Shloka 48
इन्द्रजिद्-लक्ष्मणयुद्धम्
Indrajit and Lakṣmaṇa: Escalation through Concealment
Devanagari script
स प्रविश्याश्रमपदमपविद्धबूसीमठम् । मार्कण्डेयादिभिर्विप्रैरनुकीर्ण ददर्श ह,उन्होंने आश्रममें प्रवेश करके देखा कि बैठनेके आसन और स्वाध्यायके लिये बनी हुई पर्णशालामें सब वस्तुएँ इधर-उधर बिखरी पड़ी थीं। मार्कण्डेय आदि ब्रह्मर्षि वहाँ इकट्ठे हो रहे थे
Translation
ఆశ్రమప్రదేశంలో ప్రవేశించినప్పుడు, కూర్చునే ఆసనములు మరియు స్వాధ్యాయార్థం నిర్మించిన పర్ణశాలలోని వస్తువులు చెల్లాచెదురుగా పడివున్నట్లు అతడు చూచెను. అక్కడ మార్కండేయాది విప్రఋషులు కూడ సమవేతమవుచుండిరి.
Word by Word
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रविश्यhaving entered
प्रविश्य:
TypeVerb
Rootप्र-विश्
Formल्यप् (absolutive/gerund), Parasmaipada (usage), Non-finite
आश्रमपदम्the hermitage-place (hermitage precinct)
आश्रमपदम्:
Karma
TypeNoun
Rootआश्रमपद
FormNeuter, Accusative, Singular
अपविद्धबूसीमठम्a hut/monastery with scattered refuse/dust (disordered dwelling)
अपविद्धबूसीमठम्:
Karma
TypeNoun
Rootअपविद्ध-बूसी-मठ
FormNeuter, Accusative, Singular
मार्कण्डेयादिभिःby/with (the sages) beginning with Mārkaṇḍeya
मार्कण्डेयादिभिः:
Karana
TypeNoun
Rootमार्कण्डेय-आदि
FormMasculine, Instrumental, Plural
विप्रैःby/with brahmins (sages)
विप्रैः:
Karana
TypeNoun
Rootविप्र
FormMasculine, Instrumental, Plural
अनुकीर्णम्strewn about, scattered
अनुकीर्णम्:
TypeAdjective
Rootअनु-कीर्ण
Formक्त (past passive participle), Neuter, Accusative, Singular
ददर्शsaw
ददर्श:
TypeVerb
Rootदृश्
Formलिट् (perfect), Third, Singular, Parasmaipada
हindeed (emphatic particle)
ह:
TypeIndeclinable
Rootह
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes