Shloka 7
त्रिगर्त-मात्स्य-संग्रामः
The Trigarta–Matsya Engagement at Twilight
त॑ सभायां महाराजमासीने राष्ट्रवर्धनम् । अपने राष्ट्रकी उन्नति करनेवाले महाराज विराट कुण्डल तथा अंगद (बाजूबन्द)-धारी शूरवीर योद्धाओंसे घिरकर मन्त्रियों तथा महात्मा पाण्डवोंके साथ राजसभामें बैठे थे ।। ६ न् सोअब्रवीदुपसंगम्य विराट प्रणतस्तदा,उस समय उनके पास जाकर गोपने प्रणाम करके कहा--“महाराज! त्रिगर्तदेशके सैनिक हमें युद्धमें जीतकर और भाई-बन्धुओंसहित हमारा तिरस्कार करके आपकी लाखों गौओंको हॉँककर लिये जा रहे हैं
tāṁ sabhāyāṁ mahārājam āsīnaṁ rāṣṭravardhanam | kuṇḍalāṅgadadhāribhiḥ śūraiḥ parivṛtaṁ virāṭam mantribhiḥ saha mahātmabhiḥ pāṇḍavaiś ca ||
sa u abravīd upasaṅgamya virāṭaṁ praṇatas tadā | “mahārāja! trigartadeśasya sainikā asmān yuddhe jitvā bhrātṛ-bandhubhiḥ saha tiraskṛtya tava lakṣaśo gāvo hāṅkṛtya nīyante” ||
రాజ్యాభివృద్ధిని కాంక్షించే మహారాజు విరాటుడు రాజసభలో ఆసీనుడై ఉన్నాడు—కుండలాలు, అంగదాలు ధరించిన శూరయోధులతో చుట్టుముట్టబడి, మంత్రులతోను మహాత్ములైన పాండవులతోను కూడి. అప్పుడు ఒక గోపుడు దగ్గరకు వచ్చి నమస్కరించి ఇలా చెప్పాడు—“మహారాజా! త్రిగర్తదేశ సైనికులు యుద్ధంలో మమ్మల్ని ఓడించి, మా బంధువులతో కూడ మమ్మల్ని అవమానించి, మీ లక్షల గోవులను తోలుకుపోతున్నారు.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage foregrounds rājadharma: a king’s ethical obligation to protect the wealth and livelihood of his realm—symbolized by cattle—and to respond to aggression and humiliation inflicted upon his people.
In Virāṭa’s royal assembly, a messenger approaches, bows, and reports that the Trigartas have defeated local defenders, insulted them and their kin, and are driving away Virāṭa’s vast herds of cattle—setting up the ensuing response and conflict.