Adhyaya 286

Verse 1

अपना स२ (0 अवज असल चतुरशीर्त्याधिकद्विशततमो< ध्याय: अंगदका रावणके पास जाकर रामका संदेश सुनाकर लौटना तथा राक्षसों और वानरोंका घोर संग्राम मार्कण्डेय उवाच प्रभूतान्नोदके तस्मिन्‌ बहुमूलफले वने । सेनां निवेश्य काकुत्स्थो विधिवत्‌ पर्यरक्षत

మార్కండేయుడు పలికెను—యుధిష్ఠిరా! లంక సమీపంలోని ఆ వనంలో అన్నమూ నీరూనూ సమృద్ధిగా ఉండెను; మూలములు ఫలములు విరివిగా లభించెను. అందుచేత కాకుత్స్థుడు (శ్రీరాముడు) అక్కడ సేనను శిబిరంగా నిలిపి విధివిధానముగా దానిని రక్షించెను।

Verse 2

रावण: संविध॑ चक्रे लड़कायां शास्त्रनिर्मिताम्‌ । प्रकृत्यैव दुराधर्षा दृढप्राकारतोरणा

మార్కండేయుడు పలికెను—రావణుడు లంకలో శాస్త్రోక్త విధానముల ప్రకారం నిర్మితమైన యుద్ధోపకరణములనూ రక్షణా-వ్యవస్థలనూ సక్రమంగా అమర్చెను. లంక స్వభావముచేతనే దురాధర్ష; దాని ప్రాకారములు, తోరణములు అత్యంత దృఢములు।

Verse 3

अगाधतोया: परिखा मीननक्रसमाकुला: । बभूवु: सप्त दुर्धर्षा: खादिरै: शड्कुभिश्चिता:

మార్కండేయుడు పలికెను—నగరమున చుట్టూ ఏడు లోతైన కందకములు ఉండెను; వాటిలో అగాధమైన నీరు నిండియుండి, చేపలు మరియు మకరములు మొదలైన జలచరములతో కిటకిటలాడెను. అవి ఖదిర కఱ్ఱల మేకులతో అన్ని వైపులా బలపరచబడి దురాధర్షములయ్యెను।

Verse 4

कपाटलयन्त्रदुर्धर्षा बभूवु: सहुडोपला: । साशीविषघटायोधा: ससर्जरसपांसव:

బలమైన కపాటాలు, స్థిరంగా అమర్చిన దుర్ధర్ష యంత్రాలు, రాళ్లూ క్షేపణాస్త్రాల గుట్టలతో ఆ కందకాలు అజేయంగా మారాయి. పైగా విషసర్పాల గుంపులు, యోధుల దళాలు, సర్జరస (లాక్కు/రెసిన్) నిల్వలు, ధూళి—ఇవన్నీ కలసి వాటిని మరింత రక్షించాయి; అందువల్ల ఆ కందకాలను దాటడం అత్యంత కష్టం అయింది.

Verse 5

मुसलालातनाराचतोमरासिपर श्वथैः । अन्विताश्न शतघ्नीभि: समधूच्छिष्टमुद्गरा:,मुसल, अलात (बनैठी), बाण, तोमर, तलवार, फरसे, मोमके मुद्गर तथा तोप आदि अस्त्र-शस्त्रोंके संग्रहके कारण भी वे खाइयाँ दुर्लघ्य थीं

ముసలాలు, అలాతాలు (అగ్నిదండాలు), ఇనుప బాణాలు, తోమరాలు, ఖడ్గాలు, పరశువులు—ఇవన్నీ కాక శతఘ్నీలు, బరువైన ముద్గరాలు కూడా అక్కడ సిద్ధంగా ఉండేవి; వాటిపై పొగమరియు దహనావశేషాలు అంటి ఉండేవి. ఆయుధాల ఈ విస్తార సమాహారమే ఆ కందకాలను మరింత దాటలేనివిగా చేసింది.

Verse 6

पुरद्वारेषु सर्वेषु गुल्मा: स्थावरजड़मा: । बभूवु: पत्तिबहुला: प्रभूतगजवाजिन:

నగరంలోని ప్రతి ద్వారమున గుల్మాలు—కోటలవంటి రక్షణస్థానాలు—స్థాపించబడి, అవి స్థావర (అచల)ంగా ఉండేవి. వాటిలో ప్రధానంగా పాదాతి సైన్యం ఉండగా, అనేక గజారోహులు మరియు అశ్వారోహులు కూడా ఉన్నారు.

