Shloka 7
Āraṇyaka-parva Adhyāya 199: Dharmavyādha on Svakarma, Vidhi, and the Limits of Ahiṃsā
अथीनं ब्राह्मणोअभिक्षेताश्वं मे ददातु भवान् निवृत्तों दास्यामीत्यब्रवीद् ब्राह्मणं त्वरितमेव दीयता-मित्यब्रवीद् ब्राह्मणस्त्वरितमेव स ब्राह्मुणस्यैवमुक्त्वा दक्षिणं पार्श्वनददत्,'देवर्षिने उत्तर दिया--'प्रतर्दनको।” “इसमें क्या कारण है?' ऐसा प्रश्न होनेपर देवर्षिने उत्तर दिया--'एक दिन मैं प्रतर्दनके घर भी ठहरा था। ये मुझे रथसे ले जा रहे थे। उस समय एक ब्राह्मणने आकर इनसे याचना की--“आप मुझे एक अश्व दे दीजिये।” तब उन्होंने ब्राह्मणको उत्तर दिया--'लौटनेपर दे दूँगा।” ब्राह्मणने कहा--“नहीं, तुरंत दे दीजिये।” “अच्छा तो तुरंत ही लीजिये” यों कहकर इन्होंने रथके दाहिने पार्श्वका घोड़ा खोलकर उसे दे दिया”
athainaṃ brāhmaṇo ’bhikṣetāśvaṃ me dadātu bhavān, nivṛtto dāsyāmīty abravīt; brāhmaṇas tvaritam eva dīyatām ity abravīt; brāhmaṇas tvaritam eva sa brāhmaṇasyaivam uktvā dakṣiṇaṃ pārśvam adadat.
వైశంపాయనుడు చెప్పాడు—అప్పుడు ఒక బ్రాహ్మణుడు యాచకుడిగా వచ్చి, “మహారాజా, నాకు ఒక అశ్వం దయచేయండి” అన్నాడు. అతడు “తిరిగి వచ్చిన తరువాత ఇస్తాను” అన్నాడు. బ్రాహ్మణుడు “తక్షణమే ఇవ్వాలి” అన్నాడు. “అలాగే—ఇప్పుడే తీసుకో” అని చెప్పి, రథం కుడి వైపున ఉన్న గుర్రాన్ని విడదీసి అతనికి ఇచ్చాడు.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores dāna-dharma: when a worthy supplicant asks, generosity should be timely and decisive. A promise to give later is ethically strengthened by giving immediately when the need is urgent.
A brāhmaṇa asks Pratardana for a horse. Pratardana first offers to give it after returning, but the brāhmaṇa demands it at once. Pratardana agrees and gives the right-side horse from his chariot immediately.