Shloka 95
युधिष्ठिरस्य अर्जुनप्रेषण-युक्तिवर्णनम् | Yudhiṣṭhira’s Rationale for Sending Arjuna and Request to Dhaumya
Devanagari script
योनिद्धारं च तत्रैव विश्रुतं भरतर्षभ । तत्राभिगम्य मुच्येत पुरुषो योनिसंकटात्,भरतश्रेष्ठ! वहीं विख्यात योनिद्वारतीर्थ है, जहाँ जाकर मनुष्य योनिसंकटसे मुक्त हो जाता है--उसका पुनर्जन्म नहीं होता
Transliteration
yoniddhāraṃ ca tatraiva viśrutaṃ bharatarṣabha | tatrābhigamya mucyeta puruṣo yonisaṅkaṭāt ||
Translation
ఓ భరతశ్రేష్ఠా! అక్కడే ‘యోనిద్వార’మనే ప్రసిద్ధ తీర్థం ఉంది. అక్కడికి వెళ్లినవాడు యోనిసంకటము నుండి విముక్తుడవుతాడు—పునర్జన్మ బంధం తెగుతుంది.
Word by Word
योनिद्धारम्the ‘yoni-gate’ (sacred ford/place named Yoni-dvāra)
योनिद्धारम्:
Karma
TypeNoun
Rootयोनिद्वार
FormNeuter, Accusative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
एवindeed/just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
विश्रुतम्well-known, renowned
विश्रुतम्:
TypeAdjective
Rootविश्रुत
FormNeuter, Accusative, Singular
भरतर्षभO bull among the Bharatas
भरतर्षभ:
TypeNoun
Rootभरतर्षभ
FormMasculine, Vocative, Singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootतत्र
अभिगम्यhaving gone/approached
अभिगम्य:
TypeVerb
Rootअभि-गम्
FormGerund (Absolutive), Parasmaipada (usage-neutral here)
मुच्येतwould be freed / may be released
मुच्येत:
TypeVerb
Rootमुच्
FormOptative (Vidhi-lin), Atmanepada (passive sense), 3rd, Singular
पुरुषःa man/person
पुरुषः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरुष
FormMasculine, Nominative, Singular
योनि-संकटात्from the distress/difficulty of (re)births
योनि-संकटात्:
Apadana
TypeNoun
Rootयोनि-संकट
FormNeuter, Ablative, Singular
Speaker
घुलस्त्य उवाच
Characters & Entities
B
Bharatarṣabha (honorific addressee, likely Yudhiṣṭhira)Y
Yonidvāra-tīrtha (sacred ford/pilgrimage site)Sandhi Notes