Shloka 18
दुर्योधनस्य लज्जा-प्रायोपवेशविचारः
Duryodhana’s Shame and Consideration of Prāyopaveśa
समस्थो विषमस्थान् हि दुर्हददो योडभिवीक्षते । जगतीस्थानिवाद्रिस्थ: किमत: परमं सुखम्,'जैसे पर्वतकी चोटीपर खड़ा हुआ मनुष्य भूतलपर स्थित हुई सभी वस्तुओंको नीची और छोटी देखता है, उसी प्रकार जो पुरुष स्वयं सुखमें रहकर शत्रुओंको संकटमें पड़ा हुआ देखता है, उसके लिये इससे बढ़कर सुखकी बात और क्या होगी?
samastho viṣamasthān hi durhṛdado yo 'bhivīkṣate | jagatīsthān ivādristhaḥ kim ataḥ paramaṃ sukham ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—తాను సుఖసౌఖ్యాలలో స్థిరంగా ఉండి, తన దుర్హృద శత్రువులు విపత్తులో పడినట్లు చూడువానికి దీనికన్నా గొప్ప సుఖం ఏముంటుంది? పర్వతశిఖరంపై నిలిచినవాడు భూమిమీద ఉన్నవన్నీ చిన్నగా, తక్కువగా కనిపెట్టినట్లే.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights a common but ethically fraught human tendency: taking pleasure in the misfortune of enemies. By using the mountain-peak metaphor, it portrays how security and superiority can breed contempt and a sense of triumph over others’ distress—implicitly inviting reflection on whether such ‘happiness’ aligns with higher dharma.
Vaiśampāyana, as narrator, states a general maxim: a person who is himself comfortable feels a heightened satisfaction when he sees hostile people in trouble, likening this to a man on a mountain who views everything on the plain as small and low.