Shloka 54
Sudeva Identifies Damayantī in Cedi (सुदेवेन दमयन्ती-परिचयः)
असहाया नरेभ्यश्षु नोद्धिजस्यमरप्रभे । “मेघमालामें प्रकाशित होनेवाली बिजलीकी भाँति तुम इस दुःखमें भी कैसी तेजस्विनी दिखायी देती हो। मुझसे बताओ, तुम कौन हो? किसकी स्त्री हो? यद्यपि तुम्हारे शरीरपर कोई आभूषण नहीं है तो भी तुम्हारा यह रूप मानव-जगत्का नहीं जान पड़ता। देवताकी- सी दिव्य कान्ति धारण करनेवाली वत्से! तुम असहाय-अवस्थामें होकर भी लोगोंसे डरती क्यों नहीं हो?' ।। तच्छुत्वा वचन तस्या भेमी वचनमत्रवीत्,उसकी वह बात सुनकर भीमकुमारीने कहा--
Bṛhad-aśva uvāca: Asahāyā narebhyaś ca no dvidyase ’maraprabhe? Meghamālāyāṃ prakāśamānā vidyud iva tvaṃ duḥkhe ’pi kathaṃ tejasvinī dṛśyase. Brūhi me—kā tvaṃ? kasya bhāryā? Yady api te śarīre nālaṅkārāḥ santi, tathāpi te rūpaṃ mānuṣa-lokasya na pratibhāti. Devatā-sadṛśīṃ divyāṃ kāntiṃ dhārayantī vatsa! asahāyā satī ’pi kathaṃ lokebhyo na bibheṣi? Tat śrutvā tasyā vacanaṃ Bhīmī vacanam abravīt.
బృహదశ్వుడు అన్నాడు— “ఓ కాంతిమతీ! రక్షణలేకున్నా నరులను నీవెందుకు భయపడవు? మేఘమాల మధ్య మెరుపు మెరుస్తున్నట్లే, ఈ దుఃఖంలోనూ నీవు ఆశ్చర్యకరంగా ప్రకాశిస్తున్నావు. చెప్పు—నీవెవరు? ఎవరి భార్యవు? ఆభరణాలు లేకున్నా నీ సౌందర్యం మానవలోకానికి చెందినదిగా అనిపించదు. దేవతాసమానమైన దివ్యకాంతి ధరించిన వత్సే! ఒంటరిగా ఉండి కూడా నీవెందుకు మనుష్యులను భయపడవు?” అతని మాటలు విని భీమీ కన్య ఇలా పలికింది—
बृहदश्चव उवाच
Educational Q&A
The verse highlights an ethical tension: a lone woman’s vulnerability in society versus her inner radiance and fearlessness. It implicitly questions social duty (dharma) regarding protection of the unprotected and recognizes that true dignity and spiritual splendor do not depend on external ornaments.
Bṛhad-aśva addresses a solitary maiden named Bhīmī, astonished by her divine-like beauty and composure despite being unaccompanied. He asks her identity and marital affiliation, and the verse ends by indicating that Bhīmī is about to respond.