Shloka 22
Draupadī’s Rebuke of Jayadratha and Dhaumya’s Admonition (Āraṇyaka-parva, Adhyāya 252)
पातालवासिनो रौद्रा: पूर्व देवैविनिर्जिता: । ते स्वपक्षक्षयं त॑ तु ज्ञात्वा दुर्योधनस्य वै,दुर्योधनके इस निश्चयकों जानकर पातालवासी भयंकर दैत्यों और दानवोंने, जो पूर्वकालमें देवताओंसे पराजित हो चुके थे, मन-ही-मन विचार किया कि इस प्रकार दुर्योधनका प्राणान्त होनेसे तो हमारा पक्ष ही नष्ट हो जायगा; अतः उसे अपने पास बुलानेके लिये मन्त्रविद्यामें निपुण दैत्योंने उस समय बृहस्पति और शुक्राचार्यके द्वारा वर्णित तथा अथर्ववेदमें प्रतिपादित मन्त्रोंद्वारा अग्निविस्तार-साध्य यज्ञकर्मका अनुष्ठान आरम्भ किया और उपनिषद् (आरण्यक)-में जो मन्त्रजपसे युक्त हवनादि क्रियाएँ बतायी गयी हैं, उनका भी सम्पादन किया
vaiśampāyana uvāca | pātālavāsino raudrāḥ pūrvaṃ devair vinirjitāḥ | te svapakṣakṣayaṃ tu jñātvā duryodhanasya vai |
పాతాళవాసులైన ఆ రౌద్ర దైత్య-దానవులు—పూర్వం దేవతల చేత పరాజితులైనవారు—దుర్యోధనుని ఈ నిశ్చయంతో తమ పక్షక్షయం జరుగుతుందని గ్రహించారు.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how attachment to factional victory can drive beings toward strategic intervention, even when their past defeat and moral standing are questionable; it frames political loyalty as a motive that can override ethical restraint.
Netherworld-dwellers, previously defeated by the gods, realize that Duryodhana’s downfall would also destroy their own cause; they therefore decide to take steps to prevent their side from collapsing with him.