Shloka 67
निवातकवचवधः — Arjuna’s Neutralization of the Nivātakavacas
Vajra-astra deployment
पज्चभिर्विधिश्रि: पार्थ विद्यते न त्वया सम: । प्रयोगमुपसंहारमावृत्ति च धनंजय,“वीर! अस्त्र-युद्धमें तुम्हारा सामना कर सके, ऐसा कोई योद्धा नहीं होगा। कुरुश्रेष्ठ! तुम सर्वदा सावधान रहते हो, प्रत्येक कार्यमें कुशल हो, जितेन्द्रिय, सत्यवादी और ब्राह्मणभक्त हो; तुम्हें अस्त्र-शस्त्रोंका ज्ञान है और तुम अद्भुत शौर्यसे सम्पन्न हो। पार्थ! तुमने पाँच विधियोंसहित पंद्रह अस्त्र प्राप्त किये हैं, अतः इस भूतलपर तुम्हारे-जैसा शूर दूसरा कोई नहीं है। परंतप धनंजय! प्रयोग, उपसंहार, आवृत्ति, प्रायश्चित्त- और प्रतिघातर --ये अस्त्रोंकी पाँच विधियाँ हैं; तुम इन सबका पूर्ण ज्ञान प्राप्त कर चुके हो। अत: अब गुरुदक्षिणा देनेका समय आ गया है
arjuna uvāca | pañcabhir vidhībhiḥ pārtha vidyate na tvayā samaḥ | prayogam upasaṁhāram āvṛttiṁ ca dhanaṁjaya ||
అర్జునుడు అన్నాడు— ఓ పార్థా! ఈ లోకంలో నీకు సమానుడు ఎవరూ లేరు; ఎందుకంటే ఐదు విధులతో కూడిన అస్త్రాలు నీ అధీనంలో ఉన్నాయి. ఓ ధనంజయా! వాటి ప్రయోగం, ఉపసంహారం, ఆవృత్తి—ఇవన్నీ నీవు యథావిధిగా తెలుసు. కనుక ఇప్పుడు గురుదక్షిణ సమర్పించవలసిన సమయం వచ్చింది.
अजुन उवाच
Educational Q&A
Mastery is not merely possessing power (astras) but knowing the disciplined procedures for its ethical use—how to apply, withdraw, and repeat it correctly—and then honoring the guru through proper recompense (guru-dakṣiṇā).
Arjuna addresses himself by epithets (Pārtha, Dhanañjaya) in a formal heroic register, emphasizing that he has learned the complete operational methods of astras (including application and withdrawal). This serves as a transition to the obligation of offering guru-dakṣiṇā after completing instruction.