Verse 7

अड्ढदस्त्वथ लड्काया द्वारदेशमुपागतः । विदितो राक्षसेन्द्रस्य प्रविवेश गतव्यथ:

అప్పుడు మహాబలవంతుడైన అంగదుడు, శ్రీరామచంద్రుని ఆజ్ఞతో దూతగా, లంక ద్వారప్రదేశానికి చేరాడు. అతని రాక రాక్షసేంద్రుడైన రావణునికి తెలియజేయబడింది. అనుమతి లభించగానే అతడు భయములేక నగరంలో ప్రవేశించాడు.

Verse 8

मध्ये राक्षसकोटीनां बह्दीनां सुमहाबल: । शुशुभे मेघमालाभिरादित्य इव संवृत:

అనేక కోటి రాక్షసుల మధ్యలో ఆ సుమహాబలవంతుడైన అంగదుడు, మేఘమాలలతో ఆవరించబడిన ఆదిత్యునివలె ప్రకాశించాడు.

Verse 9

स समासाद्य पौलस्त्यममात्यैरभिसंवृतम्‌ । रामसंदेशमामन्त्र्य वाग्मी वक्तुं प्रचक्रमे

మంత్రులతో పరివృతుడై ఉన్న పౌలస్త్యుడు (రావణుడు) వద్దకు చేరి, రామసందేశాన్ని విధివిధానంగా నివేదించి, వాగ్మి అయిన దూత మాట్లాడటం ప్రారంభించాడు.

Verse 10

मन्त्रियोंसे घिरकर बैठे हुए पुलस्त्यनन्दन रावणके पास पहुँचकर कुशल वक्ता अंगदने रावणको सम्बोधित करके श्रीरामचन्द्रजीका संदेश इस प्रकार कहना आरम्भ किया -- ९ || ([[।[[[[[। एए।[एाएएएएए ४५ | गाए प्ञगगा |! 0 चर | आह वत्वां राघवो राजन्‌ कोसलेन्द्रो महायशा: । प्राप्तकालमिदं वाक्‍्यं तदादत्स्व कुरुष्व च

అంగదుడు అన్నాడు— “ఓ రాజా! కోసలాధిపతి మహాయశస్వి రాఘవుడు (శ్రీరాముడు) నీతో ఇలా అంటున్నాడు. ఇది కాలోచితమైన వాక్యం; దీన్ని స్వీకరించి, దానికి తగినట్లు కార్యం చేయి, రాజా!”

Verse 11

“जो राजा अपने मनको काबूमें न रखकर अन्यायमें तत्पर रहता है, उसका आश्रय लेकर उसके अधीन रहनेवाले नगर और देश भी अनीतिपरायण होकर नष्ट हो जाते हैं!

ఏ రాజు తన మనస్సును నియంత్రించుకోక అధర్మంలో నిమగ్నుడవుతాడో, అతని ఆశ్రయమై అతని అధీనంలో ఉన్న నగరాలు, దేశాలు కూడా అనీతిలో పడిపోయి చివరకు నశిస్తాయి.

Verse 12

त्वयैकेनापराद्धं मे सीतामाहरता बलात्‌ | वधायानपराद्धानामन्येषां तद्‌ भविष्यति,'सीताका बलपूर्वक अपहरण करके मेरा अपराध तो अकेले तुमने किया है, परंतु इसके कारण अन्य निर्दोष लोग भी मारे जायँगे”

సీతను బలవంతంగా అపహరించి నా పట్ల అపరాధం చేసినది నీవొక్కడివే; కానీ ఆ కార్యఫలంగా ఇతర నిరపరాధులకూ వధ సంభవిస్తుంది.

Verse 13

अकृतात्मानमासाद्य राजानमनये रतम्‌ | विनश्यन्त्यनयाविष्टा देशाक्ष नगराणि च

అసంయమి, అధర్మంలో రతుడైన రాజు అధికారం పొందితే దేశాలు, నగరాలు కూడా అదే అనీతికి లోనై నశిస్తాయి. నీవు బలదర్పాలతో మత్తుడై, గతంలో వనవాసి ఋషులను హింసించి, దేవతలను అవమానించావు—ఆ దుష్కర్మఫలం ఇప్పుడు నీకు పక్వమవుతోంది.

