचन

• विमुक्तः: released, freed
• विमुक्तः: कर्ता-विशेषण (qualifier)
• Type: Adjective
• Root: वि + मुच् (धातु) → विमुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• जायते: is born
• जायते: क्रिया (verb)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद

• कृमिः: a worm
• कृमिः: प्रेडिकेट-नाम (predicate nominative)
• Type: Noun
• Root: कृमि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• असूयकः: a jealous/envious person
• असूयकः: कर्ता (subject)
• Type: Noun
• Root: असूयक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• नरकात्: from hell
• नरकात्: अपादान (from)
• Type: Noun
• Root: नरक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन (पाठे: नरकान्मुक्तः = नरकात् मुक्तः)

• मुक्तः: freed
• मुक्तः: कर्ता-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: मुच् (धातु) → मुक्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त (PPP)

• भवति: becomes
• भवति: क्रिया (verb)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)
• Form: लट्, प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• राक्षसः: a rākṣasa (demon)
• राक्षसः: प्रेडिकेट-नाम
• Type: Noun
• Root: राक्षस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

Speakers

• Not specified in input (didactic narration)

Verse Rasa

{ "primaryRasa": "bhayanaka", "secondaryRasa": "shanta", "rasaIntensity": 0, "emotionalArcPosition": "", "moodDescriptors": [] }

Key Themes

• Dharma
• Property ethics (trust/deposit)
• Envy (asūyā)
• Naraka and post-naraka rebirth

FAQs

What is the philosophical or ethical takeaway?

Betraying trust (nyāsa) is singled out as especially corrosive to social order, while envy is treated as a deep inner vice; both are shown to have consequences beyond immediate punishment—shaping future nature and embodiment.

How does this fit the Pancalakshana (5 characteristics)?

Not a direct pancalakṣaṇa unit; it is dharma/karma-vipāka instruction embedded within Purāṇic discourse.

What is the esoteric significance?

‘Worm’ suggests a degraded, hidden existence (life feeding on decay), while ‘rākṣasa’ suggests a psyche hardened into hostility—symbolic of envy’s transformation into predatory identity.