Shloka 15
जयद्रथ-निग्रहः — Jayadratha Restrained, Shamed, and Released
अतश्वापि विरुद्धस्ते क्रतुरेष नृपोत्तम । नरेश्वर! राजाके इस प्रकार आदेश देनेपर विप्रवर पुरोहितने वहाँ आये हुए अन्य ब्राह्मणोंके साथ इस प्रकार उत्तर दिया।--“कौरवश्रेष्ठ! नृपशिरोमणे! राजा युधिष्ठिरके जीते आपके कुलमें इस उत्तम क्रतु राजसूयका अनुष्ठान नहीं किया जा सकता। महाराज! अभी आपके दीर्घायु पिता धृतराष्ट्र भी जीवित हैं, इसलिये भी यह यज्ञ आपके लिये अनुकूल नहीं पड़ता ।। अस्ति त्वन्यन्महत् सत्र राजसूयसमं प्रभो,प्रभो! एक-दूसरा महान् यज्ञ है, जो राजसूयकी समानता रखता है
ataś cāpi viruddhas te kratur eṣa nṛpottama |
వైశంపాయనుడు పలికెను— “అందువల్ల కూడా, నృపోత్తమా, ఈ క్రతువు నీ పరిస్థితికి విరుద్ధమే. రాజు అలా ఆజ్ఞాపించగా, విప్రవరుడైన పురోహితుడు అక్కడికి వచ్చిన ఇతర బ్రాహ్మణులతో కలిసి ఇలా సమాధానమిచ్చెను— ‘కౌరవశ్రేష్ఠా, రాజశిరోమణీ! రాజా యుధిష్ఠిరుడు జీవించి ఉండగా నీ వంశంలో ఈ క్రతుశ్రేష్ఠ రాజసూయం నిర్వహించుట సాధ్యం కాదు. అంతేకాదు, మహారాజా, నీ దీర్ఘాయుష్మంతుడైన తండ్రి ధృతరాష్ట్రుడు ఇంకా జీవించి ఉన్నాడు; అందుచేత కూడా ఈ యజ్ఞం నీకు తగదు. అయితే, ప్రభూ, రాజసూయానికి సమానమైన మరొక మహత్తర సత్రయాగం ఉంది.’”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Ritual and political acts must align with dharma: legitimacy, seniority, and rightful sovereignty matter. A rājasūya is not merely a ceremony but a public claim to paramount rule; performing it while a rightful senior king or a legitimate sovereign (here, Yudhiṣṭhira) is alive is deemed improper.
A king orders the performance of the rājasūya. The royal priest, supported by other Brahmins, refuses and explains that the rite is unsuitable because Yudhiṣṭhira is alive and because the king’s father Dhṛtarāṣṭra still lives; the priest then points to an alternative great sacrifice comparable to the rājasūya.