Verse 14

राजर्षयश्न निहता रुदत्यश्न हृता: स्त्रिय: । तदिदं समनुप्राप्तं फलं तस्यानयस्य ते

రాజర్షులు హతులయ్యారు; విలపిస్తున్న స్త్రీలు అపహరింపబడ్డారు. ఇప్పుడు నీ ఆ అధర్మానికి ఫలితం నీ మీదికి వచ్చి చేరింది; నీవు ఒకనాడు విడిచిపెట్టిన హింసా-అహంకారమే నేడు పరిపక్వమై అనివార్య ఫలితంగా తిరిగి వచ్చింది।

Verse 15

हन्तास्मि त्वां सहामात्यैर्युध्यस्व पुरुषो भव । पश्य मे धनुषो वीर्य मानुषस्य निशाचर

నేను నిన్ను నీ అమాత్యులతో కూడి సంహరిస్తాను. ధైర్యముంటే యుద్ధం చేయి—పౌరుషం చూపు. ఓ నిశాచరా! నేను మనుష్యుడినైనా నా ధనుస్సు బలాన్ని చూడు।

Verse 16

मुच्यतां जानकी सीता न मे मोक्ष्यसि कर्हिचित्‌ । अराक्षसमिमं लोकं कर्तास्मि निशितै: शरै:

జానకీ సీతను విడిచిపెట్టు; లేకపోతే నా చేతుల నుంచి నీవు ఎప్పటికీ ప్రాణాలతో తప్పించుకోలేవు. నా పదునైన బాణాలతో ఈ లోకాన్ని రాక్షసరహితం చేస్తాను।

Verse 17

इति तस्य ब्रुवाणस्य दूतस्य परुषं वच: । श्रुत्वा न ममृषे राजा रावण: क्रोधमूर्च्छित:,श्रीरामचन्द्रजीके दूतके मुखसे ऐसी कठोर बातें सुनकर राजा रावण सहन न कर सका। वह क्रोधसे मूर्च्छित हो उठा

ఆ దూత పలికిన కఠిన వచనాలను విని రాజు రావణుడు సహించలేకపోయాడు; కోపంతో మూర్ఛించినవాడిలా రోషంతో ఉప్పొంగిపోయాడు।

Verse 18

इ्धितज्ञास्ततो भर्तुश्न॒त्वारो रजनीचरा: । चतुर्ष्वज्रेषु जगृहुः शार्टूलमिव पक्षिण:

అప్పుడు యజమాని సంకేతాన్ని గ్రహించిన నలుగురు నిశాచరులు లేచి, పక్షులు పులిని పట్టుకున్నట్లుగా, అతని నాలుగు అవయవాలను పట్టుకున్నారు।

Verse 19

तांस्तथाड्रेषु संसक्तानड्रदो रजनीचरान्‌ । आदायैव खमुत्पत्य प्रासादतलमाविशत्‌,अंगद इस प्रकार अपने अंगोंसे सटे हुए उन चारों राक्षसोंको लिये-दिये आकाशभमें उछलकर महलकी छतपर जा चढ़े

మార్కండేయుడు పలికెను—తన అవయవాలకు గట్టిగా అంటుకున్న ఆ నాలుగు రజనీచరులను అలాగే పట్టుకొని అంగదుడు ఆకాశంలోకి ఎగిరి రాజప్రాసాదపు పైకప్పుపై దిగాడు।

Verse 20

वेगेनोत्पततस्तस्य पेतुस्ते रजनीचरा: । भुवि सम्मभिन्नह्दया: प्रहारवरपीडिता:

మార్కండేయుడు పలికెను—అతడు మహావేగంతో ఎగిరినప్పుడు ఆ రజనీచరులు వదిలిపడి భూమిపై పడిపోయారు। వారి హృదయాలు చీలిపోయి, ప్రహారబలంతో నలిగిపోయి ఘోర వేదనను అనుభవించారు।

Verse 21

संसक्तो हर्म्यशिखरात्‌ तस्मात्‌ पुनरवापतत्‌ | लड्घयित्वा पुरीं लड़॒कां सुवेलस्य समीपत:,छतपर चढ़े हुए अंगद फिर उस महलके कँगूरेसे कूद पड़े और लंकापुरीको लाँधकर सुवेलपर्वतके समीप आ पहुँचे

మార్కండేయుడు పలికెను—ప్రాసాద శిఖరాన్ని చేరిన అంగదుడు మళ్లీ ఆ ఎత్తు నుండి దూకాడు; లంకాపురిని దాటి సువేల పర్వత సమీపానికి చేరాడు।

Verse 22

कोसलेन्द्रमथागम्य सर्वमावेद्य वानर: । विशश्राम स तेजस्वी राघवेणाभिनन्दित:

తర్వాత కోసలాధిపతి శ్రీరాముని వద్దకు వెళ్లి వానరుడు అంగదుడు సమస్త విషయాలను నివేదించాడు। రాఘవుడు ఆ తేజోవంతుడైన దూతను అభినందించాడు; ఆపై అతడు విశ్రాంతి తీసుకున్నాడు।

Verse 23

तत: सर्वाभिसारेण हरीणां वातरंहसाम्‌ | भेदयामास लड़्काया: प्राकारं रघुनन्दन:

అనంతరం వాయువేగంతో దూసుకెళ్లే వానరసేన సమగ్ర దాడితో రఘునందనుడు శ్రీరాముడు లంక ప్రాకారాన్ని ఛేదించాడు।

Verse 24

विभीषणर्क्षाधिपती पुरस्कृत्याथ लक्ष्मण: । दक्षिणं नगरद्वारमवामृद्नाद्‌ दुरासदम्‌,नगरके दक्षिण द्वारमें प्रवेश करना बहुत कठिन था, परंतु लक्ष्मणने विभीषण और जाम्बवानको आगे करके उसे भी धूलमें मिला दिया

అప్పుడు లక్ష్మణుడు విభీషణుని, ఋక్షాధిపతి జాంబవంతుని ముందుంచి, దుర్భేద్యమైన నగర దక్షిణ ద్వారాన్ని యుద్ధంలో నలిపి ధూళిలో కలిపివేశాడు।

Verse 25

करभारुणपाण्डूनां हरीणां युद्धशालिनाम्‌ । कोटीशतसहस््रेण लड़कामभ्यपपत्‌ तदा,तत्पश्चात्‌ उन्होंने हथेलीके समान श्वेत और लाल रंगके युद्धकुशल वानरोंकी दस खरब सेनाके साथ लंकामें प्रवेश किया

తదుపరి అతడు యుద్ధనిపుణులైన వానరుల అపార సేనతో—కొంతమంది అరచేతి వలె తెల్లగా, కొంతమంది అరుణ-ఎర్రగా—లంకపై దూసుకెళ్లి ప్రవేశించాడు।

Verse 26

प्रलम्बबाहूरुकरजड्घान्तरविलम्बिनाम्‌ | ऋक्षाणां धूम्रवर्णानां तिस््र: कोट्यो व्यवस्थिता:

అక్కడ ధూమ్రవర్ణమైన ఋక్షుల మూడు కోట్లు సన్నద్ధంగా నిలిచాయి—వారి దీర్ఘ భుజాలు మహత్తర ఊరువులు, దృఢ జంఘల మధ్య వేలాడుతూ కనిపించాయి।

Verse 27

उनके भुजा, ऊरु, हाथ और जंघा (पिंडली)--ये सभी अड् विशाल थे तथा अंगोंकी कान्ति धुएँके समान काली थी, ऐसे तीन करोड़ रीछ सैनिक भी उनके साथ लंकामें जाकर युद्धके लिये डटे हुए थे ।।

వానరులు ఎగిరి పడుతూ, దూకుతూ కూలిపడుతూ ఉండగా అంతటి ధూళి లేచింది; దాని వల్ల సూర్యుని కాంతి మసకబారి, ఆ వేళ సూర్యుడు కనబడకుండిపోయాడు।

Verse 28

शालिप्रसूनसदृशै: शिरीषकुसुमप्रभै: । तरुणादित्यसदृशै: शणगौरैश्व वानरै:

