Shloka 20
Skanda–Svāhā-saṃvāda; Gaṇa-vyutpatti and Śvetaparvata-vaibhava
Chapter 220
वडवाग्नि: पिबत्यम्भो योडसौ परमदारुण: | ऊर्ध्वभागूर्ध्वभाड़नाम कवि: प्राणाश्रितस्तु यः:,जो अत्यन्त भयंकर वडवानलरूपसे समुद्रका जल सोखते रहते हैं, वे ही शरीरके भीतर ऊर्ध्वगति--'उदान' नामसे प्रसिद्ध हैं। ऊपरकी ओर गतिशील होनेसे ही उनका नाम 'ऊर्ध्वऐभाक्' है। वे प्राणवायुके आश्रित एवं त्रिकालदर्शाी हैं। (उन्हें बृहस्पतिका पाँचवाँ पुत्र माना गया है)
Vaḍavāgniḥ pibat y ambho yo ’sau paramadāruṇaḥ | Ūrdhvabhāgūrdhvabhāḍ nāma kaviḥ prāṇāśritas tu yaḥ ||
అత్యంత దారుణమైన వడవాగ్ని సముద్ర జలాన్ని త్రాగుతూ ఉండేది ఏదో, అదే దేహంలో పైకి కదిలే ‘ఉదాన’మని ప్రసిద్ధి. పైభాగానికి గమనం చేయుటవలన దానికి ‘ఊర్ధ్వభాగ/ఊర్ధ్వభాక్’ అనే నామం. అది ప్రాణంపై ఆధారపడిన, త్రికాలదర్శి కవి.
मार्कण्डेय उवाच
Educational Q&A
The verse links a cosmic phenomenon (the submarine mare-fire that ‘drinks’ the ocean) with an inner physiological-spiritual principle: the upward-moving vital force called Udāna, dependent on Prāṇa and associated with higher movement and insight (seerhood, knowledge of time).
Mārkaṇḍeya is explaining a doctrinal identification: the terrifying vaḍavāgni is interpreted as an inner power in the body—Udāna—describing its upward motion, its reliance on Prāṇa, and its status as a ‘kavi’ who knows the three times.