Previous Verse
Next Verse

Shloka 3

Skanda–Svāhā-saṃvāda; Gaṇa-vyutpatti and Śvetaparvata-vaibhava

Chapter 220

चातुमस्यिषु यस्येष्टमश्वमेधेडग्रज: प्रभु: । दीप्तो ज्वालैरनेकाभैरग्निरेको5थ वीर्यवान्‌,चातुर्मास्य-सम्बन्धी यज्ञोंमें तथा अश्वमेध-यज्ञमें जिसका पूजन होता है, जो सर्वप्रथम उत्पन्न होनेवाला और सर्वसमर्थ है तथा जो अनेक वर्णकी ज्वालाओंसे प्रज्वलित है, वह अद्वितीय शक्तिशाली अग्नि ही शंयु है

cāturmāsyiṣu yasyaiṣṭam aśvamedhe ’grājaḥ prabhuḥ | dīpto jvālair anekābhir agnir eko ’tha vīryavān ||

మార్కండేయుడు పలికెను—చాతుర్మాస్య యజ్ఞాలలోను, అశ్వమేధ యాగంలోను ఎవరి పూజ జరుగుతుందో, ఆ అగ్ని ఆదిజుడు, ప్రభువు, సమర్థుడు; అనేక వర్ణాల జ్వాలలతో దగ్ధమై ఒక్కటే మహావీర్యవంతమైన అగ్నిగా ప్రకాశిస్తాడు—ఆ అనన్య శక్తిమంతుడే శంయు.

चातुर्मास्येषुin the Cāturmāsya rites
चातुर्मास्येषु:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचातुर्मास्य
FormNeuter, Locative, Plural
यस्यwhose
यस्य:
TypePronoun
Rootयद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
इष्टम्worshipped / desired
इष्टम्:
TypeAdjective
Rootइष्ट
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अश्वमेधेin the Aśvamedha (horse-sacrifice)
अश्वमेधे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअश्वमेध
FormMasculine, Locative, Singular
अग्रजःthe first-born / elder
अग्रजः:
Karta
TypeNoun
Rootअग्रज
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रभुःthe lord, the powerful one
प्रभुः:
Karta
TypeNoun
Rootप्रभु
FormMasculine, Nominative, Singular
दीप्तःblazing
दीप्तः:
TypeAdjective
Rootदीप्त
FormMasculine, Nominative, Singular
ज्वालैःwith flames
ज्वालैः:
Karana
TypeNoun
Rootज्वाला
FormFeminine, Instrumental, Plural
अनेकाभिःmany, various
अनेकाभिः:
TypeAdjective
Rootअनेक
FormFeminine, Instrumental, Plural
अग्निःfire (Agni)
अग्निः:
Karta
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Nominative, Singular
एकःone, unique
एकः:
TypeAdjective
Rootएक
FormMasculine, Nominative, Singular
अथand/then
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
वीर्यवान्mighty, powerful
वीर्यवान्:
TypeAdjective
Rootवीर्यवत्
FormMasculine, Nominative, Singular

मार्कण्डेय उवाच

M
Mārkaṇḍeya
A
Agni
Ś
Śaṃyu
C
Cāturmāsya (sacrifices)
A
Aśvamedha (sacrifice)

Educational Q&A

The verse elevates Agni as the unique, primeval, and sovereign power central to Vedic sacrifice: many rites may differ, yet the sacred fire remains the single indispensable mediator of offerings, symbolizing ordered worship and disciplined dharma.

Mārkaṇḍeya identifies Śaṃyu with Agni, describing how this deity is honored in major sacrificial contexts (Cāturmāsya and Aśvamedha) and portraying Agni’s many-flamed radiance to affirm his singular might and ritual centrality.