రాజా! ధాన్యపు పువ్వుల వర్ణమున్నవారు, శిరీష పుష్పాల వంటి కాంతిగలవారు, ఉదయసూర్యుని వంటి అరుణ ప్రభావమున్నవారు, సణెపువ్వుల వంటి తెల్లని వర్ణమున్నవారు—ఇలాంటి వానరులతో నిండిపోవడంతో లంక ప్రాకారాలు నాలుగు వైపులా కపిలవర్ణంగా కనిపించాయి. ఆ అద్భుత దృశ్యాన్ని చూసి స్త్రీలు, వృద్ధులు సహా లంకావాసి రాక్షసులంతా ఆశ్చర్యంతో నిలిచి చూశారు।

Verse 29

प्राकारं ददृशुस्ते तु समन्‍्तात्‌ कपिलीकृतम्‌ | राक्षसा विस्मिता राजन्‌ सस्त्रीवृद्धा: समनन्‍्ततः

మార్కండేయుడు పలికెను—వారు చుట్టూరా ప్రాకారము కపిలవర్ణమైపోయినట్లు చూచిరి, యథా వానరవర్ణముతో ఆవరించబడినట్లు. రాజా, స్త్రీలు వృద్ధులు సహా రాక్షసులు నలుమూలల నిలిచి ఆశ్చర్యముతో ఆ దృశ్యమును తిలకించిరి.

Verse 30

बिभिदुस्ते मणिस्तम्भान्‌ कर्णान्‍्टशिखराणि च । भग्नोन्मथितश्‌ड्राणि यन्त्राणि च विचिक्षिपु:

మార్కండేయుడు పలికెను—వారు మణిమయ స్తంభములను, అతి ఎత్తైన భవనాల శిఖర-కంగూరులను పగులగొట్టిరి. క్షేపణయంత్రములు, ముట్టడి యంత్రములు కూడా చూర్ణముచేసి పెకలించి దూరముగా విసిరివేసిరి.

Verse 31

परिगृहा शतघ्नीश्व सचक्रा: सहुडोपला: । चिक्षिपुर्भुजवेगेन लड़कामध्ये महास्वना:,पहियोंवाली तोपों, शृंगों और गोलोंको ले-लेकर महान्‌ कोलाहल करते हुए वानर अपनी भुजाओंके वेगसे उन्हें लंकामें फेंकने लगे

మార్కండేయుడు పలికెను—శతఘ్నులు, చక్రసదృశ ఆయుధములు, పెద్ద పెద్ద రాళ్లు-శిలాఖండములు పట్టుకొని, మహా కోలాహలము చేస్తూ, వారు భుజబలముతో లంక మధ్యలోనికి విసిరివేయసాగిరి.

Verse 32

प्राकारस्थाक्ष ये केचिन्निशाचरगणास्तथा । प्रदुद्रुव॒ुस्ते शतश: कपिभि: समभिद्रुता:

మార్కండేయుడు పలికెను—ప్రాకారముపై కాపలాగా వందల సంఖ్యలో నిలిచిన నిశాచరగణములు, వానరుల దాడికి తట్టలేక తరిమివేయబడగా, చెదరిపోయి పారిపోయిరి.

Verse 33

ततस्तु राजवचनादू राक्षसा: कामरूपिण: । निर्ययुर्विकृताकारा: सहस्रशतसड्घश:

అనంతరం రాజాజ్ఞతో, ఇష్టమొచ్చిన రూపములు ధరించగల రాక్షసులు వికృతాకారములు దాల్చి, వందల వేలల గుంపులుగా నగరమునుండి బయలుదేరిరి.

