Shloka 183

जयद्रथ-निग्रहः — Jayadratha Restrained, Shamed, and Released

Devanagari script

प्रवर्ततां यथान्यायं सर्वतो हरनिवारित: । “भारत! उसी हलसे आपके यज्ञमण्डपकी भूमि जोती जाय। नृपश्रेष्ठ) उस जोती हुई भूमिमें ही उत्तम संस्कारसे सम्पन्न, प्रचुर अन्नपानसे युक्त और सबके लिये खुला हुआ यज्ञ यथोचितरूपसे प्रारम्भ किया जाय

Transliteration

pravartatāṃ yathānyāyaṃ sarvato haranivāritaḥ |

Translation

వైశంపాయనుడు పలికెను—ధర్మవిధి ప్రకారం యజ్ఞం సాగనీ; అన్ని దిక్కుల నుండీ హరణ-అపహరణలు నిరోధింపబడనీ. ఓ భారతా! ఆ అదే నాగలితో నీ యజ్ఞమండపభూమి దున్నబడనీ; ఓ నృపశ్రేష్ఠా! ఆ దున్నిన భూమిపైనే యథావిధి సంస్కారసంపన్నమై, సమృద్ధమైన అన్నపానములతో యుక్తమై, సర్వజనులకు తెరిచి ఉన్న యజ్ఞం తగిన రీతిగా ఆరంభింపబడనీ.

Word by Word

• प्रवर्तताम्: let it proceed / let it be set in motion
• प्रवर्तताम्: Karta
• Type: Verb
• Root: प्रवृत् (धातु √वृत्, प्र-उपसर्ग)
• Form: लोट् (imperative/benedictive sense), आत्मनेपद, 3, singular

• यथा: as / according to
• Type: Indeclinable
• Root: यथा

• अन्यायम्: injustice / improperness
• अन्यायम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अन्याय (प्रातिपदिक)
• Form: masculine, accusative, singular

• सर्वतः: from all sides / entirely
• Type: Indeclinable
• Root: सर्वतः

• हर-निवारितः: restrained/checked by Hara (Śiva)
• हर-निवारितः: Karta
• Type: Adjective
• Root: हर-निवारित (प्रातिपदिक; निवारित = √वृ (वारणे) with नि-; past passive participle)
• Form: masculine, nominative, singular

Speaker

वैशम्पायन उवाच

Characters & Entities

• Vaiśampāyana
• Bhārata (addressed king/descendant of Bharata)
• yajña-maṇḍapa (sacrificial enclosure)
• hala (plough)
• bhūmi (ritual ground)
• yajña (sacrifice)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Ritual action must align with dharma: it should be performed according to proper rule (yathā-nyāyam), without wrongful seizure or coercion (haranivāritaḥ), and with generous, inclusive hospitality—food and drink provided and access open to all.

What is happening in the narrative?

Vaiśampāyana reports instructions for commencing a yajña: the sacrificial ground in the yajña-maṇḍapa is to be ploughed with the specified plough, and then the sacrifice is to be initiated on that prepared ground with correct consecrations and ample provisions, conducted in an orderly and publicly accessible manner.