Previous Verse
Next Verse

Shloka 23

Āraṇyaka-parva Adhyāya 199: Dharmavyādha on Svakarma, Vidhi, and the Limits of Ahiṃsā

अथास्य ब्राह्मणो हस्तमगृह्नात्‌ू । अब्रवीच्चैनं जितक्रोधोडसि न ते किज्चिदपरित्याज्यं ब्राह्मुणार्थे ब्राह्मणोडपि त॑ महाभागं सभाजयत्‌,“तब ब्राह्मणने उनका हाथ पकड़ लिया और कहा--'राजन्‌! तुमने क्रोधको जीत लिया है। तुम्हारे पास कोई ऐसी वस्तु नहीं है, जिसे तुम ब्राह्मणके लिये न दे सको।' ऐसा कहकर ब्राह्मणने भी उन महाभाग नरेशका समादर किया

athāsya brāhmaṇo hastam agṛhṇāt | abravīc cainaṁ jitakrodho ’si na te kiñcid aparityājyaṁ brāhmaṇārthe | brāhmaṇo ’pi taṁ mahābhāgaṁ sabhājayat ||

అప్పుడు బ్రాహ్మణుడు ఆయన చేతిని పట్టుకొని ఇలా అన్నాడు— “రాజా! నీవు క్రోధాన్ని జయించావు. బ్రాహ్మణార్థం త్యజించలేని దేదీ నీ వద్ద లేదు.” అని చెప్పి, ఆ బ్రాహ్మణుడు కూడా ఆ మహాభాగ రాజును యథోచితంగా గౌరవించాడు.

अथthen
अथ:
TypeIndeclinable
Rootअथ
अस्यof him
अस्य:
Adhikarana
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
ब्राह्मणःthe brahmin
ब्राह्मणः:
Karta
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Nominative, Singular
हस्तम्hand
हस्तम्:
Karma
TypeNoun
Rootहस्त
FormMasculine, Accusative, Singular
अगृह्णात्seized/took
अगृह्णात्:
TypeVerb
Rootग्रह्
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada
अब्रवीत्said
अब्रवीत्:
TypeVerb
Rootब्रू
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada
and
:
TypeIndeclinable
Root
एनम्him
एनम्:
Karma
TypePronoun
Rootइदम्
FormMasculine, Accusative, Singular
जितक्रोधःO one who has conquered anger
जितक्रोधः:
TypeAdjective
Rootजितक्रोध
FormMasculine, Vocative, Singular
असिyou are
असि:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent, 2, Singular, Parasmaipada
not
:
TypeIndeclinable
Root
तेof you/your
ते:
Adhikarana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormGenitive, Singular
किञ्चित्anything
किञ्चित्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
अपरित्याज्यम्not to be given up (i.e., not to be donated)
अपरित्याज्यम्:
TypeAdjective
Rootअपरित्याज्य
FormNeuter, Nominative/Accusative, Singular
ब्राह्मणार्थेfor the sake of a brahmin
ब्राह्मणार्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootब्राह्मणार्थ
FormMasculine, Locative, Singular
ब्राह्मणःthe brahmin
ब्राह्मणः:
Karta
TypeNoun
Rootब्राह्मण
FormMasculine, Nominative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Accusative, Singular
महाभागम्highly fortunate/noble
महाभागम्:
TypeAdjective
Rootमहाभाग
FormMasculine, Accusative, Singular
सभाजयत्honoured/respected
सभाजयत्:
TypeVerb
Rootसभाजय्
FormImperfect, 3, Singular, Parasmaipada

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
B
brāhmaṇa
K
king (rājā/nṛpa; unnamed in this verse)

Educational Q&A

The verse praises mastery over anger (jitakrodha) as a mark of true kingship and dharma, and links that inner discipline to outward generosity: one who is self-controlled is also capable of giving without refusal for a righteous cause, especially in honoring and supporting brāhmaṇas.

A brāhmaṇa physically takes the king’s hand in a gesture of acknowledgment and reassurance, then commends him for conquering anger and for being willing to give anything for a brāhmaṇa’s sake; in return, the brāhmaṇa also pays respectful honor to the noble king.