Verse 34

शस्त्रवर्षाणि वर्षन्तो द्रावयित्वा वनौकस: । प्राकारं शो भयन्तस्ते पर॑ं विक्रममास्थिता:

మార్కండేయుడు పలికెను— వారు ఆయుధవర్షం కురిపిస్తూ అరణ్యవాసి వానరులను తరిమివేసిరి; మరియు ప్రాకారాన్ని యుద్ధశోభతో ప్రకాశింపజేస్తూ తమ పరమ విక్రమాన్ని ప్రకటించిరి।

Verse 35

स माषराशिसदृशैर्ब भूव क्षणदाचरै: । कृतो निर्वानरों भूय: प्राकारो भीमदर्शनै:,उड़दके ढेर-जैसे काले-कलूटे उन भयंकर निशाचरोंने लड़कर पुनः उस चहारदीवारीको वानरोंसे सूनी कर दिया

మార్కండేయుడు పలికెను— ఉలవల గుట్టలవలె నల్లగా ఉన్న భయంకర నిశాచరులు యుద్ధం చేసి మళ్లీ ఆ ప్రాకారాన్ని వానరరహితంగా చేసిరి; దుర్గరక్షణం భయానక దృశ్యమై నిలిచెను।

Verse 36

पेतु: शूलविभिन्नाज़ा बहवो वानरर्षभा: । स्तम्भतोरणभ ग्नाश्ष पेतुस्तत्र निशाचरा:

మార్కండేయుడు పలికెను— శూలాల దెబ్బలకు అవయవాలు చీలిపోయి అనేక వానరశ్రేష్ఠులు నేలకూలిరి; అలాగే స్తంభాలు, తోరణాల ప్రహారాలతో చిద్రమై అనేక నిశాచరులు కూడా అక్కడ యుద్ధభూమిలో పడిపోయిరి।

Verse 37

केशाकेश्यभवद्‌ युद्ध रक्षसां वानरै: सह । न्खैर्दन्तश्न वीराणां खादतां वै परस्परम्‌

మార్కండేయుడు పలికెను— ఆపై రాక్షసులకూ వానరులకూ మధ్య యుద్ధం కేశాకేశిగా మారెను; ఆ వీరులు పరస్పరం గోళ్లతోను పళ్లతోను చీల్చి కొరికిరి।

Verse 38

निष्टनन्तो ह्युभयतस्तत्र वानरराक्षसा: । हता निपतिता भूमौ न मुज्चन्ति परस्परम्‌

మార్కండేయుడు పలికెను— ఇరుపక్షాల నుండీ గర్జిస్తూ వానరులు, రాక్షసులు అక్కడ అటువంటి యుద్ధం చేసిరి; హతులై భూమిపై పడిన తరువాత కూడా వారు పరస్పరం విడువలేదు।

Verse 39

रामस्तु शरजालानि ववर्ष जलदो यथा । तानि लड़्कां समासाद्य जघ्नुस्तान्‌ रजनीचरान्‌

మార్కండేయుడు పలికెను— రాముడు మేఘం నీటిని కురిపించినట్లే బాణవర్షం కురిపించాడు. ఆ బాణాలు లంకను చేరి అక్కడ నిలిచిన నిశాచర రాక్షసులను సంహరించి వారి ప్రాణాలను హరించాయి.

Verse 40

सौमित्रिरपि नाराचैदढधन्वा जितक्लम: । आदिश्यादिश्य दुर्गस्थान्‌ पातयामास राक्षसान्‌

సౌమిత్రి లక్ష్మణుడు కూడా— దృఢధనుస్సుతో, శ్రమక్లేశాలను జయించినవాడై— పదేపదే ఆదేశాలు ఇస్తూ నారాచ బాణాలతో కోటలో ఉన్న రాక్షసులను సైతం కూల్చివేశాడు.

Verse 41

ततः प्रत्यवहारो<भूत्‌ सैन्यानां राघवाज्ञया । कृते विमर्दे लड़कायां लब्धलक्ष्यो जयोत्तर:

అనంతరం రాఘవుని ఆజ్ఞతో సైన్యాలు వెనుదిరిగాయి. లంకలో ఘోర సంగ్రామం చేసి లక్ష్యసిద్ధి సాధించి విజయాన్ని పొందిన వానరసేన యుద్ధాన్ని నిలిపి శిబిరం వైపు తిరిగింది.

Verse 284

इति श्रीमहाभारते वनपर्वणि रामोपाख्यानपर्वणि लड्काप्रवेशे चतुरशीत्यधिकद्वधिशततमो<5 ध्याय:

ఇట్లు శ్రీమహాభారతం వనపర్వంలో రామోపాఖ్యానపర్వంలో ‘లంకాప్రవేశ’ విషయక రెండువందల ఎనభై నాలుగవ అధ్యాయం సమాప్తమైంది.