Shloka 263

Agni’s Withdrawal to the Forest and Identification with Āṅgirasa (अग्न्याङ्गिरस-इतिहासः)

Devanagari script

येषां क्रोधाग्निरद्यापि दण्डके नोपशाम्यति | ब्राह्मणोंके ही क्रोधका फल है कि समुद्रका पानी खारा एवं पीनेके अयोग्य बना दिया गया। इसी प्रकार जिनकी तपस्या बहुत बढ़ी-चढ़ी थी और जिनका अन्त:करण परम पवित्र हो चुका था ऐसे मुनियोंने भी जो क्रोधकी आग प्रज्वलित की थी, वह आज भी दण्डकारण्यमें बुझ नहीं पा रही है

Transliteration

yeṣāṁ krodhāgnir adyāpi daṇḍake nopaśāmyati |

Translation

బ్రాహ్మణుడు పలికెను—దండకారణ్యంలో కొందరు మునులు ప్రज్వలింపజేసిన క్రోధాగ్ని నేటికీ శాంతించలేదు. క్రోధఫలం ఇంతటి భయంకరం—ఒక బ్రాహ్మణుని కోపం వల్ల సముద్రజలం ఉప్పగా మారి త్రాగుటకు అనర్హమైందని చెబుతారు. అలాగే మహాతపస్సు గల, పరమపవిత్ర హృదయమున్న మునులు కూడా క్రోధజ్వాలను రగిలిస్తే, దాని దాహం దీర్ఘకాలం లోకాన్ని దహిస్తుంది; అది నేటికీ దండకవనంలో ఆరలేదు.

Word by Word

• {'yeṣām': 'of whom

• of those (genitive plural)', 'krodha': 'anger, wrath', 'agniḥ (krodhāgniḥ)': 'fire

• metaphorically, the burning force of anger', 'adyāpi': 'even today

• still now', 'daṇḍake': 'in Daṇḍaka (forest/region)

• locative singular', 'na': 'not', 'upaśāmyati': 'is calmed, subsides, is extinguished (present tense)'}

Speaker

ब्राह्मण उवाच

Characters & Entities

• ब्राह्मण (Brahmin speaker)
• दण्डक (Daṇḍaka forest / Daṇḍakāraṇya)
• समुद्र (the ocean)
• मुनि (sages/ascetics)

Educational Q&A

What is the core teaching?

Anger, even in the spiritually advanced, can produce long-lasting harm; therefore self-restraint is essential to dharma. Tapas and purity do not justify wrath—uncontrolled krodha can scar places and peoples for generations.

What is happening in the narrative?

A Brahmin speaker points to Dandaka as an example where the ‘fire of anger’ has not cooled, and reinforces the point with a traditional illustration: a Brahmin’s wrath is said to have made the ocean’s water salty and undrinkable—showing the destructive potency of anger.