Shloka 51
Sudeva Identifies Damayantī in Cedi (सुदेवेन दमयन्ती-परिचयः)
उन्मत्तवेषा कल्याणी श्रीरिवायतलोचना । सा जन वारयित्वा त॑ं प्रासादतलमुत्तमम्,“इसका वेष तो उन्मत्तके समान है, परंतु यह विशाल नेत्रोंवाली युवती कल्याणमयी लक्ष्मीके समान जान पड़ती है।” धाय उन सब लोगोंको हटाकर उसे उत्तम राजमहलकी अट्टालिकापर चढ़ा ले आयी। राजन! तत्पश्चात् विस्मित होकर राजमाताने दमयन्तीसे पूछा --अहो! तुम इस प्रकार दुःखसे दबी होनेपर भी इतना सुन्दर रूप कैसे धारण करती हो?
Bṛhadaśva uvāca — Unmattaveṣā kalyāṇī śrīr ivāyatalocanā | sā janān vārayitvā taṁ prāsādatalaṁ uttamam ||
“ఆమె వేషం ఉన్మత్తురాలివలె కనిపించినా, ఈ కల్యాణమయి, విశాలనేత్రాల యువతి సాక్షాత్తు శ్రీ (లక్ష్మీ) వలెనే తోస్తోంది.” అని చెప్పి ధాత్రి జనులను తొలగించి ఆమెను ఉత్తమ రాజప్రాసాదపు మేడపైకి తీసుకువచ్చింది. ఆపై ఆశ్చర్యపోయిన రాజమాత దమయంతిని అడిగింది—“అయ్యో! ఇంత దుఃఖంతో నలిగిపోతూ కూడా నీవు ఇంత సౌందర్యాన్ని ఎలా ధరించగలుగుతున్నావు?”
बृहदश्चव उवाच
Educational Q&A
Outer distress and social misrecognition do not erase inner virtue; true nobility and auspiciousness can shine even when one is overwhelmed by suffering, inviting compassion and ethical attention rather than contempt.
Damayantī, appearing in a dishevelled, ‘madwoman-like’ guise, is nevertheless perceived as Lakṣmī-like in beauty. The attendant clears the crowd and brings her to the palace terrace, where the astonished queen-mother questions how Damayantī can remain so beautiful despite intense hardship.