Shloka 66
निवातकवचवधः — Arjuna’s Neutralization of the Nivātakavacas
Vajra-astra deployment
ब्र्मण्यश्षास्त्रविच्चासि शूरश्चासि कुरूद्वह । अस्त्राणि समवाप्तानि त्वया दश च पञ्त च,“वीर! अस्त्र-युद्धमें तुम्हारा सामना कर सके, ऐसा कोई योद्धा नहीं होगा। कुरुश्रेष्ठ! तुम सर्वदा सावधान रहते हो, प्रत्येक कार्यमें कुशल हो, जितेन्द्रिय, सत्यवादी और ब्राह्मणभक्त हो; तुम्हें अस्त्र-शस्त्रोंका ज्ञान है और तुम अद्भुत शौर्यसे सम्पन्न हो। पार्थ! तुमने पाँच विधियोंसहित पंद्रह अस्त्र प्राप्त किये हैं, अतः इस भूतलपर तुम्हारे-जैसा शूर दूसरा कोई नहीं है। परंतप धनंजय! प्रयोग, उपसंहार, आवृत्ति, प्रायश्चित्त- और प्रतिघातर --ये अस्त्रोंकी पाँच विधियाँ हैं; तुम इन सबका पूर्ण ज्ञान प्राप्त कर चुके हो। अत: अब गुरुदक्षिणा देनेका समय आ गया है
brāhmaṇyaś ca śāstravic cāsi śūraś cāsi kurūdvaha | astrāṇi samavāptāni tvayā daśa ca pañca ca ||
అర్జునుడు అన్నాడు— ఓ కురుశ్రేష్ఠా! నీవు బ్రాహ్మణభక్తుడవు, శాస్త్రవేత్తవు, అలాగే మహావీరుడవు. నీవు పది మరియు మరొక ఐదు—మొత్తం పదిహేను అస్త్రాలను సంపూర్ణంగా అభ్యసించావు. యుద్ధంలో నీకు ఎదురుగా నిలవగల యోధుడు ఇక్కడ లేడు. నీవు ఎల్లప్పుడూ అప్రమత్తుడవు, ప్రతి కార్యంలో నిపుణుడవు, జితేంద్రియుడవు, సత్యవాది, బ్రాహ్మణుల పట్ల భక్తిశ్రద్ధ కలవాడు; అస్త్రశస్త్రజ్ఞానం మరియు అపూర్వ పరాక్రమం నీలో ఉన్నాయి. ఓ పార్థా! ఐదు విధులతో కూడిన పదిహేను అస్త్రాలు నీవు పొందావు—ప్రయోగం, ఉపసంహారం, ఆవృత్తి, ప్రాయశ్చిత్తం, ప్రతిఘాతం. ఇవన్నీ నీవు పూర్తిగా తెలిసికొన్నావు; కనుక ఇప్పుడు గురుదక్షిణ సమర్పించవలసిన కాలం వచ్చింది.
अजुन उवाच
Educational Q&A
True mastery of power (astra-vidyā) is inseparable from ethical discipline: vigilance, self-control, truthfulness, reverence for learned tradition, and knowledge of not only how to deploy weapons but also how to withdraw, repeat responsibly, atone for misuse, and counteract harm. The verse also underscores the duty of gratitude through guru-dakṣiṇā after completing training.
Arjuna addresses his counterpart with formal praise, declaring him fully trained in weaponry—fifteen weapons along with the five operational modes. This functions as a narrative marker that the period of instruction is complete and that the next step is to render guru-dakṣiṇā, the traditional teacher’s fee or service.