Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Adhyāya 61: Saṃmohana-astra and the Kuru Withdrawal (संमोहनास्त्रं तथा कुरुनिवृत्तिः)

मया चक्रमिवादिद्धं सैन्यं द्रक्ष्यसि केवलम्‌ । इष्वस्त्रे शिक्षितं चित्रमहं दर्शयितास्मि ते,“मेरे बाणोंसे घायल हुई सारी सेनाको तुम चक्रकी भाँति घूमती हुई देखोगे। आज तुम्हें बाणविद्यामें प्राप्त की हुई अपनी विचित्र शिक्षाका परिचय कराऊँगा

mayā cakram ivādiddhaṃ sainyaṃ drakṣyasi kevalam | iṣv-astre śikṣitaṃ citram ahaṃ darśayitāsmi te |

నా బాణాలతో గాయపడిన సమస్త సేనను నీవు చక్రంలా తిరుగుతూ చూస్తావు. ఈ రోజు బాణవిద్యలో నేర్చుకున్న నా విచిత్ర నైపుణ్యాన్ని నీకు చూపిస్తాను.

मयाby me
मया:
Karana
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, तृतीया, एकवचन
and
:
TypeIndeclinable
Root
चक्रम्a wheel/discus
चक्रम्:
TypeNoun
Rootचक्र
Formनपुंसक, द्वितीया, एकवचन
इवlike/as
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
आदिद्धम्set ablaze/ignited
आदिद्धम्:
TypeVerb
Rootआ-दीध् (दीध्/दह्)
Formनपुंसक, द्वितीया, एकवचन, क्त (past passive participle)
सैन्यम्army
सैन्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसैन्य
Formनपुंसक, द्वितीया, एकवचन
द्रक्ष्यसिyou will see
द्रक्ष्यसि:
TypeVerb
Rootदृश्
Formलृट् (simple future), मध्यम, एकवचन
केवलम्only/merely
केवलम्:
TypeIndeclinable
Rootकेवल
इष्वस्त्रेin archery (arrow-weaponry)
इष्वस्त्रे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइष्वस्त्र
Formनपुंसक, सप्तमी, एकवचन
शिक्षितम्learned/trained
शिक्षितम्:
TypeVerb
Rootशिक्ष्
Formनपुंसक, द्वितीया, एकवचन, क्त (past passive participle)
चित्रम्wonderful/varied
चित्रम्:
TypeAdjective
Rootचित्र
Formनपुंसक, द्वितीया, एकवचन
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअस्मद्
Form—, प्रथमा, एकवचन
दर्शयिताone who will show
दर्शयिता:
TypeNoun
Rootदृश् (caus. दर्शय्)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन, तृच् (agent noun)
अस्मिam
अस्मि:
TypeVerb
Rootअस्
Formलट् (present), उत्तम, एकवचन
तेto you
ते:
Sampradana
TypeNoun
Rootयुष्मद्
Form—, चतुर्थी, एकवचन

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
C
cakra (wheel)
S
sainya (army)
I
iṣu-astra (arrows/archery)

Educational Q&A

The verse highlights the kṣatriya ideal of disciplined mastery: martial power is not mere violence but a trained art (śikṣita) to be demonstrated with control and purpose, underscoring responsibility in the use of force.

A warrior (as reported by Vaiśampāyana) declares that the opposing army will appear to whirl like a wheel after being struck by his arrows, and he promises to display his extraordinary training in archery.