Shloka 11
Sudeva Identifies Damayantī in Cedi (सुदेवेन दमयन्ती-परिचयः)
ते त॑ ममर्दु: सहसा चेष्टमानं महीतले । हाहाकारं प्रमुड्चन्त: सार्थिका: शरणार्थिन:,उन हाथियोंने सहसा पहुँचकर समूचे दलको कुचल दिया। कितने ही मनुष्य धरतीपर पड़े-पड़े छटपटा रहे थे। उस दलके कितने ही पुरुष हाहाकार करते हुए बचावकी जगह खोजते हुए जंगलके पौधोंके समूहमें भाग गये। बहुत-से मनुष्य तो नींदके मारे अन्धे हो रहे थे। हाथियोंने किन्हींको दाँतोंसे, किन्हींको सूड़ोंसे और कितनोंको पैरोंसे घायल कर दिया
te taṁ mamarduḥ sahasā ceṣṭamānaṁ mahītale | hāhākāraṁ pramuñcantaḥ sārthikāḥ śaraṇārthinaḥ ||
ఆ ఏనుగులు అకస్మాత్తుగా వచ్చి నేలపై తపనపడుతున్న అతనిని తొక్కివేశాయి; కారవాన్ వారు శరణం కోరుతూ హాహాకారాలు చేస్తూ ఘోరంగా విలపించారు।
बृहदश्चव उवाच
Educational Q&A
The verse highlights human helplessness when confronted by sudden, overwhelming danger, and how fear drives people to seek śaraṇa (refuge). Ethically, it underscores the need for vigilance and responsible conduct in hazardous environments, and compassion toward those caught in calamity.
In Bṛhadaśva’s narration, elephants charge and trample a person on the ground; the caravan-men panic, cry out loudly, and scatter in search of safety.